Từ "só" Hoa Muồng Vàng nhìn ra thế giới rộng lớn

Với sức sáng tạo bay bổng, cây bút nhí Đoàn Lữ Thụy Phương (Kẹo) đã chọn "biến hình thành chuột" để mở ra một thế giới bé xíu mà sống động, nơi những băn khoăn, lo lắng và khát vọng lớn lên của trẻ em hôm nay được kể bằng trí tưởng tượng trong trẻo và sự chân thành hiếm thấy trong Cô chuột nhỏ ở "só" Hoa Muồng Vàng (NXB Kim Đồng).

Đây là cuốn sách thứ hai của tác giả nhí này sau dấu ấn Bố con Cà Khịa và những bức thư từng nhận Tặng thưởng Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn 2023. Nhân dịp tác phẩm vừa ra mắt, Thể thao và Văn hóa (TTXVN) có cuộc trò chuyện với "nhà văn nhí" Kẹo.

 "Biến hình thành chuột" để nhìn thế giới

* Kẹo bắt đầu viết "Cô chuột nhỏ ở "só" Hoa Muồng Vàng" từ cảm hứng nào?

- Em bắt đầu viết từ những khoảnh khắc rất lặng trong đời sống hằng ngày. Có những lúc em ngồi một mình trong nhà hoặc ở sân trường rồi bỗng chú ý đến những chi tiết rất nhỏ mà người lớn thường đi qua rất nhanh: một khe tường, gốc cây, chân bậc thềm, hay góc khuất có ánh nắng như đang rơi xuống.

Em tự hỏi: nếu mình nhỏ lại thì những nơi đó sẽ trở thành cả một thế giới như thế nào? Từ câu hỏi ấy, em bắt đầu tưởng tượng mình "biến hình thành chuột", chạy lon ton trên đôi chân bé xíu, chui qua những lỗ nhỏ xíu và nhìn thế giới quen thuộc bằng một tầm mắt hoàn toàn khác.

Khi ấy, mọi thứ bỗng trở nên to lớn hơn, vừa hấp dẫn vừa hơi đáng sợ. Cảm giác đó rất giống với cảm giác của một đứa trẻ khi bước ra thế giới rộng lớn xung quanh mình.

Bên cạnh đó, em cũng viết cuốn sách này từ những suy nghĩ và băn khoăn của chính mình trong quá trình lớn lên: cảm giác bị so sánh, nỗi lo không theo kịp người khác, sự tò mò trước những điều mới mẻ, và cả mong muốn được hiểu, được lắng nghe. Em chọn cách kể những điều ấy qua thế giới loài chuột, bởi khi nhân vật là một cô Chuột Nhắt nhỏ bé, những câu chuyện trở nên nhẹ nhàng hơn nhưng vẫn rất thật.

Có thể nói, Cô chuột nhỏ ở "só" Hoa Muồng Vàng ra đời từ sự kết hợp giữa trí tưởng tượng và đời sống: từ những góc nhỏ rất bình thường, em muốn mở ra một thế giới để kể về hành trình lớn lên của một sinh vật bé xíu - cũng giống như hành trình lớn lên của chính em và rất nhiều bạn nhỏ khác.

* Ngay từ nhan đề, cuốn sách đã gây tò mò với từ "só" - một từ khá lạ và gợi mở. Vì sao em lại chọn từ này, và nó hé mở điều gì về thế giới của loài chuột trong truyện?

- Khi nghĩ về tên gọi cho không gian sống của cô Chuột Nhắt, em không muốn dùng những từ quen thuộc của con người như "làng", "xóm" hay "khu phố", vì những từ ấy mang cảm giác quá rộng và đã được định hình sẵn. Em muốn tìm từ thật ngắn, thật nhỏ, gợi sự kín đáo và chút bí mật, giống với cách loài chuột tồn tại trong đời sống. Từ "só" đến với em như vậy. Khi đọc lên đã thấy ngay cảm giác chật hẹp, nép mình mà không hề lạnh lẽo.

Với em, "só" là nơi loài chuột trú ngụ trong những kẽ hở của thế giới con người, có thể là sau gốc cây, trong khe tường, dưới mái hiên… Đó là những không gian nhỏ bé nhưng lại chứa đựng rất nhiều sinh hoạt, câu chuyện và cảm xúc. "Só" Hoa Muồng Vàng là cả một cộng đồng. Ở đó có hàng xóm, có những mối quan hệ gần - xa, có cả những quy tắc ngầm mà mỗi con chuột đều phải học cách thích nghi.

Khi đặt tên như vậy, em muốn hé mở với bạn đọc rằng, dù sống trong một không gian rất nhỏ, thế giới của loài chuột vẫn phong phú và phức tạp, không kém gì thế giới con người.

Đồng thời, từ "só" cũng gợi cho em suy nghĩ, đó là mỗi chúng ta, đặc biệt là trẻ em, đều có một "só" của riêng mình - một nơi an toàn, kín đáo để trú ẩn, để quan sát, để lớn lên trước khi đủ tự tin bước ra thế giới rộng lớn bên ngoài.

Mở ra hành trình đi tìm chính mình

* Tập truyện kể về hành trình của một cô Chuột Nhắt với một loạt câu chuyện "từ trong nhà ra ngoài ngõ". Em có thể chia sẻ cụ thể hơn, đó là những câu chuyện gì, xoay quanh những mối quan tâm nào của cô chuột nhỏ này?

- Những câu chuyện trong tập sách bắt đầu từ những điều rất gần gũi với cô Chuột Nhắt, giống như cách mỗi đứa trẻ lớn lên từ không gian quen thuộc nhất của mình.

Ban đầu là những câu chuyện trong "nhà": mối quan hệ với bố mẹ, cảm giác được yêu thương nhưng cũng có lúc bị nhắc nhở, bị so sánh, hay chưa được hiểu hết. Chuột Nhắt cũng có những nỗi lo rất nhỏ nhưng rất thật, như sợ mình không đủ giỏi, không giống "chuột nhà người ta", hay cảm thấy lạc lõng ngay trong chính nơi mình ở.

Khi bước ra "ngoài ngõ", thế giới của Chuột Nhắt rộng hơn và phức tạp hơn. Đó là những câu chuyện về bạn bè, về việc hòa nhập với cộng đồng trong "só", về những va chạm đầu đời, hiểu lầm, ghen tị, rồi dần học cách cảm thông và sẻ chia. Chuột Nhắt cũng tò mò trước những điều mới mẻ, những thay đổi của thời đại, và tự hỏi mình nên đứng ở đâu trong một thế giới đang chuyển động rất nhanh.

Xuyên suốt tập truyện, mối quan tâm lớn nhất của cô Chuột Nhắt vẫn là hành trình đi tìm chính mình, hiểu mình là ai, mình có thể làm gì, và làm thế nào để vừa giữ được sự hồn nhiên, vừa đủ can đảm bước ra khỏi "só" an toàn.

Em mong những câu chuyện ấy sẽ khiến bạn đọc nhỏ tuổi thấy đâu đó hình ảnh của chính mình, còn người lớn thì nhớ lại những bước đi đầu tiên trong hành trình trưởng thành.

* Đọc truyện, ta có cảm giác thế giới loài chuột hiện lên rất giống với đời sống con người, đặc biệt là đời sống của các bạn nhỏ hôm nay. Em đã lấy chất liệu cho những câu chuyện này từ đâu? Có phải chủ yếu từ quan sát cuộc sống xung quanh và chính những điều em đang quan tâm?

- Phần lớn chất liệu để em viết nên những câu chuyện trong cuốn sách đều đến từ chính đời sống hằng ngày của em và các bạn xung quanh.

Đó là những điều rất quen thuộc: áp lực học tập, cảm giác bị so sánh "nhà mình - nhà người ta", nỗi lo phải theo kịp bạn bè, hay sự tò mò trước những điều mới mẻ như mạng xã hội, công nghệ, AI. Những câu chuyện ấy không phải lúc nào cũng được nói ra thành lời, nhưng lại âm thầm tồn tại trong suy nghĩ của nhiều bạn nhỏ.

Em thường quan sát cách mọi người trò chuyện, phản ứng, lo lắng hay vui mừng trước những thay đổi của cuộc sống. Từ những quan sát đó, em thử đặt vào thế giới của loài chuột, để xem nếu là Chuột Nhắt thì sẽ nghĩ gì, sẽ buồn hay vui ra sao. Khi nhân vật không phải là con người, em cảm thấy mình có thể kể những vấn đề khá "người lớn" theo một cách nhẹ nhàng, dễ tiếp nhận hơn với bạn đọc nhỏ tuổi.

Có thể nói, em chỉ kể lại những điều em đang sống và đang nghĩ, thông qua một thế giới tưởng tượng. Em tin rằng khi câu chuyện xuất phát từ những quan tâm thật, cảm xúc thật, thì dù là chuột hay người, bạn đọc cũng sẽ nhận ra và đồng cảm.

Không cần phải trở nên to lớn hay hoàn hảo

* Kẹo từng ví việc viết cuốn sách này giống như "chạy lon ton trên đôi chân bé xíu, chui qua cái lỗ nhỏ xíu rồi nhìn thế giới to đùng quanh mình". Với cách nhìn như vậy, việc diễn đạt trí tưởng tượng thành câu chữ có khó không? Điều gì là thử thách lớn nhất khi em viết nên thế giới của cô Chuột Nhắt?

- Với em, việc diễn đạt trí tưởng tượng ấy vừa thú vị vừa không hề dễ. Khi đặt mình vào vị trí của một cô Chuột Nhắt bé xíu, em phải tập nhìn mọi thứ theo một cách hoàn toàn khác: một bậc thềm có thể trở thành vách núi, một chiếc chổi có thể giống như cả một khu rừng, còn con người thì vừa thân quen vừa đáng sợ. Để viết được như vậy, em phải tưởng tượng rất kỹ và chậm, không thể viết vội.

Thử thách lớn nhất với em là giữ cho góc nhìn của Chuột Nhắt luôn nhất quán. Nếu chỉ cần lơ là một chút, nhân vật sẽ suy nghĩ hoặc hành động giống con người quá nhiều, và khi đó thế giới chuột sẽ không còn thuyết phục. Em phải luôn tự hỏi: nếu mình nhỏ bé như thế, mình sẽ sợ điều gì, tò mò điều gì, và cảm nhận thế giới ra sao?

Bên cạnh đó, em cũng cố gắng để trí tưởng tượng không bay quá xa khỏi cảm xúc thật. Dù thế giới trong truyện là của loài chuột, nhưng những cảm xúc như lo lắng, tủi thân, vui sướng hay hy vọng đều phải rất gần với đời sống của bạn đọc. Khi làm được điều đó, em thấy việc viết giống như một cuộc phiêu lưu nhỏ, nơi mỗi câu chữ là một bước chạy lon ton khám phá thế giới.

* Viết tập truyện hệt như một hành trình "biến hình thành chuột", cũng là cách để nhìn thế giới từ một góc rất khác. Qua hành trình này, em muốn bày tỏ những suy tư hay gửi gắm những thông điệp gì tới bạn đọc nhỏ tuổi và cả người lớn?

- Khi "biến hình thành chuột" để viết cuốn sách này, em nhận ra rằng thế giới sẽ thay đổi rất nhiều khi ta nhìn nó từ một vị trí thấp hơn và nhỏ hơn. Qua hành trình của cô Chuột Nhắt, em muốn gửi tới các bạn nhỏ một thông điệp giản dị: không cần phải trở nên to lớn hay hoàn hảo ngay lập tức vì mỗi người đều có nhịp lớn lên riêng. Việc lo lắng, sợ hãi hay cảm thấy mình bé nhỏ là điều rất bình thường.

Em cũng mong các bạn nhỏ có thể học cách lắng nghe chính mình, tin vào những điều mình đang cảm nhận, thay vì chỉ nhìn vào sự so sánh hay kỳ vọng từ bên ngoài. Cô Chuột Nhắt không phải lúc nào cũng dũng cảm, nhưng cô học cách bước từng bước nhỏ ra khỏi "só" an toàn của mình, và điều đó, với em, đã là một sự can đảm.

Với người lớn, em hy vọng cuốn sách có thể gợi lại cảm giác từng bé nhỏ khi còn là một đứa trẻ: từng lo lắng vì những điều tưởng chừng rất vụn vặt, từng mong được lắng nghe và thấu hiểu. Khi nhìn thế giới từ góc nhìn của một cô chuột bé xíu, có lẽ người lớn cũng sẽ chậm lại một chút, để hiểu hơn thế giới nội tâm của trẻ em hôm nay.

Viết với sự chân thành

* Năm 2023, Kẹo được trao Tặng thưởng Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn với bản thảo của cuốn "Bố con Cà Khịa và những bức thư". Nhìn lại từ cuốn sách đó đến "Cô chuột nhỏ ở "só" Hoa Muồng Vàng", em thấy mình đã thay đổi hay trưởng thành như thế nào trong cách viết và cách nhìn thế giới?

- Khi nhìn lại chặng đường từ Bố con Cà Khịa và những bức thư đến Cô chuột nhỏ ở "só" Hoa Muồng Vàng, em thấy mình đã trưởng thành lên một chút, trong cách quan sát cuộc sống.

Trước đây, em viết nhiều hơn từ cảm xúc rất trực tiếp của bản thân, những điều mình nghĩ và cảm nhận ngay lúc đó. Còn khi viết cuốn sách mới, em học cách chậm lại, quan sát kỹ hơn những người xung quanh và những thay đổi của đời sống. Em đã biết đặt mình vào vị trí của nhân vật, của các mối quan hệ, để hiểu vì sao mỗi người lại suy nghĩ và hành động như vậy.

Em cũng cảm thấy mình kiên nhẫn hơn với việc viết. Em cũng không còn vội vàng muốn kể hết mọi điều, mà chú ý hơn đến từng chi tiết nhỏ, từng cảm xúc nhẹ. Có thể nói, nếu cuốn sách trước giống như một bức thư được viết từ trái tim, thì cuốn sách này là một hành trình lặng lẽ hơn, nơi em học cách lắng nghe thế giới và lắng nghe chính mình.

* Là một tác giả nhí viết cho thiếu nhi, theo em, điều gì là lợi thế của mình? Và đâu là những khó khăn khi chính mình vừa là người trong cuộc, vừa là người kể câu chuyện cho các bạn đồng trang lứa?

- Em nghĩ lợi thế lớn nhất của mình là đang sống đúng trong thế giới của bạn đọc. Em hiểu những lo lắng, niềm vui, áp lực học tập hay những băn khoăn rất thầm kín của các bạn nhỏ, vì đó cũng chính là những điều em đang trải qua mỗi ngày. Nhờ vậy, khi viết, em không cần phải tưởng tượng quá xa mà chỉ cần thành thật với cảm xúc của mình.

Tuy nhiên, khó khăn là em vừa là người trong cuộc, vừa phải đứng ra kể câu chuyện. Có những lúc cảm xúc rất mạnh, nhưng nếu viết ra ngay thì câu chuyện có thể chưa đủ chín. Em phải học cách giữ khoảng cách với chính mình, nhìn lại cảm xúc đó một cách bình tĩnh hơn để câu chuyện không chỉ đúng với em, mà còn chạm được tới nhiều bạn khác.

Em nghĩ việc viết trong khi vẫn đang lớn lên là một hành trình vừa thú vị vừa nhiều thử thách. Nhưng cũng chính điều đó giúp em viết với sự chân thành, và em tin rằng sự chân thành luôn là điều quan trọng nhất khi viết cho thiếu nhi.

* Sau "Cô chuột nhỏ ở "só" Hoa Muồng Vàng", em có đang ấp ủ hay viết thêm câu chuyện nào khác không? Em có thể bật mí một chút về những dự định sáng tác tiếp theo của mình?

- Sau khi hoàn thành Cô chuột nhỏ ở "só" Hoa Muồng Vàng, em vẫn tiếp tục ghi chép những ý tưởng nhỏ trong cuộc sống hằng ngày. Có những ý tưởng đến rất bất ngờ, từ một câu nói trên lớp, một hình ảnh nhìn thấy trên đường, hay một cảm xúc thoáng qua mà em không muốn để trôi đi. Em chưa đặt mục tiêu phải viết thật nhanh hay thật nhiều mà muốn để mỗi câu chuyện có đủ thời gian chín.

Hiện tại, em đang thử viết một vài câu chuyện ngắn, có thể vẫn dành cho thiếu nhi nhưng với những cách nhìn khác nhau. Em cũng muốn thử thách bản thân bằng việc viết về những vấn đề rất gần với tuổi học trò hôm nay, nhưng kể theo cách nhẹ nhàng, giàu tưởng tượng hơn.

Em nghĩ hành trình viết của mình vẫn còn rất dài. Điều quan trọng nhất với em lúc này là được tiếp tục quan sát, tiếp tục tò mò với thế giới xung quanh, và giữ được niềm vui khi ngồi xuống viết, giống như cách em đã bắt đầu với Cô Chuột Nhắt ở "só" Hoa Muồng Vàng.

* Cuối cùng, Kẹo muốn gửi một lời nhắn gì tới các bạn nhỏ đang đọc "Cô chuột nhỏ ở "só" Hoa Muồng Vàng"?

- Em muốn nhắn với các bạn nhỏ rằng, nếu có lúc các bạn cảm thấy mình bé xíu, chậm hơn người khác, hay chưa thật giỏi, thì điều đó không sao cả. Ai cũng có một "só" của riêng mình - một nơi an toàn để suy nghĩ, để mơ mộng và để lớn lên theo cách của mình.

Em hy vọng khi đọc câu chuyện của cô Chuột Nhắt, các bạn sẽ thấy mình đâu đó trong những băn khoăn, lo lắng và cả những niềm vui rất nhỏ. Em mong các bạn luôn giữ được sự tò mò với thế giới, dám bước ra khỏi "só" khi đã sẵn sàng, và quan trọng nhất là tin rằng mỗi bước đi, dù nhỏ, cũng đều có ý nghĩa.

* Cảm ơn Kẹo về cuộc trò chuyện!