Tìm về cội nguồn tổ tiên của Đại thi hào Nguyễn Du

Việc xác định cội nguồn tổ tiên của đại thi hào Nguyễn Du không chỉ làm rõ thêm bối cảnh gia thế của danh nhân mà còn góp phần bảo tồn, phát huy những giá trị lịch sử – văn hóa gắn với tác giả Truyện Kiều.

Đây là nội dung được làm rõ tại Hội thảo khoa học Cội nguồn tổ tiên của đại thi hào Nguyễn Du do Đảng ủy - HĐND, UBND xã Dân Hòa phối hợp với Chi hội Kiều học Hà Nội tổ chức chiều 27/1 tại Hà Nội.

Theo PGS-TS Đoàn Lê Giang (trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM), Nguyễn Du quê nội ở Tiên Điền, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh thì đã rõ. Quê ngoại của ông là làng Hoa Thiều, xã Tiều Sơn, huyện Yên Phong, Bắc Ninh điều ấy không cần bàn cãi. Gần đây, có người đặt vấn đề về "tổ nội", "tổ ngoại" của Nguyễn Du thì không phải quê nội, quê ngoại Nguyễn Du, mà là gốc gác tổ tiên của dòng họ Nguyễn Tiên Điền.

Từ mối quan tâm này, PGS Giang cho biết, Hoan Châu Nghi Tiên Nguyễn gia thế phả (Gia phả họ Nguyễn Tiên Điền, Nghi Xuân, Hoan Châu) - bộ gia phả nổi tiếng do Nguyễn Nghiễm, thân phụ Nguyễn Du biên tập, hiện lưu ở Thư viện Viện Nghiên cứu Hán Nôm (Hà Nội), có ghi gốc gác dòng họ Nguyễn Tiên Điền của Nguyễn Du.

Cụ thể: "Xưa truyền rằng, ông (Nam Dương Hầu Nguyễn công) là con nhà gia thế, nguyên quán làng Canh Hoạch, huyện Thanh Oai, trấn Sơn Nam. Ông nội tên húy là Thiến, đậu trạng nguyên năm Nhâm Thìn (1532) niên hiệu Đại Chính nhà Mạc, sau theo giúp nhà Lê làm đến chức Thượng thư bộ Lại, Ngự sử đài Đô ngự sử, Đông các Đại học sĩ, Thiếu phó Thư Quận công. Cha của ông tên Miễn, được phong tước Phù Quận công. Bác của ông tên Quyện, tước Thường Quận công".

Qua nguồn sử liệu xác tín này, ông Giang nhấn mạnh: "Dòng họ Nguyễn Tiên Điền gốc gác là dòng họ Nguyễn ở Canh Hoạch, huyện Thanh Oai, trấn Sơn Nam, tức Hà Tây sau này (tức xã Dân Hòa, Hà Nội ngày nay - PV). Tra cứu phả hệ và sử sách về dòng họ Nguyễn Canh Hoạch thấy có nhiều chuyện thú vị, đồng thời cũng cho biết đây là dòng họ rất vẻ vang".

Nhà nghiên cứu này tiết lộ, ở Canh Hoạch nổi tiếng chuyện "Trạng Cậu, Trạng Cháu", tức Trạng nguyên Nguyễn Đức Lượng và người cháu là Trạng nguyên Nguyễn Thiến. Trong đó, Trạng Cậu Nguyễn Đức Lượng trong danh sách Trạng Nguyên ghi: "Nguyễn Đức Lượng (1465 - ?): Người xã Canh Hoạch, huyện Thanh Oai, phủ Ứng Thiên, trấn Sơn Nam (nay thuộc Thanh Oai, Hà Sơn Bình). Đỗ Trạng nguyên niên hiệu Hồng Thuận thứ 5 (1514), đời Lê Tương Dực. Đi sứ phương Bắc, lúc mất được tặng Thượng thự".

Còn Trạng cháu Nguyễn Thiến làm quan lớn cho triều Mạc, tới Lại bộ Thượng thư, tước Thư Quốc công. Ông có ba người con: con trai cả Nguyễn Quyện (1511 - 1593), con trai thứ là Nguyễn Miễn, cả hai đều là danh tướng nhà Mạc. Ông Nguyễn Miễn có con trai là Nguyễn Nhiệm, ông Nhiệm sau bỏ trốn vào Hoan Châu mà mở ra dòng họ Nguyễn Tiên Điền nổi danh sau này.

Làng Canh Hoạch hiện còn nhà thờ họ Nguyễn Đức xây dựng từ thời Hậu Lê, đến năm 1821 được tu sửa lại, hình thức ấy được giữ gìn đến nay. Trong nhà thờ họ Nguyễn Đức có đôi câu đối có nhắc Trạng Cậu Nguyễn Đức Lượng và Trạng Cháu Nguyễn Thiến: "Cậu trạng nguyên, cháu trạng nguyên, khoa bảng đầu, sáng ngời sử sách; Cha tiến sĩ, con tiến sĩ, tám đời hưởng lộc vua ban, phúc lớn gia truyền".

Còn ông Nguyễn Văn Thắng (Trưởng dòng họ Nguyễn Đức, làng Canh Hoạch, xã Dân Hòa) cho biết, Gia phả dòng họ nêu rõ cụ Nam dương hầu Nguyễn Nhiệm sinh sống ở Canh Hoạch và cũng từ Canh Hoạch vào Tiên Điền, Nghi Xuân, Hà Tĩnh trở thành vị tổ đời thứ nhất của dòng họ Nguyễn Tiên Điền.