Triển lãm "Love Letters": 500 năm tình yêu qua thư

Những lời thề thốt về tình yêu và lòng chung thủy, trải dài suốt 500 năm lịch sử, hiện đang được trưng bày tại triển lãm mới của Cơ quan Lưu trữ Quốc gia Anh, nhân khi ngày lễ tình nhân Valentine 14/2 đang đến gần.

Tại triển lãm mang tên Love Letters (Những lá thư tình) này, khách tham quan có thể đọc bức thư gửi Nữ hoàng Elizabeth I, di chúc của nữ văn sĩ Jane Austen hay lời thỉnh cầu trả tự do cho nhà văn lừng danh Oscar Wilde.

Tình yêu đa dạng

Xuyên suốt lịch sử, con người đã tìm kiếm sự kết nối bằng vô vàn cách - từ những lời tỏ tình chân thành, những lời cầu hôn được tính toán kỹ lưỡng đến những tình khúc ẩn danh và tuyệt vọng. Và điều này được thể hiện rõ trong Love Letters: tại đây, các vị vua, điệp viên, người nổi tiếng hay người dân bình thường đều hé lộ trái tim run rẩy của mình với những trải lòng về nỗi đau, hy vọng, khao khát và đam mê trong tình yêu.

Bao gồm cả những câu chuyện về tình yêu bị cấm đoán hay gia đình bị chia cách, Love Letters mang đến cái nhìn hiếm hoi về những cảm xúc cá nhân - dịu dàng, thân mật và sâu sắc đầy tính nhân văn - được ghi lại trong kho hồ sơ lưu trữ của chính phủ.

"Cơ quan Lưu trữ Quốc gia lưu giữ nhiều đến mức đáng kinh ngạc những trải lòng về tình yêu suốt 500 năm, cho dù một số bị hình sự hóa, không được trọn vẹn hoặc bị cắt ngắn đầy bi thảm" - Vicky Iglikowski-Broad, chuyên gia hồ sơ tại Hội đồng Lưu trữ Quốc gia, cho biết. "Triển lãm này đưa khách tham quan vào hành trình kết nối và suy ngẫm đầy cảm xúc, tiết lộ cách tình yêu kết nối mọi tầng lớp con người dưới nhiều hình thức, thường ở những nơi không ngờ tới nhất".

Quả vậy, tại triển lãm, khách tham quan có thể bắt gặp những mẩu quảng cáo tìm bạn đời đồng giới đầu thế kỷ 20, những bức thư tình gửi cho binh lính ngoài chiến trường, một ca khúc thời trung cổ, thơ ca, tranh vẽ, di chúc, điếu văn... và nhiều hình thức khác.

Hé lộ nhiều điều

Theo bà Iglikowski-Broad, bức thư cảm động mà Bá tước Leicester Robert Dudley gửi tới Nữ hoàng Elizabeth I là "một trong những tài liệu mang tính biểu tượng nhất của chúng ta".

Bá tước Dudley, người từng bày tỏ mong ước được nên duyên với nữ hoàng, viết lá thư này chỉ vài ngày trước khi ông qua đời vào năm 1588. Bức thư thể hiện sự thân mật giữa "Nữ hoàng Đồng trinh" và người đàn ông tự gọi mình là "kẻ hầu cận già nua đáng thương" của nữ hoàng.

Elizabeth không bao giờ kết hôn và bức thư của Dudley được tìm thấy bên giường bà khi bà qua đời 15 năm sau đó. Bức thư được đánh dấu bằng dòng chữ "bức thư cuối cùng của ông ấy".

Tình yêu ở nhiều tầng lớp xã hội là một trong những chủ đề chính của triển lãm. Vậy nên, ở đây cũng có thể tìm thấy bản kiến nghị do Daniel Rush, một thợ dệt 71 tuổi thất nghiệp, viết vào năm 1851. Trong đó, ông khẩn cầu các quan chức đừng chia cắt mình và vợ khi đưa họ vào các nhà lao khác nhau. Ngay cạnh đó lại là Văn kiện thoái vị của Vua Edward VIII, người đã thoái vị năm 1936 để kết hôn với Wallis Simpson - một phụ nữ Mỹ đã ly hôn trước đó.

"Có rất nhiều điểm liên hệ giữa hai hiện vật này dù bề ngoài, chúng có vẻ rất khác nhau" - bà Iglikowski-Broad nhận xét. "Điểm chung của chúng chính là cảm xúc yêu đương của con người... rằng tình yêu thật sự xứng đáng để hy sinh".

Lại có những tài liệu hé lộ những cảm xúc yêu đương không ngờ tới. Điển hình là bức thư chưa từng được công bố trước đây của sĩ quan tình báo người Anh John Cairncross gửi cho người yêu cũ Gloria Barraclough. Trong thư, ông suy ngẫm về những gì có thể xảy ra: "Anh tự hỏi, liệu chúng ta có chia tay nếu biết trước điều gì sẽ xảy ra?".

Cairncross sau này bị phát hiện là gián điệp cấp cao. Và có lẽ, Barraclough khi đó chẳng mảy may nghi ngờ người yêu của mình đang sống cuộc đời hai mặt phức tạp. Ông bắt đầu làm gián điệp vào năm 1936, tức một năm trước khi mối quan hệ giữa họ bắt đầu.

Cairncross nổi tiếng là người khó tính, hay oán giận và thiếu cảm thông, nhưng trong những bức thư gửi "Gloria yêu dấu", ông hé lộ khía cạnh trìu mến và lịch lãm không ngờ. "Viết thư cho em dường như mang tới tác dụng kỳ diệu nào đó đối với anh" - Cairncross bày tỏ trong thư viết năm 1944 - "Những bức thư của em thật nhẹ nhàng, sống động và tràn đầy niềm vui sống... một giọng nói tươi mới từ quá khứ tuyệt vời".

Con trai của Barraclough là Tom Brass đã tìm thấy những bức thư giữa Cairncross và mẹ mình được giấu trong cuốn tự truyện của Cairncross. Nhưng trước khi anh kịp hỏi mẹ về chúng, bà đã qua đời.

"Mẹ tôi thuộc kiểu phụ nữ mà cuộc sống của họ bị coi là không đáng quan tâm hoặc rất ít được quan tâm" - Brass chia sẻ - "Nhưng những bức thư tình này cho thấy rằng trước khi là vợ và mẹ, bà từng được một điệp viên yêu vì sự sôi nổi và thông minh của bà".

Không chỉ toàn màu hồng

Nhưng không phải mọi hiện vật trong triển lãm Love Letters đều tràn ngập tình yêu đôi lứa lãng mạn. Trong nhiều trang được trưng bày tại đây, có thể tìm thấy tình cảm gia đình, lời kêu gọi công lý, bi kịch ái tình hay thậm chí là sự phẫn nộ.

Nổi bật là di chúc của Jane Austen, tác giả "Kiêu hãnh và định kiến" được viết tay năm 1817. Trong đó, bà để lại phần lớn tài sản cho người chị gái yêu quý của mình là Cassandra. Dù chúc thư ngắn gọn, theo văn phong hành chính, nó vẫn cho thấy sự tri ân của Austen với người mà bà trân trọng và tin cậy nhất.

Cũng phải kể tới bộ sưu tập lớn các bức thư do công chúng viết để bênh vực Ira Aldridge - nhà soạn kịch và là một trong những diễn viên da đen đầu tiên đóng các vở kịch của Shakespeare. Ông đã phải đối mặt với nạn phân biệt chủng tộc trong suốt sự nghiệp của mình.

Trong một bức thư khác, Lãnh chúa Alfred Douglas - người nhận được một trong những bức thư tình nổi tiếng nhất từng được viết là De Profundis của Oscar Wilde - đã cầu xin Nữ hoàng Victoria tha thứ cho Wilde. Nhà văn này đã bị kết án hai năm tù vì tội khiếm nhã nghiêm trọng, sau khi cha của Douglas phẫn nộ tiết lộ mối quan hệ đồng tính giữa họ.

Gần đó là bức thư của Catherine Howard, người vợ thứ năm của Vua Henry VIII, gửi cho người tình bí mật của bà, Thomas Culpeper, được viết năm 1541. Nhà sử học lưu trữ Neil Johnston nhận xét giọng điệu của bức thư đáng kinh ngạc này là "sự hoảng loạn được kiềm chế. Bà đang cảnh báo ông phải rất, rất cẩn thận".

Thực tế, Catherine ký tên cuối thư là "của ngài cho tới hết cõi đời". Nhưng hóa ra, cõi đời lại chẳng dài lâu. Nhà vua đã sớm phát hiện ra mối tình vụng trộm và cả Catherine lẫn Culpeper đều bị xử tử vì tội phản quốc.

Triển lãm Love Letters sẽ trưng bày miễn phí cho công chúng tới đọc tại Cơ quan Lưu trữ Quốc gia Anh ở London, đến hết ngày 12/4/2026.