Các nước tăng cường biện pháp y tế phòng ngừa virus Nipah

Sau khi có báo cáo về các trường hợp nhiễm virus Nipah ở Ấn Độ, Việt Nam và nhiều nước trên thế giới đã tăng cường các biện pháp y tế trước nguy cơ virus Nipah lây lan.

Virus Nipah là bệnh truyền nhiễm nhóm A

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), virus Nipah là bệnh truyền nhiễm nhóm A nguy hiểm với tỷ lệ tử vong cao. Virus Nipah là một loại virus lây truyền từ động vật sang người và cũng có thể lây truyền trực tiếp giữa người với người hoặc thông qua thực phẩm bị nhiễm virus. Người bị nhiễm virus Nipah sẽ gặp phải một loạt các bệnh từ nhiễm trùng đến bệnh hô hấp cấp tính, thậm chí viêm não dẫn đến tử vong.

Bệnh do virus Nipah lần đầu được ghi nhận tại Malaysia năm 1999, sau đó xuất hiện rải rác tại một số quốc gia như Ấn Độ, Bangladesh và Philippines. Virus Nipah có ổ chứa tự nhiên là dơi ăn quả, lây truyền từ động vật sang người thông qua tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch tiết, nước tiểu của động vật nhiễm bệnh hoặc gián tiếp qua thực phẩm, vật dụng bị nhiễm virus. Bệnh cũng có thể lây truyền từ người sang người, chủ yếu qua dịch tiết đường hô hấp trong quá trình tiếp xúc gần hoặc chăm sóc người bệnh.

Thời gian ủ bệnh trong khoảng 4-14 ngày. Người nhiễm virus Nipah có thể xuất hiện các triệu chứng như đau đầu, đau cơ, nôn mửa, đau họng, sau đó bệnh có thể diễn tiến nặng với các biểu hiện thần kinh như chóng mặt, buồn ngủ, rối loạn ý thức, viêm não cấp và có thể dẫn đến tử vong; tỷ lệ tử vong ở các trường hợp nhập viện được ghi nhận dao động từ 40-75%.

Nipah dễ bị bỏ sót vì trong vài ngày đầu triệu chứng có thể giống cảm cúm: sốt, đau đầu, mệt mỏi, đau mỏi, đau họng, nôn ói; một số người có ho hoặc khó thở. Điểm nguy hiểm là bệnh có thể chuyển nhanh sang viêm não. Vì vậy nếu có yếu tố dịch tễ như vừa đi từ vùng đang có cảnh báo hoặc tiếp xúc gần người bệnh nặng chưa rõ nguyên nhân, người dân cần đặc biệt chú ý các dấu hiệu "đèn đỏ" gồm: lơ mơ bất thường, ngủ gà, lú lẫn, nói không rõ, co giật hoặc rối loạn ý thức tăng nhanh. Khi có các dấu hiệu này, người bệnh cần được đưa đi khám ngay tại cơ sở y tế có khả năng hồi sức.

Hiện chưa có thuốc đặc trị hay vaccine phòng bệnh này. Việc điều trị chủ yếu là hỗ trợ và hồi sức, hỗ trợ hô hấp khi khó thở/suy hô hấp, kiểm soát co giật, chăm sóc viêm não, bù nước, điện giải, điều trị biến chứng và kiểm soát nhiễm khuẩn trong bệnh viện.

Theo thông tin từ Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế Việt Nam), từ ngày 27/12/2025 đến ngày 26/1/2026, Ấn Độ ghi nhận 5 trường hợp nghi ngờ mắc bệnh do virus Nipah (trong đó có 2 trường hợp có xét nghiệm khẳng định) tại một bệnh viện ở Tây Bengal.

Các nước tăng cường kiểm soát chặt chẽ dịch virus Nipah

Trước diễn biến đáng lo ngại của các ca nhiễm virus Nipah tại Ấn Độ, nhiều nước trên thế giới đã đồng loạt tăng cường các biện pháp giám sát y tế tại sân bay nhằm ngăn chặn nguy cơ dịch bệnh xâm nhập và lây lan.

Tại Ấn Độ, kể từ khi phát hiện các ca nhiễm virus Nipah và tiến hành theo dõi từ tháng 12/2025, cả chính phủ và chính quyền của bang Tây Bengal đều tăng cường các biện pháp kiểm soát nhằm ngăn chặn dịch lan rộng. Chính phủ Ấn Độ đã phối hợp chặt chẽ với chính quyền bang Tây Bengal triển khai các biện pháp phòng, chống dịch theo quy trình nghiêm ngặt có sẵn. Các biện pháp bao gồm truy vết người tiếp xúc, giám sát sức khỏe, xét nghiệm diện rộng và điều tra dịch tễ nhằm kịp thời phát hiện, khoanh vùng và ngăn chặn nguy cơ lây lan virus Nipah.

Tại Nam Á, Sri Lanka đã nâng mức giám sát sau khi Ấn Độ xác nhận có ca nhiễm virus Nipah ở bang Tây Bengal. Giới chức y tế nước này cho biết theo dõi sát diễn biến khu vực, duy trì liên lạc với các hệ thống giám sát y tế quốc tế và sẵn sàng các phương án ứng phó nếu tình hình diễn biến phức tạp.

Tại Đông Nam Á, sau khi có báo cáo về các trường hợp nhiễm virus Nipah ở Ấn Độ, Bộ Y tế Malaysia triển khai mọi biện pháp y tế công cộng, dựa trên thông tin đã được xác nhận và các nghiên cứu đánh giá rủi ro, phù hợp với các quy trình và chính sách của đất nước. Công tác kiểm soát y tế công cộng tại các điểm nhập cảnh như các sân bay quốc tế, cảng biển và cửa khẩu biên giới trên bộ, được duy trì nhất quán và tuân thủ các quy trình đã được thiết lập. Theo Bộ Y tế Malaysia, các biện pháp đang được thực hiện bao gồm kiểm tra sức khỏe và sàng lọc du khách, trong đó đưa ra quy trình xử lý cụ thể đối với những trường hợp có triệu chứng hoặc bị nghi ngờ mắc bệnh. Đội ngũ y tế khẩn cấp về bệnh truyền nhiễm cũng luôn sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ. Ngoài ra, các biện pháp kiểm soát y tế tại biên giới luôn được duy trì và tăng cường tương ứng trong trường hợp cập nhật dịch tễ học chính thức có thay đổi.

Cơ quan Phòng chống Dịch bệnh Truyền nhiễm Singapore (CDA) ngày 29/1 cho biết triển khai đo thân nhiệt tại sân bay đối với các chuyến bay đến từ khu vực có dịch, đồng thời tăng cường giám sát dịch tễ đối với lao động nhập cảnh từ Nam Á. Bộ Nhân lực Singapore cũng được yêu cầu phối hợp chặt chẽ với các cơ sở y tế tuyến đầu để nâng cao cảnh giác phát hiện sớm ca nghi nhiễm. CDA nhấn mạnh đang theo dõi sát đợt bùng phát virus Nipah tại bang Tây Bengal (Ấn Độ) - ổ dịch thứ 7 được ghi nhận tại nước này kể từ năm 2001, cũng như không loại trừ khả năng áp dụng thêm biện pháp phòng ngừa nếu nguy cơ dịch tễ gia tăng. Singapore cũng phát hành khuyến cáo y tế cho hành khách nhập cảnh và xuất cảnh, đồng thời cho biết các chương trình giám sát sinh học đối với quần thể dơi từ năm 2011 đến nay chưa phát hiện virus Nipah.

Tại Indonesia, Sân bay quốc tế I Gusti Ngurah Rai ở Bali thông báo đã tăng cường sàng lọc y tế tại tất cả các nhà ga, trong đó lắp đặt hệ thống đo thân nhiệt tại khu vực quốc tế, nội địa và nhà ga VIP. Các hành khách có biểu hiện nghi ngờ sẽ được chuyển ngay tới Bệnh viện Đa khoa Trung ương Ngoerah tại Denpasar để theo dõi và xử lý. Biện pháp được triển khai trong bối cảnh lưu lượng hành khách qua sân bay Bali đang ở mức cao, trung bình hơn 35.000 lượt mỗi ngày. Nhà chức trách Indonesia khuyến cáo hành khách chủ động theo dõi sức khỏe và thông báo ngay cho lực lượng chức năng nếu xuất hiện triệu chứng sốt hoặc bất thường.

Bộ Y tế Philippines ngày 28/1 kêu gọi người dân nước này cảnh giác trước những báo cáo về sự lây lan của virus Nipah ở nước ngoài, đồng thời trấn an công chúng rằng nước này đã chuẩn bị sẵn sàng để ngăn chặn sự xâm nhập và lây truyền của virus. Thông báo của Bộ Y tế Philippines cho biết những trường hợp nhiễm virus Nipah ở người tại Tây Bengal, Ấn Độ đang được cảnh báo toàn cầu song chưa có khuyến nghị quốc tế nào về việc hạn chế đi lại. Theo đó, cơ quan này cho biết vẫn tiếp tục thực thi các biện pháp sàng lọc biên giới chủ động để bảo vệ người dân khỏi sự xâm nhập của các bệnh truyền nhiễm. Các biện pháp này bao gồm khai báo sức khỏe trực tuyến trước khi đi du lịch, quét thân nhiệt khi đến và giám sát tình hình du khách tại các cửa khẩu. Bộ Y tế Philippines cũng nhấn mạnh rằng virus Nipah không phải là virus mới ở nước này. Từ năm 2014, virus này đã được phát hiện  ở miền Nam Philippines, với 17 trường hợp mắc bệnh. Sau đó, không phát hiện thêm trường hợp nhiễm virus Nipah nào ở Philippines.

Tại Myanmar, Bộ Y tế cũng thông báo tăng cường theo dõi dịch tễ và ban hành khuyến cáo y tế đối với người đi lại, trong bối cảnh nước này có số lượng lớn dơi ăn quả - vật chủ tự nhiên của virus Nipah - và có đường biên giới với các quốc gia từng ghi nhận dịch. Người dân được khuyến cáo hạn chế đi tới các khu vực đang có dịch, đồng thời chủ động khai báo y tế nếu xuất hiện triệu chứng trong vòng 14 ngày sau khi trở về từ vùng nguy cơ.

Trong khi đó, Trung Quốc đã tiến hành đánh giá rủi ro, tăng cường đào tạo nhân viên y tế, siết chặt giám sát, đặc biệt tại khu vực biên giới, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền hướng dẫn người dân phòng bệnh đúng cách. Nhà chức trách khuyến cáo người dân không nên hoảng sợ và cần giữ vệ sinh cá nhân, đảm bảo an toàn thực phẩm, tránh tiếp xúc với dơi, gia súc và các nguồn lây nhiễm nghi ngờ. Trên thực tế, Trung Quốc đã ban hành "Hướng dẫn kỹ thuật kiểm soát phòng ngừa dịch bệnh do virus Nipah" từ năm 2021, đồng thời thiết lập phương pháp xét nghiệm axit nucleic và dự trữ bộ xét nghiệm khẩn cấp với quyền sở hữu trí tuệ độc lập. Hiện các trung tâm kiểm soát dịch bệnh cấp tỉnh đã có khả năng xét nghiệm và xác nhận virus Nipah trong phòng thí nghiệm.

Tại Nhật Bản, Bộ Ngoại giao nước này ngày 27/1 phát cảnh báo chính thức đối với công dân đang sinh sống, làm việc hoặc có kế hoạch đến Ấn Độ, sau khi ghi nhận các ca nhiễm virus Nipah tại Tây Bengal. Bộ Ngoại giao kêu gọi công dân Nhật Bản tăng cường các biện pháp phòng ngừa như rửa tay thường xuyên, tránh tiếp xúc không cần thiết với động vật và thận trọng trong lựa chọn, chế biến thực phẩm cũng như đồ uống. Cảnh báo cũng nêu rõ người dân không nên tiêu thụ thực phẩm hoặc đồ uống nghi đã có tiếp xúc với loài dơi. Bộ Ngoại giao Nhật Bản khuyến cáo, nếu xuất hiện các triệu chứng như sốt, đau đầu, buồn nôn, chóng mặt hoặc rối loạn ý thức, người nghi nhiễm cần đến cơ sở y tế ngay lập tức để được kiểm tra và điều trị kịp thời.

Việt Nam chủ động phòng, chống dịch bệnh do virus Nipah ngay tại cửa khẩu

Tính đến thời điểm ngày 30/1/2026, Việt Nam chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh do virus Nipah. Tuy nhiên, trong bối cảnh giao lưu, đi lại quốc tế gia tăng, nguy cơ dịch bệnh xâm nhập vẫn hiện hữu.

Sau khi được thông tin về việc Ấn Độ đã ghi nhận 5 trường hợp nghi ngờ mắc bệnh do virus Nipah, Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế Việt Nam đã có văn bản khẩn gửi Sở Y tế 31 tỉnh, thành phố trên cả nước, 5 Trung tâm kiểm dịch y tế quốc tế: Hải Phòng, Lạng Sơn, Lào Cai, Quảng Ninh và Khánh Hòa; 26 Trung tâm kiểm soát bệnh tật các tỉnh, thành phố về việc tăng cường giám sát phòng, chống dịch bệnh do virus Nipah.

Theo Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế Việt Nam), bệnh do virus Nipah là bệnh truyền nhiễm nhóm A (theo Quyết định số 3644/QĐ-BYT ngày 25/11/2025 về việc bổ sung một số bệnh vào danh mục bệnh truyền nhiễm nhóm A, B của Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm).

Để chủ động ngăn ngừa, phòng, chống không để dịch bệnh xâm nhập vào nước ta và lây lan trong cộng đồng, Cục Phòng bệnh đề nghị Sở Y tế chỉ đạo tăng cường công tác phòng, chống dịch bệnh ngay tại các cửa khẩu, tại cơ sở y tế, tại cộng đồng; thường xuyên cập nhật theo dõi thông tin dịch bệnh trên thế giới, giám sát chặt chẽ người nhập cảnh nhằm phát hiện sớm các trường hợp nghi ngờ mắc bệnh và xử lý ngay tại cửa khẩu.

Xây dựng kế hoạch phòng chống dịch bệnh do virus Nipah tại các cửa khẩu; tổ chức tập huấn cho cán bộ y tế các tuyến về các biện pháp phòng chống và công tác phòng, chống nhiễm khuẩn. Đồng thời, tổ chức truyền thông về tình hình dịch bệnh để người dân không hoang mang lo lắng và thực hiện tốt các biện pháp phòng bệnh.

Đối với các Viện Vệ sinh dịch tễ/Pasteur, Cục Phòng bệnh yêu cầu hướng dẫn, tập huấn, hỗ trợ địa phương về giám sát và các biện pháp phòng chống, lấy mẫu, bảo quản, vận chuyển và tiếp nhận mẫu bệnh phẩm từ các địa phương; rà soát, củng cố đội phản ứng nhanh tại đơn vị, sẵn sàng đáp ứng khi ghi nhận trường hợp nghi ngờ, mắc tại các địa phương (nếu có).

Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) đã có văn bản số 162/ATTP-NĐTT đề nghị Sở Y tế các tỉnh, thành phố; Sở An toàn thực phẩm TP Hồ Chí Minh; Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm các địa phương tăng cường các biện pháp bảo đảm an toàn thực phẩm, phòng ngừa bệnh do virus Nipah trong cộng đồng.

* Để chủ động, phòng chống dịch bệnh do virus Nipah Bộ Y tế khuyến cáo người dân thực hiện tốt các biện pháp sau:

1. Hạn chế đến khu vực có dịch bệnh do virus Nipah nếu không thực sự cần thiết.

2. Tự theo dõi sức khỏe, trong vòng 14 ngày kể từ khi về từ vùng dịch, nếu có các triệu chứng như: đau đầu, đau cơ, nôn mửa và đau họng, chóng mặt, buồn ngủ, lú lẫn, co giật cần liên hệ ngay với cơ sở y tế gần nhất, hạn chế tiếp xúc với người khác, thông báo rõ tiền sử dịch tễ cho nhân viên y tế.

3. Đảm bảo vệ sinh thực phẩm: thực hiện "Ăn chín, uống sôi", rửa sạch và gọt vỏ trái cây trước khi ăn, không ăn, uống các loại trái cây có dấu hiệu bị động vật (dơi, chim) cắn hoặc gặm nhấm; tránh uống nước nhựa cây (như nhựa cây thốt nốt, nhựa dừa sống hoặc chưa qua chế biến).

4. Không tiếp xúc gần với động vật có khả năng lây truyền cao như là dơi ăn quả; thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn sau khi giết mổ, tiếp xúc với động vật.

5. Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với người bệnh, vật phẩm ô nhiễm từ người bệnh; cần sử dụng khẩu trang, găng tay và đồ bảo hộ cá nhân khi chăm sóc, điều trị người nghi ngờ, mắc bệnh, sau đó rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn.