Vị lương y dành cả cuộc đời khôi phục bài thuốc quý của dân tộc Thái

Từ thuở còn thơ theo mẹ vào rừng hái lá thuốc, đến khi mái tóc pha sương, lương y Lang Thị Quynh vẫn gắn trọn đời mình với những bài thuốc nam của người Thái ở phía Tây Thanh Hóa. Với bà, mỗi ấm thuốc không chỉ chắt lọc tinh hoa của núi rừng nắng gió, mà còn gói ghém cả niềm tin, trách nhiệm và sự tận tụy dành cho người bệnh.

Gian nan hành trình khôi phục

Sáng cuối đông, con ngõ nhỏ ở thôn 2, xã Thường Xuân, tỉnh Thanh Hóa thơm lừng mùi hương các loại cây dại ở rừng. Trong căn nhà giản dị, Lương y Lang Thị Quynh vẫn hàng ngày thăm khám cho những bệnh nhân xa gần tìm đến.

Ở tuổi ngoài 70, khi nhiều người đã chọn an nhàn bên con cháu, bà vẫn ngồi lại bên ấm thuốc, vẫn nhớ rành rọt từng vị cây rừng, từng thể bệnh, từng gương mặt người bệnh vàng vọt, xanh xao đã đi qua đời mình. Với bà, nghề thuốc không phải là kế sinh nhai, mà là mạch sống đã ngấm vào máu thịt từ thuở tấm bé.

Dành cả đời lặn lội với nghề, trong tay bà giờ đã là một "gia tài" quý báu - hơn 30 bài thuốc nam, hỗ trợ điều trị các bệnh về xương khớp, hô hấp, u, hạch, viêm nhiễm… Tất cả đều được hợp phối chế từ những loài cây dại, dây rừng, là kết quả của một hành trình dài bền bỉ gian nan, thấm đẫm cả mồ hôi và nước mắt của người phụ nữ dân tộc Thái.

Lương y Lang Thị Quynh sinh ra ở tận thôn Chiềng, xã Yên Nhân núi non hùng vĩ, nơi những bài thuốc nam gắn bó mật thiết với đời sống cộng đồng người Thái. Bà nhớ như in những ngày thơ bé theo mẹ vào rừng hái lá thuốc. Khi ấy, kinh tế khó khăn, đường sá cách trở, bệnh viện huyện xa xôi, người dân trong thôn hầu như chỉ trông cậy vào những nắm lá rừng mỗi khi có bệnh. Từ để chữa ho, cảm, sốt, cho đến các bệnh hô hấp, tiêu hóa, viêm nhiễm, u, hạch…

Từ những buổi theo mẹ thăm người bệnh, đêm thức trắng sắc thuốc, đến những điền dã xuyên rừng vượt thác, vốn kiến thức về cây thuốc, bài thuốc dần tích tụ trong bà như một mạch nguồn âm thầm chảy. Lớn lên, theo chồng về bản khác, bà vẫn vậy - tiếp tục hành trình của người mẹ tần tảo: Vào rừng tìm thuốc, chữa bệnh cho dân bản.

Không dừng lại ở kinh nghiệm gia truyền, bà tìm tòi đọc các tài liệu cổ của người Thái, tìm gặp những bậc cao niên, người có uy tín trong cộng đồng để học hỏi, khôi phục những bài thuốc quý dân gian trước nguy cơ thất truyền. Hễ nghe ở đâu có cây thuốc hay, bài thuốc lạ, bà lại tìm đến, bất kể tối đêm, đường xa cách trở.

Hành trình ấy dẫu có lúc gian nan, nhưng bà chưa một ngày chồn chân lùi bước. Bởi nghĩ, những bài thuốc, đó là vốn quý, là một phần của di sản của cha ông để lại, con cháu phải có trách nhiệm khôi phục, gìn giữ để phát huy vai trò, giá trị trong đời sống, chữa bệnh giúp đời.

Nhưng hành trình ấy mỗi ngày thêm gian nan khi rừng bị thu hẹp. Để tìm đủ thảo mộc, đúng vị, bà phải vào lặn lội vào tận vùng rừng sâu giáp biên giới Việt – Lào heo hút và hiểm trở. Không ít lần, người phụ nữ nhỏ bé ấy trượt ngã, chân tay bầm tím.

"Mình chấp nhận thôi. Có ngã thì cây rừng đỡ lại. Quan trọng là tìm được thuốc, để người bệnh có thêm hy vọng" - giọng bà bình thản như chính cách mình đi qua gian khó.

Lấy được thảo mộc, có bài thuốc phải thử đi thử lại nhiều năm, có bài tưởng như thất truyền, nhưng bà vẫn vậy, kiên trì và bền bỉ vì phía trước là bệnh nhân. Vậy nên, mỗi lần tìm được đúng vị cây, đúng cách phối, bà vui đến quên cả mệt nhọc đói khát. Niềm vui ấy không ồn ào, chỉ là một nụ cười hiền bên ấm thuốc đang sôi.

Ấm thuốc gói niềm tin

Năm 2016, Sở Y tế Thanh Hóa cấp Chứng chỉ hành nghề Y cho lương y Lang Thị Quynh, đồng thời cấp phép thành lập Phòng chẩn trị Y học cổ truyền Bà Quynh tại số 28, đường Đinh Liệt, thôn 2, xã Thường Xuân. Từ đó, căn nhà nhỏ trở thành điểm tựa sức khỏe cho người bệnh khắp mọi miền, trong đó có không ít trường hợp bệnh mạn tính, nan y.

Với phương châm "Sức khỏe quý hơn vàng, bệnh nhân là người nhà, ruột thịt", bà kết hợp linh hoạt y học cổ truyền với y học hiện đại. Mỗi lần bốc thuốc, bà đều xem kỹ kết quả chẩn đoán của bệnh viện, hỏi tỉ mỉ quá trình điều trị trước đó. Với những bệnh nhân ở xa, sức khỏe yếu, bà gọi điện video để thăm hỏi, dặn dò từng ấm thuốc.

Khi còn đủ sức, bà vẫn theo xe đi khắp các tỉnh miền núi phía Bắc, rồi vào tận miền Nam Trung Bộ để thăm khám, hỏi han tình hình sức khỏe bệnh nhân cũ. Với bà, ấm thuốc không chỉ để chữa bệnh, mà còn là sợi dây kết nối niềm tin giữa con người với con người, giữa hiện tại với vốn tri thức y học cổ truyền của cha ông.

Song song với hoạt động chuyên môn, Phòng chẩn trị Y học cổ truyền Bà Quynh luôn coi trọng trách nhiệm xã hội. Nhiều năm qua, nhà thuốc thường xuyên tặng thuốc cho bệnh nhân nghèo, thăm hỏi, tặng quà gia đình khó khăn, tham gia các hoạt động từ thiện do MTTQ và các đoàn thể địa phương phát động.

Giữa dòng chảy mạnh mẽ của y học hiện đại, những bài thuốc nam tưởng chừng lặng lẽ nhưng vẫn âm thầm chứng minh giá trị: Dễ sử dụng, ít tác dụng phụ, phù hợp với thể trạng người Việt. Với nhiều bệnh nhân, đặc biệt là những trường hợp bệnh mạn tính, nan y, thuốc nam đã trở thành điểm tựa, mở thêm một cánh cửa hy vọng.

Hành trình của lương y Lang Thị Quynh không chỉ là câu chuyện của một người phụ nữ yêu nghề truyền thống gia đình, mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm gìn giữ di sản y học dân gian, thứ tài sản vô giá được đánh đổi bằng mồ hôi, máu và cả những bước chân lặng lẽ giữa rừng sâu núi thẳm. Và giờ đây, khi tuổi cao sức yếu, bà vẫn dành tâm huyết để truyền nghề cho cháu con tiếp bước, với những mong giữ được những bài thuốc quý cho mai sau…