Italy: Khi nghệ thuật được "chạm" để thấu hiểu

Italy đang đẩy mạnh các sáng kiến nhằm giúp người khiếm thị và người khuyết tật tiếp cận tốt hơn với di sản văn hóa, nghệ thuật phong phú của đất nước, đồng thời mang đến một cách thưởng thức nghệ thuật mới mẻ, dựa trên xúc giác và các giác quan khác thay vì chỉ thị giác.

Trong một buổi tối, sau khi dòng du khách rời khỏi Đấu trường La Mã Colosseum, một nhóm nhỏ du khách đặc biệt vẫn chậm rãi dạo quanh công trình cổ kính. Họ dừng lại để lắng nghe thuyết minh, chạm tay vào các mô hình và cảm nhận lịch sử, kiến trúc bằng mọi giác quan, trừ đôi mắt.

Bà Michela Marcato, 54 tuổi, bị mù bẩm sinh, cùng người bạn đời khiếm thị một phần tham gia chuyến tham quan này. Lần đầu tiên cầm trên tay mô hình thu nhỏ của Colosseum, bà lần theo các mái vòm và phần tường đổ nát, từ đó nhận ra công trình có hình elip - điều mà trước đây bà chưa từng hình dung. "Nếu chỉ đi bộ quanh đó, tôi sẽ không bao giờ hiểu được. Nhưng với mô hình nhỏ trong tay, mọi thứ trở nên rõ ràng", bà chia sẻ.

Dù Italy là điểm đến du lịch hàng đầu thế giới, cơ sở hạ tầng tại nhiều nơi vẫn chưa thân thiện với người khuyết tật, với cầu thang thiếu đường dốc, lối đi hẹp hay mặt đường gồ ghề. Tuy nhiên, từ năm 2021, khi nhận nguồn quỹ phục hồi sau đại dịch của Liên minh châu Âu (EU), nước này đã tăng tốc các dự án cải thiện khả năng tiếp cận, tập trung xóa bỏ rào cản kiến trúc tại các điểm du lịch và thể thao.

Chẳng hạn như, Thành cổ Pompeii đã lắp đặt hệ thống biển báo chữ nổi Braille, hướng dẫn âm thanh bằng mã QR, mô hình xúc giác và bản sao phù điêu các hiện vật khảo cổ. Thành phố Florence cũng công bố cẩm nang chi tiết về khả năng tiếp cận tại Bảo tàng Uffizi và nhiều điểm tham quan khác.

Theo Tổ chức Du lịch Thế giới, gần một nửa dân số trên 60 tuổi có ít nhất một dạng khuyết tật, và du khách khuyết tật thường đi cùng từ 2 người trở lên. Do đó, du lịch hòa nhập không chỉ bảo đảm quyền con người mà còn mang lại lợi ích kinh tế đáng kể.

Ông Giorgio Guardi, hướng dẫn viên của Hiệp hội Radici - đơn vị tổ chức tour cho người khuyết tật tại Rome từ năm 2015, cho biết mục tiêu là tạo trải nghiệm thú vị cho tất cả mọi người. Các tour thường diễn ra vào ban đêm để tránh đông đúc và tiếng ồn, cho phép du khách chạm vào những gì có thể và cảm nhận không gian bằng thính giác, xúc giác.

Tại quảng trường Campo dei Fiori, nơi đặt tượng triết gia Giordano Bruno, du khách không thể chạm vào bức tượng cao trên bệ đá. Thay vào đó, họ được hướng dẫn tái hiện tư thế của Bruno để cảm nhận hình dáng và câu chuyện lịch sử thông qua cơ thể.

Không dừng lại ở các điểm tham quan ngoài trời, Italy còn có Bảo tàng Omero tại thành phố Ancona - bảo tàng xúc giác công lập duy nhất trong nước, do cặp vợ chồng khiếm thị Aldo và Daniela Grassini sáng lập. Tại đây, khách tham quan được chạm tay vào các bản sao kích thước thật của những tác phẩm nổi tiếng từ tượng La Mã, Hy Lạp cổ đại đến đầu tượng David của Michelangelo, cùng nhiều tác phẩm đương đại.

Theo ông Aldo Grassini, "chạm vào một vật không giống như chỉ nhìn nó. Xúc giác mang lại một dạng tri thức và cảm xúc hoàn toàn khác".

Triết lý này cũng được thể hiện qua các nghệ sĩ khiếm thị như nhà điêu khắc Felice Tagliaferri, người sáng tác các tác phẩm bằng ký ức và cảm nhận đôi tay.

Với bà Marcato, nghệ thuật không nhất thiết phải được "nhìn thấy". Trong căn hộ của mình ở Rome, bà không thể thấy bức tranh lớn vẽ biển treo trong phòng khách, nhưng vẫn cảm nhận được nó qua ký ức về âm thanh sóng vỗ, mùi gió biển và những bước đi dọc bờ cát.

Đó là cách thưởng thức nghệ thuật bằng cảm xúc và các giác quan - một trải nghiệm vượt ra ngoài thị giác, và cũng là hướng đi mà du lịch Italy đang theo đuổi để không ai bị bỏ lại phía sau.