Khám phá văn hóa đón năm mới đặc sắc ở một số nước châu Á

Văn hóa đón năm mới của các quốc gia châu Á là một bức tranh đa sắc màu, phản ánh sự phong phú về lịch sử, tín ngưỡng và giá trị gia đình của khu vực này. 

Châu Á có hai hệ thống đón năm mới chính: theo lịch âm (Tết Nguyên Đán) phổ biến ở Đông Á và một số nước Đông Nam Á, và theo lịch dương ở một số quốc gia như Nhật Bản.

Dưới đây là văn hóa đón Tết đặc trưng của một số quốc gia tiêu biểu.

Tết Nguyên đán ở Trung Quốc – Lễ hội mùa Xuân rực rỡ

Tết Nguyên Đán là ngày lễ quan trọng nhất trong văn hóa Trung Quốc, có lịch sử hơn 4.000 năm, được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Phi vật thể của nhân loại. Tết Nguyên đán kéo dài 15 ngày, bắt đầu từ đêm giao thừa và kết thúc bằng Lễ hội Đèn lồng (ngày 15 tháng Giêng âm lịch).

Trước Tết, người dân thực hiện "đại tảo trừ" (dọn dẹp nhà cửa) để xua đuổi điều xui xẻo của năm cũ và đón may mắn mới. Nhà cửa được trang trí bằng đèn lồng đỏ, câu đối đỏ với nội dung chúc phúc, tài lộc, trường thọ. 

Đêm Giao thừa là bữa cơm đoàn viên gia đình với các món ăn mang ý nghĩa tốt lành như cá (dư thừa), gà (may mắn), bánh tổ (niên cao – thăng tiến), mì trường thọ. Sau bữa ăn, mọi người thức canh giao thừa và đốt pháo hoa, pháo nổ để xua tà ma. Trẻ em nhận tiền mừng tuổi trong bao đỏ (hongbao).

Các hoạt động nổi bật bao gồm múa lân sư rồng, diễu hành, xem chương trình Gala Xuân (Trung ương đài CCTV). Tết Nguyên Đán nhấn mạnh giá trị gia đình, sum họp và hy vọng một năm mới thịnh vượng.

Boun Pi Mai ở Lào – Tết nước vui tươi và thanh tịnh

Ở Lào, Tết được gọi là Boun Pi Mai (hay Pi Mai Lao), là lễ hội lớn nhất trong năm, diễn ra từ ngày 13-16/4 dương lịch (thường kéo dài hơn ở một số nơi như Luang Prabang). Đây là dịp đánh dấu sự chuyển giao từ năm cũ sang năm mới theo lịch Phật giáo, trùng với thời điểm nóng nhất trong năm, nên nước trở thành biểu tượng chính cho sự thanh tẩy và làm mới.

Trước lễ hội, mọi người dọn dẹp nhà cửa sạch sẽ để loại bỏ bụi bẩn và điều xấu của năm cũ. Các gia đình chuẩn bị nước thơm, hoa tươi và thức ăn để cúng dường. Ngày đầu tiên (thường là 14/4) là ngày kết thúc năm cũ: mọi người đến chùa tưới nước thơm lên tượng Phật (đặc biệt là tượng Phật Prabang thiêng liêng ở Luang Prabang), rửa tượng để cầu mong sự thanh tịnh, xua đuổi tai ương và mang lại phước lành.

Ngày thứ hai (15/4) được gọi là "ngày không năm" – ngày chuyển tiếp, không thuộc năm cũ hay năm mới, dành cho niềm vui náo nhiệt. Đây là lúc diễn ra cuộc chiến nước vui vẻ: người dân đổ nước, té nước lên nhau bằng xô, súng nước, thậm chí dùng vòi nước, tượng trưng cho việc rửa sạch xui xẻo và chào đón năm mới tươi mới. Trẻ em và người lớn đều tham gia nhiệt tình, tạo nên không khí vui tươi, gắn kết cộng đồng.

Ngày thứ ba (16/4) là ngày chính thức bắt đầu năm mới: mọi người mặc trang phục đẹp, thực hiện lễ Baci – nghi thức buộc chỉ trắng quanh cổ tay để cầu chúc may mắn, sức khỏe và thịnh vượng. Các hoạt động khác bao gồm diễu hành Nang Sangkhan (Hoa hậu Năm mới), rước tượng Phật, biểu diễn múa truyền thống, âm nhạc dân gian, và các trò chơi dân gian. Gia đình sum họp, ăn uống các món truyền thống như laap (thịt băm trộn), xôi nếp, và các món chay cúng chùa.

Boun Pi Mai ở Lào mang sự kết hợp hài hòa giữa nghi thức tôn giáo trang nghiêm và niềm vui cộng đồng sôi động, nhấn mạnh giá trị thanh tịnh, đoàn kết và hy vọng một năm mới an lành, thịnh vượng. Lễ hội này tương đồng với Songkran của Thái Lan hay Chol Chnam Thmay của Campuchia, nhưng mang nét đặc trưng yên bình, gần gũi của văn hóa Lào.

Seollal ở Hàn Quốc – Tết cổ truyền đậm đà tình thân gia đình

Seollal là Tết Nguyên Đán của Hàn Quốc, kéo dài 3 ngày, bắt đầu từ mùng 1 tháng Giêng âm lịch. Đây là dịp sum họp gia đình lớn nhất trong năm, tương tự Chuseok.

Trước Tết, nhà cửa được dọn dẹp sạch sẽ. Mọi người mặc hanbok – trang phục truyền thống rực rỡ. Buổi sáng mùng Một, gia đình thực hiện charye (lễ cúng tổ tiên) với bàn thờ bày biện thức ăn truyền thống như tteokguk (súp bánh gạo – ăn để "thêm tuổi" và cầu sức khỏe), jeon (bánh chiên), canh thịt bò.

Sau lễ cúng, con cháu thực hiện sebae – cúi lạy sâu trước ông bà, cha mẹ để bày tỏ lòng kính trọng. Ông bà chúc phúc và tặng sebaedon (tiền mừng tuổi) trong túi lụa. Mọi người chơi trò chơi dân gian như yutnori (cờ yut), neolttwigi (trò đu quay ván), hoặc ssireum (đấu vật truyền thống).

Ẩm thực Seollal nhấn mạnh sự giản dị, ấm áp, với tteokguk là món chính. Seollal mang không khí bình yên, trang nghiêm, tập trung vào lòng hiếu thảo và đoàn viên gia đình.

Oshogatsu ở Nhật Bản – Năm mới thanh tịnh và cầu mong bình an

Oshogatsu là Tết Nhật Bản, theo lịch dương từ năm 1873, diễn ra từ ngày 1 đến 3/1. Đây là dịp thanh tịnh nhất trong năm, khác với sự náo nhiệt của Tết âm lịch.

Trước Tết, người Nhật thực hiện osouji – dọn dẹp lớn cuối năm để xua bỏ bụi bẩn và điều xấu. Nhà cửa trang trí kadomatsu (cây thông, tre, mai tượng trưng trường thọ), shimekazari (dây rơm với giấy origami để xua tà).

Đêm 31/12, ăn toshikoshi soba (mì soba trường thọ) và nghe chuông chùa rung 108 lần (joya no kane) để xóa bỏ 108 phiền não theo Phật giáo. Giao thừa, nhiều người đến đền chùa để cầu nguyện đầu năm, mua omamori (bùa hộ mệnh).

Ngày mùng Một, ăn osechi ryori – hộp thức ăn nhiều tầng với các món tượng trưng may mắn như tôm (sống lâu), đậu đen (khỏe mạnh), mochi (sức mạnh). Mọi người uống amazake (nước gạo ngọt) và chơi trò chơi truyền thống như hanetsuki (đánh cầu lông). Oshogatsu mang không khí yên bình, suy tư, cầu mong sức khỏe và bình an cho năm mới.

Một số nét chung và biến tấu ở các nước và vùng lãnh thổ châu Á khác

Nhiều nước Đông Nam Á có cộng đồng người Hoa lớn cũng đón Tết Nguyên Đán tương tự Trung Quốc, như Singapore với múa lân, chợ đêm, và món yusheng (salad cá sống "toss" cao để cầu may). Ở Đài Loan (Trung Quốc), đặc khu Hong Kong, Tết rực rỡ với pháo hoa và hongbao. Mông Cổ có Tsagaan Sar (Tháng Trắng) với trang phục truyền thống và lễ cúng tổ tiên. Bhutan có Losar kéo dài 15 ngày với múa mặt nạ.

Dù khác biệt, các lễ hội năm mới châu Á đều nhấn mạnh giá trị chung: đoàn viên gia đình, kính trọng tổ tiên, xua đuổi điều xấu, cầu mong may mắn, sức khỏe và thịnh vượng. Những truyền thống này không chỉ giữ gìn bản sắc văn hóa mà còn mang lại sự gắn kết cộng đồng trong thế giới hiện đại.

Văn hóa đón năm mới châu Á là minh chứng sống động cho sự đa dạng và giàu có của truyền thống Á Đông, nơi con người luôn hướng về cội nguồn, gia đình và hy vọng tương lai tươi sáng.