Góc nhìn 365: Chờ "đánh thức" chợ Đồng Xuân

Chợ Đồng Xuân sẽ trở thành trung tâm sáng tạo đô thị tại Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 cuối năm nay. Thông tin này đang thu hút sự chú ý thời gian qua, khi không gian được chọn là khu chợ đã gắn bó với thành phố hơn một thế kỷ.

Xem chuyên đề Góc nhìn 365 TẠI ĐÂY

Bởi, với người dân Hà Nội, chợ Đồng Xuân chưa bao giờ chỉ là nơi mua bán. Đó là nơi tích tụ mọi ký ức đô thị, hình thành thói quen sinh hoạt và duy trì những tương tác cộng đồng đặc trưng. Và những gì sắp diễn ra gắn với một câu hỏi: khu chợ này nên được khai thác thế nào, để vẫn giữ vị trí đặc thù trong một thành phố đang đổi thay?

Thực tế, vài năm qua, những biến chuyển tại chợ Đồng Xuân cũng cho thấy khó khăn chung của mô hình chợ truyền thống ở nhiều đô thị. Tại đó, khi thói quen đi chợ trong đời sống thường nhật dần thu hẹp, cùng với sự thay đổi trong cách tiêu dùng và tương tác xã hội, không gian của những ngôi chợ này đang ngày càng đánh mất vai trò trung tâm trong đời sống cộng đồng.

Dù vậy, với vị trí trung tâm của khu phố cổ, lại mang theo lớp ký ức đô thị tích tụ suốt hơn một thế kỷ qua, chợ Đồng Xuân vẫn có những bản sắc rất riêng so với nhiều địa điểm khác. Từ đó, trong xu hướng phát triển công nghiệp văn hóa và du lịch vốn đang được Hà Nội ưu tiên, khu chợ này từng bước được kỳ vọng đảm nhận vai trò mới: trở thành điểm đến văn hóa và sáng tạo của một đô thị đương đại.

Kỳ vọng ấy là hợp lý, dù không hề dễ dàng: trước hết, chợ vẫn đang là nơi mưu sinh của rất nhiều tiểu thương, cũng như nơi diễn ra những giao dịch gắn chặt với đời sống thường nhật.

Bởi thế, khi chợ Đồng Xuân được chọn làm trung tâm của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 vào cuối năm nay, dự án này phần nào mang dáng dấp của một thử nghiệm cho tương lai, thay vì một hoạt động mang tính trình diễn ngắn hạn. Và tại chương trình "Tụ hội sáng tạo" diễn ra ít ngày trước, những chia sẻ từ phía thực hiện cũng mở ra những hình dung ban đầu về ý tưởng nghệ thuật này.

Theo đó, dự án sẽ đưa nghệ thuật, thiết kế và công nghệ ngay vào không gian vốn có của chợ, bám sát những biểu tượng quen thuộc của hoạt động trao đổi, mua bán. Rồi, những vật dụng gắn bó với đời sống tiểu thương như bộ cân, bánh xe hay thùng gỗ... sẽ được chuyển hóa thành các sắp đặt nghệ thuật, trong khi bảng màu của tranh Hàng Trống được sử dụng như một lớp liên kết với giá trị truyền thống. Đồng thời, các yếu tố công nghệ chuyển động và ánh sáng được tích hợp để tạo nên sự tương tác với người xem, khiến không gian chợ trở nên sống động.

Như thế, thay vì "tách" chợ Đồng Xuân khỏi đời sống thường ngày, cách tiếp cận này sẽ kể lại câu chuyện của một di sản đô thị bằng ngôn ngữ đương đại, đặt truyền thống và công nghệ trong cùng mạch trải nghiệm. Đó là những thử nghiệm rất đáng chờ đợi.

***

Cũng cần nói thêm, như chia sẻ của nhiều chuyên gia, về lâu dài, việc khai thác các yếu tố văn hóa và di sản của chợ Đồng Xuân còn phụ thuộc vào việc gắn kết với quy hoạch đô thị tổng thể và các tuyến phố đi bộ xung quanh, để quyết định khả năng lan tỏa của không gian chợ trong cấu trúc thành phố.

Và xa hơn nữa, chợ Đồng Xuân chỉ có thể phát huy trọn vẹn vai trò mới khi được đặt trong mối liên hệ với du lịch đô thị. Tại đó, việc định vị chợ như một "cửa ngõ" kết nối khu phố cổ với bờ sông Hồng sẽ mở ra khả năng hình thành một chuỗi trải nghiệm liên hoàn, giúp không gian này duy trì sức sống lâu dài, thông qua dòng người, dòng trải nghiệm và dòng giá trị được tái tạo liên tục.

Nhưng đó là những bước đi của một lộ trình dài. Còn trước mắt, việc khu chợ này được "đánh thức" bằng các giải pháp và ý tưởng nghệ thuật trong Lễ hội Thiết kế Sáng tạo 2026 vào cuối năm nay sẽ là một cột mốc quan trọng, để thử nghiệm cách một không gian chợ truyền thống có thể thích ứng với đời sống đô thị đương đại mà vẫn giữ được những giá trị cốt lõi của nó.