Nghề HLV: Khắc nghiệt, ngắn hạn và bào mòn nhất

Bóng đá bước sang năm 2026 với một thực tế ngày càng rõ rệt: Nghề huấn luyện viên trở thành một trong những công việc khắc nghiệt, ngắn hạn và bào mòn nhất trong thể thao đỉnh cao.

Những biến động nhân sự liên tiếp tại các CLB, từ những đội bóng trung bình cho đến các "ông lớn" châu Âu, cho thấy môi trường "thuê rồi sa thải" đã trở thành chuẩn mực. Tên tuổi, kế hoạch dài hạn hay hoàn cảnh khách quan không còn đủ để bảo vệ một HLV khi kết quả không đáp ứng kỳ vọng tức thì.

Sức ép ngày càng lớn với các HLV

Trường hợp của Gary Rowett tại Oxford United là một ví dụ điển hình cho tính tàn nhẫn ấy. Ông được bổ nhiệm vào cuối năm 2024, giúp đội bóng trụ lại Championship mùa trước, nhưng chỉ hơn 1 năm sau đã bị sa thải, thậm chí vào thời điểm nhạy cảm là ngay trước Giáng sinh. Quyết định được đưa ra sau chuỗi phong độ tệ hại với chỉ 1 chiến thắng trong 10 trận, khiến Oxford rơi vào nhóm xuống hạng.

Những gì xảy ra với Rowett không phải ngoại lệ. Tại Premier League, số lượng HLV bị sa thải mỗi mùa đã trở thành con số đáng báo động. Chỉ riêng mùa giải 2025/26, đã có 6 HLV mất việc khi mùa bóng còn chưa khép lại. Mùa trước, 8 CLB tại giải đấu cao nhất nước Anh thay HLV, và việc hơn một nửa số đội bóng Premier League "trảm tướng" trong một mùa giải không còn gây ngạc nhiên.

Thomas Frank chịu sức ép lớn tại Tottenham dù mới tiếp quản đội bóng từ tháng 6. Arne Slot phải đối mặt với những câu hỏi về tương lai chỉ vài tháng sau khi giúp Liverpool vô địch. Daniel Farke từng bị nghi ngờ liệu có kịp dẫn dắt Leeds United đá 1 trận Premier League nào hay không, dù ông chính là người đưa đội thăng hạng.

Ở cấp độ cao hơn, Real Madrid cũng không nằm ngoài vòng xoáy ấy. Xabi Alonso được bổ nhiệm vào tháng 5, nhưng đã bị sa thải chỉ vài tháng sau đó, sau 1 thất bại trước Barcelona tại Siêu cúp Tây Ban Nha. Thông điệp rất rõ ràng: Không có vùng an toàn cho HLV, bất kể danh tiếng hay tiềm năng.

Theo Richard Bevan, Giám đốc điều hành Hiệp hội HLV (LMA), công việc huấn luyện ngày nay phức tạp hơn nhiều so với quá khứ. HLV không chỉ là người xây dựng chiến thuật và lựa chọn đội hình, mà còn phải quản lý con người, truyền thông, mối quan hệ với ban lãnh đạo và áp lực từ dư luận. Thống kê của LMA cho thấy thời gian trung bình tại vị của các HLV bị sa thải trong bóng đá chuyên nghiệp Anh mùa trước chỉ là 1,35 năm, một con số phản ánh rõ tính ngắn hạn của nghề.

Các HLV không còn được trao thời gian

Dean Smith, HLV từng dẫn dắt Brentford, Aston Villa và Norwich City, cho rằng HLV từ lâu đã là người chịu trách nhiệm cuối cùng, nhưng điểm khác biệt của bóng đá hiện đại nằm ở chỗ họ gần như không còn được trao thời gian.

"Ngày trước, các HLV được cho thêm một chút thời gian. Không có tư duy 'thuê rồi sa thải' như bây giờ. Việc mọi thứ bị soi xét gắt gao đến vậy thực sự rất khắc nghiệt, và bạn hiểu rõ mình đang ở trong hoàn cảnh nào. Bạn đến các CLB, và điều duy nhất bạn có thể làm là kiểm soát những gì mình kiểm soát được", Dean Smith phát biểu.

Dù một CLB gặp vấn đề về tuyển mộ, cấu trúc tổ chức hay chất lượng đội hình, HLV vẫn thường là người hứng chịu chỉ trích nhiều nhất, bởi họ là bộ mặt công khai của đội bóng.

Ruben Amorim từng thẳng thắn bày tỏ lo ngại về công tác chuyển nhượng và chiều sâu đội hình của MU, những điều mà phần lớn người hâm mộ cũng nhìn thấy.

Nhiều HLV khác cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự. Họ cần thời gian để truyền tải ý tưởng, để cầu thủ thích nghi với lối chơi mới, nhưng bóng đá hiện đại hiếm khi kiên nhẫn chờ đợi.

Tại Premier League, HLV phải họp báo trước và sau mỗi trận đấu, trả lời hàng loạt kênh truyền hình trong và ngoài nước. Khi đội bóng sa sút, những buổi họp báo này thường bị chi phối bởi câu hỏi về tương lai của HLV hơn là chuyên môn. Arne Slot và Thomas Frank đều từng trải qua những cuộc họp báo như vậy.

Cuối cùng, kết quả vẫn là yếu tố quyết định. Các đội bóng tuyển dụng HLV vì ý tưởng của họ, nhưng lại sa thải họ vì kết quả. Thời gian, trong bóng đá hiện đại, chỉ có thể "mua" được bằng chiến thắng.

Cái giá phải trả cho môi trường ấy không chỉ là sự bấp bênh trong công việc, mà còn là những hệ lụy về thể chất và tinh thần. Lịch làm việc dày đặc, những ngày dài ở sân tập, việc di chuyển liên tục và áp lực không ngừng nghỉ khiến nhiều HLV rơi vào trạng thái kiệt sức, thiếu ngủ và căng thẳng kéo dài.

Với kinh nghiệm 15 năm cầm quân, Dean Smith cho biết ông học cách đối phó bằng những điều rất đời thường, như dành thời gian dắt chó đi dạo để tạm rời xa bóng đá. Ông thừa nhận không ai có thể hoàn toàn miễn nhiễm với áp lực, nhưng để tồn tại trong nghề, HLV buộc phải học cách chấp nhận những điều nằm ngoài tầm kiểm soát.

Việc bị sa thải không phải thứ HLV quyết định được, còn điều duy nhất họ có thể làm là cố gắng tạo ra một màn trình diễn tốt nhất có thể trên sân.