Đột phá theo Nghị quyết 57: Chính sách mở lối cho ngành công nghiệp bán dẫn

Ngành công nghiệp bán dẫn tại Việt Nam dù còn non trẻ nhưng đang ghi nhận những bước phát triển nổi bật nhờ sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị với các quyết sách chiến lược về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Nhiều dự án đầu tư lớn được triển khai, cùng với việc mở rộng đào tạo nguồn nhân lực, từng bước hình thành hệ sinh thái bán dẫn quốc gia.

Lợi thế từ chính sách

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Quyết định số 1131/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về công nghệ chiến lược; Quyết định số 1018/QĐ-TTg về chiến lược quốc gia về phát triển công nghiệp bán dẫn, trong đó xác định tới năm 2030 Việt Nam có 10 nhà máy kiểm thử và đóng gói tiên tiến đã mang đến "làn gió mới" cho ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam.

Thời gian qua, Việt Nam liên tục đón nhận các dự án có vốn đầu tư lớn từ những tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới như Intel, Samsung, Amkor, Hana Micron...; các doanh nghiệp trong nước như Viettel, FPT, VNChip… đã tham gia. Ngày 16/1, Tập đoàn Công nghiệp-Viễn thông quân đội Viettel đã khởi công xây dựng nhà máy chip bán dẫn đầu tiên của Việt Nam theo tiến trình từ 32nm tại khu công nghệ cao Hòa Lạc, dự kiến bắt đầu sản xuất thử nghiệm từ 2028.

Ngày 28/1, Tập đoàn FPT công bố thành lập Nhà máy Kiểm thử và đóng gói tiên tiến chip bán dẫn, nhằm thúc đẩy liên thông chuỗi giá trị chip bán dẫn, hiện thực hóa các định hướng lớn của quốc gia về làm chủ công nghệ lõi, công nghệ có chủ quyền, đưa Việt Nam tiến sâu chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây là nhà máy kiểm thử, đóng gói đầu tiên của Việt Nam do người Việt làm chủ, góp phần hoàn thiện hệ sinh thái bán dẫn quốc gia với đủ công đoạn từ nghiên cứu, thiết kế, sản xuất, đào tạo, kiểm thử và đóng gói, kinh doanh, từ đó tiến sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo nhận định của Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương, với một số tiềm năng, thuận lợi như vị trí địa chính trị chiến lược, nằm ở trung tâm Đông Nam Á, gần các trung tâm sản xuất chip hàng đầu, Việt Nam nhanh chóng đón dòng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu. Độ mở kinh tế cao cùng mạng lưới hiệp định thương mại tự do rộng khắp cũng tạo điều kiện cho các tập đoàn công nghệ dễ dàng đầu tư và hợp tác.

Ngoài ra, Việt Nam có nền sản xuất điện tử quy mô lớn với kim ngạch xuất khẩu phần cứng đạt hơn 132 tỷ USD trong năm 2024, cùng lực lượng lao động trẻ, dồi dào, với 1,9 triệu người làm việc trong lĩnh vực công nghệ và hơn 7.000 kỹ sư thiết kế chip.

Văn kiện trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực then chốt của phát triển nhanh và bền vững. Trong đó, phát triển và làm chủ các công nghệ chiến lược như ngành công nghiệp bán dẫn được coi là một trụ cột quan trọng để nâng cao năng lực tự chủ, năng lực cạnh tranh và vị thế quốc gia trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương cho rằng, quyết tâm chính trị mạnh mẽ và xuyên suốt từ lãnh đạo cấp cao nhất là lợi thế lớn nhất trong việc thúc đẩy phát triển lĩnh vực này.

Nhân lực cho "cuộc đua" bán dẫn

Để phát triển ngành bán dẫn, nguồn nhân lực là yếu tố vô cùng quan trọng. Chính phủ đã phê duyệt Chương trình "Phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030" với mục tiêu đến năm 2030 đào tạo ít nhất 50.000 nhân lực trình độ đại học trở lên cho lĩnh vực bán dẫn. Trong số này, khoảng 15.000 người sẽ phục vụ cho thiết kế vi mạch, 35.000 người sẽ đảm trách các lĩnh vực sản xuất, đóng gói và kiểm thử sản phẩm. Ngoài ra, sẽ có thêm 5.000 chuyên gia trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ và nâng tầm lĩnh vực bán dẫn, cùng 1.300 giảng viên tại các trường đại học và viện nghiên cứu được bồi dưỡng chuyên sâu, tạo nên đội ngũ giảng dạy, sẵn sàng đưa Việt Nam vươn lên trong cuộc đua công nghệ toàn cầu.

Cũng theo số liệu từ Bộ Giáo dục và Đào tạo, hiện có khoảng 35 cơ sở giáo dục đại học đã và đang tham gia đào tạo lĩnh vực công nghệ vi mạch bán dẫn. Dự kiến, con số này sẽ tăng đáng kể trong 2–3 năm tới. Nổi bật, nhiều trường đại học lớn như Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh với Trường đại học Bách khoa, Trường đại học Công nghệ thông tin và Trường đại học Khoa học tự nhiên mở nhóm ngành công nghệ vi mạch bán dẫn. Dự kiến đến năm 2027, các cơ sở này sẽ đào tạo thêm khoảng 1.000 kỹ sư, nâng tổng số sinh viên các ngành liên quan lên khoảng 6.000 người.

Đại học Bách khoa Hà Nội hiện phát triển 2 chuyên ngành trực tiếp và 7 ngành liên quan đến công nghệ vi mạch bán dẫn với hơn 3.300 sinh viên theo học. Đại học Quốc gia Hà Nội mỗi năm đào tạo khoảng 1.500 sinh viên trong các ngành liên quan và dự kiến sẽ tăng gấp đôi quy mô trong thời gian tới. Đáng chú ý, từ năm 2025, Trường đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội) sẽ mở 3 trong 4 ngành về bán dẫn, gồm Công nghệ kỹ thuật điện tử – viễn thông định hướng thiết kế vi mạch; Công nghệ vật liệu (chương trình Công nghệ vật liệu và Vi điện tử); Khoa học dữ liệu (chương trình Khoa học và Kỹ thuật dữ liệu).

Tại khu vực miền Trung, Đại học Đà Nẵng bắt đầu tuyển sinh ngành thiết kế vi mạch từ năm 2024 tại một số đơn vị như Trường đại học Bách khoa, Trường đại học Sư phạm Kỹ thuật, Trường đại học Công nghệ thông tin và Truyền thông Việt – Hàn.

Làn sóng đào tạo ngành bán dẫn cũng lan rộng sang khối trường công lập và tư thục khác. Các trường như Trường đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH), Trường đại học FPT, Trường đại học Phenikaa, Trường đại học Quốc tế Sài Gòn và Trường đại học Cần Thơ đã mở ngành mới từ năm 2024. Trường đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội) hợp tác với Đại học Yang Ming Chiao Tung (Đài Loan, Trung Quốc) mở ngành cử nhân công nghệ bán dẫn, trong khi Trường đại học Việt – Nhật (Đại học Quốc gia Hà Nội) dự kiến tuyển sinh 100 chỉ tiêu kỹ sư bán dẫn từ năm 2025.

Để bảo đảm chất lượng đào tạo trong lĩnh vực bán dẫn, mới đây, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Thông tư 30/2025 quy định mở rộng điều kiện, cho phép doanh nghiệp nhập khẩu máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất bán dẫn dưới 20 năm tuổi.

Thông tư 30/2025 đưa ra nhiều hướng dẫn việc nhập khẩu dây chuyền và thiết bị đã qua sử dụng dành riêng cho lĩnh vực bán dẫn và nghiên cứu phát triển sản phẩm công nghệ số. Theo thông tư này, doanh nghiệp nhập khẩu máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất bán dẫn đã qua sử dụng với tuổi tối đa 20 năm, cao gấp đôi quy định trước đây. Trong khi đó, các cơ sở đào tạo, nghiên cứu không bị khống chế về tuổi thiết bị.

Ông Nguyễn Anh Tuấn, đại diện Cục Công nghiệp Công nghệ thông tin (Bộ Khoa học và Công nghệ) lý giải việc nâng giới hạn tuổi thiết bị đã qua sử dụng được đưa ra sau quá trình Bộ Khoa học và Công nghệ khảo sát thực tế, tham vấn các tập đoàn công nghệ bán dẫn và các cơ sở có nhu cầu trong nước. Mức 20 năm được đánh giá phù hợp với nhu cầu cũng như trình độ công nghệ hiện nay. Tuy nhiên, để được nhập khẩu vào Việt Nam các loại máy móc, thiết bị này phải đáp ứng được ba tiêu chí: không thuộc danh mục công nghệ lạc hậu, kém chất lượng hoặc gây ô nhiễm; không nằm trong danh mục công nghệ cấm hoặc hạn chế chuyển giao; phải đáp ứng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật Việt Nam về hiệu quả năng lượng, an toàn lao động.

Riêng đối với dây chuyền công nghệ, ngoài ba tiêu chí chung nêu trên, còn có tiêu chí thứ tư về công suất. Theo đó, dây chuyền công nghệ đã qua sử dụng phải có hiệu suất đạt từ 85% trở lên so với công suất thiết kế ban đầu. Đồng thời, mức tiêu hao nguyên liệu, vật tư linh kiện và năng lượng phải nhỏ hơn 115% so với thiết kế gốc. Theo Cục Công nghiệp Công nghệ thông tin, điều kiện này nhằm "tránh nhập những dây chuyền quá cũ, hiệu quả thấp hoặc tiêu tốn năng lượng lớn".

Quy định về thiết bị, máy móc đã qua sử dụng được nhập khẩu cũng có sự phân biệt giữa mục đích sản xuất hay đào tạo. Máy móc, thiết bị dùng cho đào tạo và nghiên cứu, không áp dụng tiêu chí về tuổi thiết bị khi nhập khẩu. Tuy nhiên vẫn áp dụng các tiêu chí về hiệu suất và mức tiêu hao nguyên liệu, năng lượng.

Theo cơ quan quản lý, cách tiếp cận này nhằm khuyến khích các trường đại học, viện nghiên cứu đầu tư, nâng cấp hạ tầng phục vụ giảng dạy và nghiên cứu, do chi phí thiết bị bán dẫn thường ở mức cao. Chính sách mới nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp và các trường, viện nghiên cứu "tiếp cận công nghệ phù hợp khả năng đầu tư nhưng vẫn bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuật", ông Nguyễn Anh Tuấn nói.

Với nền tảng chính sách ngày càng hoàn thiện, dòng vốn đầu tư tiếp tục mở rộng và chiến lược phát triển nguồn nhân lực bài bản, ngành công nghiệp bán dẫn đang được kỳ vọng trở thành một trụ cột công nghệ chiến lược của Việt Nam trong giai đoạn tới. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu tham gia sâu chuỗi giá trị toàn cầu, việc bảo đảm chất lượng đào tạo, làm chủ công nghệ cốt lõi và xây dựng hệ sinh thái đồng bộ giữa doanh nghiệp với cơ sở đào tạo và cơ quan quản lý vẫn là những yêu cầu then chốt đặt ra đối với ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam trong thời gian tới.