Bảo tàng phở - Phép thử về cách kể di sản ẩm thực Việt Nam

Bảo tàng phở (Phở museum) mới khai trương tại số 211 Nguyễn Thái Học, phường Bến Thành, TP.HCM, do Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM cấp phép hoạt động. 

Đây là bảo tàng ẩm thực ngoài công lập đầu tiên tại Việt Nam, với mục tiêu gìn giữ, phát triển và lan tỏa giá trị di sản văn hóa ẩm thực Việt Nam, lấy phở làm biểu tượng trung tâm. Bảo tàng phở do Công ty cổ phần Điểm đến du lịch Việt Nam đầu tư và điều hành.

Ký ức văn hóa không nằm yên trong tủ kính

Khác với các loại hình bảo tàng truyền thống thường trưng bày những hiện vật tĩnh như tranh ảnh, cổ vật hay tư liệu giấy, bảo tàng ẩm thực là một mô hình đặc thù. Ở đó, “hiện vật” không nằm yên trong tủ kính mà hiện diện trực tiếp dưới dạng món ăn, đem đến cho người tham quan một trải nghiệm chân thực bằng vị giác.

Trên thế giới, bảo tàng ẩm thực không phải là một mô hình xa lạ. Tại Nhật Bản, các bảo tàng về mì ramen, bánh kẹo truyền thống hay rượu sake đã tồn tại từ nhiều năm nay, kết hợp trưng bày tư liệu với khu vực trải nghiệm ăn uống ngay trong không gian bảo tàng. Ở châu Âu, một số bảo tàng về chocolate, phô mai hay rượu vang cũng vận hành tương tự, coi ẩm thực như một di sản văn hóa sống, đòi hỏi sự tương tác trực tiếp của con người.

Điểm chung của các mô hình này là không đặt nặng vấn đề khẩu vị mà tập trung kể câu chuyện hình thành và lan tỏa của các di sản ẩm thực. Vì vậy, có thể nói việc Bảo tàng Phở cho khách tham quan thưởng thức món ăn ngay tại không gian bảo tàng là một cách tiếp cận phù hợp với xu hướng quốc tế.

Chia sẻ tại lễ khai trương, ông Lê Nhật Thanh - Giám đốc Bảo tàng phở cho biết, việc đưa bảo tàng đi vào hoạt động là kết quả của một quá trình chuẩn bị gấp rút trong năm 2025, từ ý tưởng, hoàn thiện pháp lý đến xây dựng không gian trưng bày. “Chúng tôi rất vui và tự hào khi bảo tàng chính thức ra mắt công chúng. Tuy nhiên, đi cùng niềm vui là áp lực phải duy trì chất lượng hoạt động, tiếp tục hoàn thiện sản phẩm để Bảo tàng phở thực sự trở thành nơi lưu giữ ký ức về phở và văn hóa ẩm thực Việt Nam” - ông Thanh nói.

Từ bếp trình diễn đến không gian kể chuyện phở

Về cấu trúc, Bảo tàng phở được thiết kế thành hai tầng, kết hợp giữa không.gian ẩm thực và trưng bày văn hóa. Tầng 1 là không gian bếp trình diễn và khu vực thưởng thức phở. Trước ngày khai trương chính thức, khu vực này đã mở cửa phục vụ, thu hút sự quan tâm của nhiều thực khách, đặc biệt là khách quốc tế. Theo đại diện bảo tàng, phản ứng của du khách nước ngoài “vượt ngoài kỳ vọng”, chứng tỏ nhu cầu tìm hiểu ẩm thực Việt Nam thông qua trải nghiệm trực tiếp là rất lớn.

Tuy nhiên, phía bảo tàng cũng thừa nhận phở là món ăn dễ tạo ra tranh cãi về khẩu vị, bởi mỗi người có một cảm nhận và nền tảng ẩm thực khác nhau. Vì thế, thay vì theo đuổi sự đồng thuận tuyệt đối, đơn vị vận hành quyết định chú trọng vào tiêu chuẩn chất lượng và nguyên liệu. Theo thông tin từ bảo tàng, phần phở đặc biệt tại đây có giá 260.000 đồng, bao gồm một tô phở đầy đủ và một chén súp sườn. Trong đó, nguyên liệu thịt bò được sử dụng là bò Ba Vì, được nuôi và giết mổ theo tiêu chuẩn riêng nhằm đảm bảo độ mềm và hương vị đặc trưng.

Tầng 2 là không gian trưng bày văn hóa, nơi phở được kể lại như một câu chuyện lịch sử - xã hội. Tại đây có phòng chiếu phim về phở Việt Nam, các khu trưng bày nghệ thuật sắp đặt, cổ vật sưu tầm liên quan đến phở, cùng những trò chơi tương tác dành cho khách tham quan. Không gian triển lãm nghệ thuật sắp đặt với chủ đề “phở đa vũ trụ” tạo hiệu ứng thị giác cao, hướng đến đối tượng trẻ và du khách quốc tế.

Bài toán định vị trải nghiệm ẩm thực

Ngay trong ngày đầu mở cửa, Bảo tàng phở đã thu hút sự chú ý không chỉ bởi mô hình mới lạ, mà còn bởi mức giá vé trọn gói 750.000 đồng/người, bao gồm tham quan và trải nghiệm ẩm thực. Cùng với giá tô phở 260.000 đồng, con số này nhanh chóng tạo ra nhiều ý kiến trái chiều, đặc biệt từ công chúng trong nước.

Không ít người cho rằng mức giá này còn cao so với mặt bằng chung, nhất là khi phở từ lâu vẫn được xem là một món ăn bình dân. Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng cần đặt giá cả trong tổng thể trải nghiệm mà bảo tàng mang lại, bao gồm không gian, dịch vụ, chất lượng nguyên liệu và câu chuyện văn hóa đi kèm, thay vì so sánh trực tiếp với giá phở ngoài thị trường.

Trước những tranh luận, ông Lê Nhật Thanh cho biết bảo tàng vẫn giữ nguyên mức giá như đã công bố, đồng thời khẳng định sẽ tiếp tục theo dõi phản hồi của công chúng để có những điều chỉnh phù hợp. Theo ông, mục tiêu là để cả du khách quốc tế lẫn người Việt có thể tiếp cận bảo tàng theo cách phù hợp nhất, với trải nghiệm tương xứng chi phí bỏ ra.

Ở góc độ rộng hơn, những tranh luận xoay quanh giá vé cũng phản ánh một thực tế: khi một món ăn quen thuộc được đưa vào không gian bảo tàng, nó buộc phải mang thêm những lớp giá trị khác ngoài việc ngon hay không. Phở lúc này không còn là một bữa ăn, mà bao hàm cả câu chuyện văn hóa, trải nghiệm ẩm thực nên trở thành một sản phẩm du lịch được định vị ở phân khúc khác.

Nhìn chung, sự xuất hiện của Bảo tàng phở có thể xem là một phép thử đáng chú ý đối với cách Việt Nam tiếp cận di sản ẩm thực. Khái niệm di sản giờ đây đã vượt khỏi phạm vi của những giá trị hiếm hoi, xưa cũ để bao hàm cả những yếu tố đang hiện diện sinh động trong đời sống hằng ngày.

Ở thời điểm hiện tại, còn quá sớm để khẳng định thành công hay thất bại. Những tranh luận về giá vé, về khẩu vị hay về cách kể câu chuyện phở là điều khó tránh khỏi. Tuy nhiên, có thể thấy rằng Bảo tàng Phở đã mở ra một tiền lệ khi đưa ẩm thực Việt Nam bước vào không gian bảo tàng bằng một cách tiếp cận trực diện, giàu trải nghiệm và mang tính thử nghiệm cao. Đây là một hướng đi còn mới mẻ, nhưng đáng được quan tâm và tiếp tục thảo luận trong tương lai.