Vi rút Nipah: Hiểm họa tiềm ẩn với tỷ lệ tử vong 75% và khuyến cáo khẩn từ Bộ Y tế

Trước những diễn biến phức tạp của dịch bệnh do vi rút Nipah tại Ấn Độ với tỷ lệ tử vong đáng báo động, Bộ Y tế Việt Nam đã chính thức lên tiếng và đưa ra những khuyến cáo khẩn cấp. Dù chưa ghi nhận ca bệnh nào trong nước, sự hiểu biết và thái độ chủ động của mỗi người dân được xem là "vắc-xin" phòng bệnh hiệu quả nhất ở thời điểm hiện tại.

Hiểm họa mang tên vi rút Nipah

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), vi rút Nipah (NiV) là một loại vi rút lây truyền từ động vật sang người (zoonotic virus) và cũng có thể lây truyền qua thực phẩm bị ô nhiễm hoặc trực tiếp giữa người với người. Đây là bệnh truyền nhiễm được xếp vào nhóm A tại Việt Nam - nhóm các bệnh đặc biệt nguy hiểm có khả năng lây truyền rất nhanh và tỷ lệ tử vong cao.

Điều đáng lo ngại nhất là tỷ lệ tử vong ở các trường hợp nhập viện do nhiễm vi rút Nipah dao động từ 40% đến 75%, một con số cực kỳ đáng báo động. Các đợt bùng phát của vi rút này ở người đã gây ra một loạt các bệnh cảnh lâm sàng, từ nhiễm trùng không triệu chứng đến nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính và viêm não gây tử vong. Hiện nay, cả thế giới vẫn chưa có vắc-xin hay thuốc điều trị đặc hiệu cho căn bệnh này ở cả người và động vật. Điều này đồng nghĩa với việc các biện pháp phòng ngừa chủ động là vũ khí duy nhất để bảo vệ cộng đồng.

Hồi chuông cảnh báo Vi rút Nipah từ Ấn Độ

Tình hình dịch bệnh trên thế giới một lần nữa nóng lên khi từ ngày 27/12/2025 đến 26/01/2026, Ấn Độ đã ghi nhận 05 trường hợp nghi ngờ mắc bệnh do vi rút Nipah tại một bệnh viện ở bang Tây Bengal, trong đó có 02 trường hợp đã được xét nghiệm khẳng định. Mặc dù các ổ dịch được ghi nhận vẫn còn rải rác và chưa lan rộng, sự xuất hiện của chúng là lời cảnh báo rõ ràng về nguy cơ tiềm tàng mà vi rút này có thể gây ra.

Nguồn lây nhiễm chính trong các đợt bùng phát gần đây được xác định là từ loài dơi ăn quả. Vi rút có thể lây sang người thông qua việc tiếp xúc trực tiếp với dơi, hoặc qua việc tiêu thụ các loại thực phẩm, đặc biệt là trái cây hoặc nhựa cây tươi (như nhựa cây chà là) đã bị nhiễm nước bọt hoặc nước tiểu của dơi.

Con đường lây nhiễm và dấu hiệu nhận biết

Vi rút Nipah có thời gian ủ bệnh tương đối dài, khoảng từ 4 đến 14 ngày, khiến việc truy vết và khoanh vùng dịch trở nên khó khăn. Sau thời gian này, người nhiễm bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng ban đầu khá giống với bệnh cúm thông thường như: sốt, đau đầu, đau cơ, nôn mửa và đau họng.

Tuy nhiên, bệnh sẽ nhanh chóng diễn tiến nặng hơn với các biểu hiện chóng mặt, buồn ngủ, rối loạn ý thức và các dấu hiệu thần kinh đặc trưng của bệnh viêm não cấp tính. Một số người cũng có thể bị viêm phổi không điển hình và các vấn đề hô hấp nghiêm trọng. Trong những trường hợp nặng, bệnh có thể tiến triển thành co giật và hôn mê chỉ trong vòng 24 đến 48 giờ.

Sự lây truyền từ người sang người cũng đã được ghi nhận, chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp và không được bảo vệ với dịch tiết đường hô hấp hoặc các chất bài tiết khác của bệnh nhân. Đây là một rủi ro lớn đối với các thành viên trong gia đình và nhân viên y tế chăm sóc người bệnh.

Việt Nam chủ động ứng phó

Trước tình hình trên, Bộ Y tế Việt Nam khẳng định đến ngày 26/01/2026, Việt Nam CHƯA ghi nhận trường hợp mắc bệnh nào do vi rút Nipah. Tuy nhiên, không vì thế mà chủ quan, các biện pháp giám sát và phòng chống dịch đã được kích hoạt ở mức độ cao.

Bộ Y tế đã chỉ đạo các Sở Y tế và các đơn vị liên quan trên toàn quốc tăng cường giám sát chặt chẽ người nhập cảnh tại các cửa khẩu, đặc biệt là những người đi về từ các quốc gia đang có dịch. Các cơ sở y tế được yêu cầu nâng cao cảnh giác, chuẩn bị sẵn sàng các phương án thu dung, cách ly và điều trị bệnh nhân, đồng thời tăng cường giám sát tại cộng đồng để phát hiện sớm các trường hợp nghi ngờ. Việt Nam cũng đang tiếp tục theo dõi sát tình hình dịch bệnh, phối hợp chặt chẽ với WHO và các quốc gia trong khu vực để triển khai kịp thời các biện pháp phòng chống phù hợp và hiệu quả nhất.

Khuyến cáo khẩn từ Bộ Y tế để bảo vệ bản thân và gia đình

Bộ Y tế khuyến nghị người dân cần bình tĩnh, không hoang mang nhưng phải chủ động thực hiện nghiêm túc các biện pháp phòng bệnh sau đây:

1. Về việc đi lại: Hạn chế di chuyển đến các khu vực đang có dịch nếu không thực sự cần thiết. Trong trường hợp bắt buộc phải đi, cần tìm hiểu kỹ thông tin về dịch bệnh tại điểm đến để có biện pháp phòng ngừa phù hợp.

2. Tự theo dõi sức khỏe sau khi về từ vùng dịch: Trong vòng 14 ngày sau khi trở về, nếu xuất hiện bất kỳ triệu chứng nào như sốt, đau đầu, đau cơ, nôn mửa, đau họng, chóng mặt, lú lẫn hoặc co giật, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được tư vấn và khám bệnh. Đồng thời, phải thông báo đầy đủ tiền sử đi lại và chủ động hạn chế tiếp xúc với người khác.

3. An toàn thực phẩm: Thực hiện nghiêm ngặt nguyên tắc "ăn chín, uống sôi". Rửa thật sạch và gọt vỏ tất cả các loại trái cây trước khi ăn. Tuyệt đối không sử dụng những loại trái cây có dấu hiệu bị dơi hoặc chim, động vật khác cắn/gặm nhấm. Tránh uống nhựa cây tươi chưa qua chế biến hoặc đun sôi.

4. Tránh tiếp xúc với nguồn bệnh: Không tiếp xúc gần với dơi ăn quả hoặc các động vật hoang dã khác. Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, đặc biệt là sau khi tiếp xúc hoặc giết mổ động vật.

5. An toàn khi chăm sóc người bệnh: Hạn chế tối đa việc tiếp xúc trực tiếp với người nghi ngờ mắc hoặc đã xác định mắc bệnh. Khi cần chăm sóc, phải sử dụng đầy đủ phương tiện phòng hộ cá nhân như khẩu trang, găng tay, áo choàng và rửa tay kỹ sau mỗi lần tiếp xúc.

 Cộng đồng cần nâng cao ý thức phòng bệnh để bảo vệ sức khỏe cho chính mình, gia đình và toàn xã hội. Mọi thông tin liên quan, người dân có thể liên hệ với Cục Phòng bệnh – Bộ Y tế để được giải đáp.