Thương nhớ "Chuyện người Hà Nội" một thời

Chuyện người Hà Nội là bộ sách gom nhặt những câu chuyện và kỷ niệm bình dị mà thân thương, đủ để khơi dậy nỗi nhớ trong lòng những người con Hà Nội. 

Ở đó, các tác giả từng sinh ra, lớn lên, hay chỉ một lần ghé qua rồi nặng lòng với Hà Nội cùng nhau kể những câu chuyện của một thời như lời thủ thỉ dịu dàng gửi tới mảnh đất nghìn năm thương nhớ.

Tiếp nối thành công của 3 tập sách trước, Chuyện người Hà Nội tập 4 vừa được ra mắt vào sáng 17/1 tại Hà Nội. Đây là bộ sách của nhóm tác giả Hà Nội Tri Thức, do NXB Hà Nội phối hợp cùng Tri Thức Trẻ Books liên kết xuất bản. Tập sách này bao gồm 32 bài viết đa dạng về thể loại: tản văn, hồi ức, ghi chép, khảo cứu... Các bài viết đều ở dạng phi hư cấu (non fiction), là những chuyện thực về cuộc sống, về con người Hà Nội.

Từ những chân dung "người Hà Nội" sống động…

Đọc Chuyện người Hà Nội tập 4, người đọc có thể gặp lại nhiều gương mặt quen thuộc trong lịch sử và văn hóa Thủ đô, hiện lên qua những hồi ức chân thành, xúc động của người thân, của những thế hệ đi sau.

Đó là Bác sĩ Trần Duy Hưng (1912 - 1988), nhà văn Thâm Tâm (1917 - 1950), nhà ngoại giao Phạm Ngọc Thuần (1914 - 2002), họa sĩ Bùi Xuân Phái (1922 - 1988), nhà giáo Trịnh Đình Rư (1893 - 1962). Những chân dung này hiện lên đầy xúc động thông qua những hồi ức sâu đậm của những người con về các bậc sinh thành đáng kính. Đó còn là một ca sĩ Trần Hiếu quen thuộc với công chúng, đã là thần tượng yêu thương và ngưỡng mộ của người em - nhạc sĩ Trần Tiến.

Còn có những "người Hà Nội" lại hiện diện trong tâm tưởng của những người hàng xóm với bao tình cảm yêu thương và kính trọng như cụ Ngọ (thân sinh của PGS-TS âm nhạc Vũ Hướng, của nhà giáo Vũ Bội Trâm, vợ nhà văn Phùng Quán), như cụ Phán (thân phụ của kỹ sư Nguyễn Như Kim, một thời là chủ nhiệm khoa Điện, Đại học Bách khoa, Viện trưởng Viện Thông tin Khoa học kỹ thuật với vợ là TS Dược khoa Trần Thị Ân, đại biểu quốc hội nhiều khóa).

Ở tập sách này, người đọc còn có cơ hội gặp lại những gương mặt quen mà lạ: nhà văn Phùng Quán trong con mắt của một cô bé hàng xóm, nhạc sĩ Tử Phác với ca khúc Tiếng hát quay tơ nổi tiếng một thời, nhà thơ Phan Vũ với trường ca Em ơi, Hà Nội phố.

Nhân dịp 80 năm Quốc hội Việt Nam (1946 - 2026), tập 4 có bài viết công phu, nhiều tư liệu giá trị về cuộc đời và sự nghiệp của vị Trưởng ban Thường trực Quốc hội đầu tiên (tương đương với Chủ tịch Quốc hội ngày nay) - học giả Nguyễn Văn Tố (1889 - 1947). Bên cạnh đó là bài viết đáng chú ý về cặp vợ chồng nghị sĩ trẻ nhất Quốc hội khóa 1 là bà Vũ Thị Khôi (1921 - 2010) và ông Nguyễn Duy Thân (1917 - 1952). Đây là những bài viết giàu tính sử liệu, góp phần soi sáng một giai đoạn lịch sử đặc biệt của Thủ đô và đất nước.

Đến nhiều câu chuyện đong đầy tình yêu Hà Nội

Không chỉ dừng lại ở các chân dung, Chuyện người Hà Nội tập 4 còn mang đến nhiều câu chuyện đời thường khác, mở ra những lát cắt sinh động về Hà Nội qua từng không gian, ký ức.

Đó là hình ảnh và câu chuyện về sự biến thiên của các ngôi trường lâu đời ở Hà Nội như Đại học Tổng hợp, một thời là Trường Đại học Đông Dương, Trường Đại học Bách khoa, được thành lập ngay sau ngày hòa bình lập lại, Trường Phổ thông Trần Phú - Hoàn Kiếm, một thời là trường sở của Trường Trung học Albert Sarraut… Gắn liền với những ngôi trường lịch sử này là tên tuổi các hiệu trưởng danh giá như các giáo sư Trần Đại Nghĩa, Tạ Quang Bửu, Nguỵ Như Kontum, ông Hoàng Xuân Tùy…

Cuốn sách cũng để lại dấu ấn với các bài viết về một thế hệ "lính sinh viên" đã rời trường đại học, tham gia quân đội những năm chiến tranh ác liệt. Bất kể ai, từ "cậu ấm" con quan đến dân nghèo thành thị, họ đã không tiếc xương máu, tuổi thanh xuân, góp phần vào cuộc kháng chiến chống quân xâm lược, thống nhất đất nước.

Chuyện người Hà Nội tập 4 còn có các bài tản văn hấp dẫn về các ngôi biệt thự cổ ở Hà Nội, bao quanh bởi hương cây và lẩn quất tiếng rao đêm trong ký ức…; về những làng quê xưa quanh Hà Nội nay đã thành những phố phường: làng Quan Hoa, làng Giàn, làng Bến, Mai Lâm… Chuyện của một người cũng là chuyện của một thời, buồn vui quanh máy nước công cộng hay khởi nghiệp từ một quán cho thuê truyện đều là những câu chuyện thú vị, người Hà Nội ai cũng thấy một phần của mình trong đó.

Ngoài ra, ở tập sách này còn có những tư liệu quý trong những bài khảo cứu về Hà Nội, công cuộc bảo tồn và tôn tạo các biệt thự Hà Nội cổ, sự dịch chuyển và biến đổi phố nghề, những con dốc trong lòng phố phường và cuộc chiến chống ngập lụt ở Thăng Long - Hà Nội xưa để có thể biết thêm về Hà Nội một thời.

Chia sẻ tại lễ ra mắt sách, ông Đỗ Kim Cơ (đại diện Tri Thức Trẻ Books) cho biết, Chuyện người Hà Nội quy tụ rất nhiều tác giả là những người yêu Hà Nội, là tri thức của Hà Nội, kể lại những câu chuyện về Hà Nội xưa bằng trải nghiệm và ký ức sống động.

"Chúng tôi luôn tâm niệm rằng, những câu chuyện được kể trong Chuyện người Hà Nội là di sản để lại cho thế hệ sau. Trong vài năm trở lại đây, thật may mắn khi văn hóa, lịch sử truyền thống, đặc biệt là của Hà Nội, ngày càng được các bạn trẻ quan tâm. Tôi rất hạnh phúc khi những cuốn sách này trở thành nguồn cảm hứng, giúp các bạn trẻ hiểu hơn, yêu hơn Hà Nội xưa và những giá trị truyền thống mà chúng tôi muốn truyền tải, nhất là trong giáo dục thế hệ trẻ hôm nay" - ông Cơ bày tỏ.