Valentine - ngày lễ Tình yêu biến đổi theo thời gian

Ngày lễ Tình yêu Valentine diễn ra vào 14/2 hàng năm với sô cô la, hoa, thiệp rực rỡ sắc màu và những lời bày tỏ tình yêu. Nhưng theo thời gian, đó không còn là ngày dành riêng cho tình cảm đôi lứa nữa.

Giờ đây, Ngày Valentine giống như một hiện tượng văn hóa rộng khắp, ảnh hưởng tới cả nền kinh tế.

Từ cuộc đời vị thánh đến bài thơ

Ngày lễ Tình yêu Valentine được đặt theo tên Thánh Valentine. Đây là một (hoặc hai) vị thánh tử vì đạo của Cơ đốc giáo, bị hành quyết trong cuộc đàn áp của hoàng đế La Mã Claudius II. Một người được cho là linh mục và thầy thuốc ở Rome, còn người kia là giám mục ở Terni, Italy. Cả hai bị hành quyết vào ngày 14/2, khoảng năm 270 (và có thể thực chất họ là một người).

Ngày nay, hài cốt của vị thánh được đặt ở nhiều nơi trên thế giới: Nhà thờ Whitefriar Street ở Dublin, Vương cung thánh đường Santa Maria ở Rome và Vương cung thánh đường Thánh Peter và Thánh Paul ở Praha. Những nơi này đã trở thành địa điểm hành hương, thường xuyên có các cặp đôi tới để kết hôn, kỷ niệm ngày lễ Tình yêu hoặc tái tuyên thệ lời thề hôn nhân.

Sự liên hệ của ngày lễ này với tình yêu lãng mạn gắn liền với những câu chuyện về cuộc đời của Valentine. Theo tài liệu, ông bị kết án tử hình vì dám thách thức hoàng đế khi bí mật làm lễ cưới cho các cặp đôi, nhằm giúp các ông chồng không phải nhập ngũ và tham chiến. Khi ở trong tù, Valentine đã kết bạn với con gái của cai ngục và kỳ diệu chữa khỏi bệnh mù của cô…

Tuy nhiên, phải tới thế kỷ thứ 5, Ngày Valentine mới trở thành ngày lễ, khi Giáo hoàng Gelasius I biến ngày Valentine bị hành quyết - 14/2 - thành ngày lễ tưởng nhớ vị thánh này. Một số người cho rằng Giáo hoàng đã khởi xướng Ngày Valentine để thay thế lễ hội Lupercalia của người La Mã (được tổ chức vào ngày 15/2) - một lễ hội ồn ào tôn vinh Lupercus, vị thần của những người chăn cừu.

Tuy nhiên, phải mất thêm gần một nghìn năm nữa, trong thời kỳ sùng bái tình yêu cung đình ở Trung cổ, Ngày Valentine mới được coi là thời điểm dành cho những người yêu nhau.

Nhiều học giả tin rằng chính bài thơ The Parlement of Foules (1380 - 1390) của Geoffrey Chaucer đã góp phần biến Ngày Valentine thành lễ tình nhân. Trong bài thơ, ông nhấn mạnh "ngày lễ Thánh Valentine" là thời điểm các loài chim tụ tập để chọn bạn đời. Chaucer là nhà văn lớn của văn học Anh thời Trung cổ, vì thế nhiều người nhanh chóng noi theo ông và bắt đầu gắn ngày lễ Thánh Valentine với chuyện tình cảm - theo tác giả Emily Temple.

Lớn dần theo thời gian

Những bức thư tình đề cập đến ngày lễ Thánh Valentine bắt đầu xuất hiện ngay sau khi Chaucer công bố bài thơ của mình. Bức thư cổ nhất còn tồn tại là của nhà thơ triều đình Pháp Charles d'Orléans - người bị giam trong Tháp London sau Trận Agincourt năm 1415 và đã viết thư cho vợ, bày tỏ tình yêu, gọi bà là "Valentine ngọt ngào của anh".

Đến đầu những năm 1600, Ngày Valentine đã trở nên phổ biến đến mức William Shakespeare nhắc đến nó trong vở Hamlet (1603). Trong thế kỷ sau đó, hàng loạt sách về chủ đề Valentine được xuất bản tại Anh.

Nhưng có lẽ chính sách bưu chính của Anh mới góp công lớn trong việc phổ biến những tấm thiệp Valentine. Cụ thể, năm 1840, Dịch vụ Bưu chính Hoàng gia giới thiệu dịch vụ gửi thư với giá 1 xu. Mức giá phải chăng này giúp hầu hết mọi người có thể gửi thư tình, đặc biệt là các tấm thiệp ẩn danh. Lập tức, trên khắp cả nước, các nhà in bắt đầu sản xuất hàng loạt thiệp Valentine với hình ảnh bắt mắt và những câu thơ in sẵn. Khía cạnh ẩn danh khi gửi thiệp cũng tạo cơ hội để "giới thiệu những câu thơ táo bạo và gợi cảm đến với những người Victoria vốn khá khắt khe" - theo nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Ellen Castelow.

Năm 1847, nghệ sĩ kiêm doanh nhân Esther Howland ở Massachusetts đã thương mại hóa truyền thống này tại Mỹ. Được biết đến là "mẹ của thiệp Valentine Mỹ", những tấm thiệp nhiều lớp với ren cầu kỳ của bà - ẩn giấu các thông điệp tinh tế - được sản xuất hàng loạt và nhanh chóng thu hút thị trường lớn, đặt nền móng cho ngành công nghiệp thiệp trị giá hàng tỷ USD hiện nay.

Ngày nay, lễ Valentine là cơ hội kinh doanh lớn. Theo các dự báo cho năm 2026, tại Mỹ, tổng chi tiêu cho ngày này ước tính đạt 29,1 tỷ USD, tức khoảng 200 USD cho mỗi người tiêu dùng. Trong đó, các loại quà tặng phổ biến nhất gồm: kẹo (56%), hoa (41%), thiệp chúc mừng (41%), buổi tối hẹn hò (39%) và trang sức (25%). Những nhóm quà có giá trị chi tiêu cao nhất là trang sức (7 tỷ USD), buổi tối hẹn hò (6,3 tỷ USD), quần áo (3,5 tỷ USD) và hoa (3,1 tỷ USD).

Nhưng liệu số tiền khổng lồ được chi cho lễ Valentine là điều tốt hay xấu?

Rõ ràng, Valentine là cơ hội đáng mừng cho các doanh nghiệp. Tuy nhiên, với nhiều người, đây cũng là áp lực. Khi các mối quan hệ bị đánh giá dựa trên những hành động phô trương, những món quà và bữa ăn đắt tiền, điều đó có thể làm lu mờ những hành động tử tế và sự trân trọng những điều nhỏ bé hàng ngày - những yếu tố thực sự nuôi dưỡng tình cảm lâu dài.

"Mỗi ngày đều là Ngày Valentine"

Trong những năm gần đây, Ngày Valentine ngày càng mở rộng ý nghĩa, không còn đơn thuần dành cho các cặp tình nhân. Khoảng 70% thế hệ Z (sinh từ năm 1997 đến đầu những năm 2010) ở Mỹ cho rằng ngày Valentine nên tôn vinh nhiều kiểu quan hệ hơn như Galentine (tình bạn giữa các cô gái), Palentine (bạn thân), hoặc dành cho chính bản thân, gia đình và thậm chí cả thú cưng.

Dự báo năm 2026 tại Mỹ cho thấy 83% người dân dự kiến mua quà cho người yêu. Ngoài ra, nhiều người cũng dự định mua quà cho gia đình (58%), thú cưng (35%), chính mình (34%), bạn bè (33%), giáo viên hoặc bạn cùng lớp (27%).

Tác giả Deanna Washington lập luận rằng quan niệm "chỉ dành cho các cặp đôi" có thể khiến người độc thân cảm thấy bị cô lập. "Tôi nghĩ đã đến lúc tất cả chúng ta nên trở thành những đứa trẻ trong ngày đặc biệt này, để mọi người đều cảm nhận được niềm vui" - bà nói - "Nó cho chúng ta cơ hội để nói với nhau rằng: Tôi rất vui vì bạn là một phần trong cuộc sống của tôi".

Giáo sư triết học Mark D. White lại phản đối ý tưởng này. "Tôi nghĩ nếu dùng Ngày Valentine để kỷ niệm mọi loại quan hệ, không chỉ tình yêu lãng mạn, thì sẽ làm loãng trọng tâm lãng mạn của ngày lễ" - ông nhận định - "Chúng ta có những ngày lễ khác để ghi nhận những người khác quanh ta. Vì vậy, hãy dành ngày 14/2 cho tình yêu lãng mạn".

Một số ý kiến khác cho rằng mỗi ngày đều nên là Ngày Valentine. "Bản chất thực sự của cuộc sống nằm ở những hành động và tương tác hàng ngày của chúng ta với người khác. Tôi muốn khuyến khích mọi người hãy thực hành yêu thương mỗi ngày, không chỉ vào Ngày Valentine" - theo chuyên gia Anne McKeown - "Cho dù đó là những cử chỉ tử tế nhỏ bé, những lời động viên chân thành hay hành động quan tâm cụ thể. Hãy để tình yêu dẫn lối trong các mối quan hệ và cách ứng xử của bạn".

Nhà báo Chelsea Reeves cũng thừa nhận ý tưởng "mỗi ngày đều là Ngày Valentine" thật hấp dẫn. Tuy nhiên, theo cô, điều này khó trở thành hiện thực vì "những phức tạp của cuộc sống đôi khi che khuất những khoảnh khắc dịu dàng ấy".

"Ngày Valentine có thể đóng vai trò như lời nhắc nhở sâu sắc về mối liên kết của chúng ta với người yêu. Nó thúc đẩy chúng ta dừng lại giữa sự hối hả của cuộc sống, để suy ngẫm về trạng thái của mối quan hệ, để kỷ niệm tình yêu và sự trìu mến mà chúng ta chia sẻ" - cô nói - "Dù gợi lên cảm giác ấm áp và gần gũi hay chỉ ra những thiếu sót cần cải thiện, Ngày Valentine vẫn mang đến cơ hội quý giá để tự soi xét và đổi mới".

Cũng giống như tình yêu, quan niệm về Ngày Valentine thật muôn màu muôn vẻ. Có lẽ không thể có một câu trả lời chung cho tất cả. Hãy chọn con đường phù hợp nhất với mình trên hành trình tìm kiếm hạnh phúc bền lâu.