Techshow EVNNPC 2026: Vai trò của robot và AI trong phát triển ngành điện

Tại triển lãm khoa học công nghệ Techshow EVNNPC 2026, diễn ra trong hai ngày 12-13/1 tại TP Hải Phòng, Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) lần đầu công bố một cách hệ thống các giải pháp UAV, robot tự hành và trí tuệ nhân tạo (AI) do chính đội ngũ kỹ sư nội bộ nghiên cứu, phát triển, phản ánh rõ hướng đi dài hạn của một doanh nghiệp hạ tầng quy mô lớn.

Techshow EVNNPC 2026 trưng bày 22 sản phẩm, giải pháp khoa học công nghệ tiêu biểu do cán bộ, kỹ sư EVNNPC nghiên cứu, phát triển. Không chỉ là một triển lãm, sự kiện được xem là thông điệp về mô hình quản trị mới, trong đó công nghệ là trụ cột vận hành, dữ liệu là nền tảng ra quyết định và hiệu quả kinh tế - an toàn là thước đo cuối cùng.

Thách thức của một hệ thống điện trải rộng

EVNNPC hiện quản lý gần 94.131 km đường dây trung, cao áp cùng hơn 370 trạm biến áp 110kV trên địa bàn 17 tỉnh, thành phố miền Bắc - khu vực có điều kiện địa hình đa dạng từ đồng bằng, trung du đến miền núi, biên giới. Khối lượng tài sản kỹ thuật lớn, phân tán rộng khiến công tác quản lý vận hành đối mặt áp lực lớn về nhân lực, chi phí và an toàn.

Theo các chuyên gia năng lượng, nếu toàn bộ hoạt động kiểm tra đường dây và thiết bị vẫn dựa trên phương thức truyền thống, mỗi năm sẽ tiêu tốn hàng triệu giờ công lao động, kèm theo nguy cơ rủi ro và chi phí gián tiếp do cắt điện. Ông Nguyễn Danh Đức - Trưởng ban Kỹ thuật EVNNPC - nhận định: “Với mật độ lưới điện và quy mô khách hàng như hiện nay, nếu không thay đổi cách làm, chi phí vận hành sẽ tăng rất nhanh, trong khi yêu cầu về độ tin cậy ngày càng cao”.

UAV trở thành công cụ vận hành chủ lực

Trong số các giải pháp công nghệ, thiết bị bay không người lái (UAV) được EVNNPC đầu tư sớm và triển khai có hệ thống. Đến cuối năm 2025, hơn 400 UAV chuyên dụng đã được đưa vào sử dụng để kiểm tra đường dây, trạm biến áp và khảo sát hiện trường.

Điểm khác biệt nằm ở việc UAV được tích hợp các thuật toán AI, cho phép tự động nhận diện điểm phát nhiệt bất thường, độ võng dây dẫn vượt ngưỡng hoặc các hành vi xâm phạm hành lang an toàn lưới điện. Theo Ban Kỹ thuật EVNNPC, ứng dụng UAV giúp giảm khoảng 45% nhân lực kiểm tra so với phương thức thủ công và rút ngắn 50-60% thời gian kiểm tra tại các khu vực địa hình phức tạp, qua đó giảm hàng chục nghìn lượt công nhân phải tiếp cận vị trí nguy hiểm mỗi năm.

Ông Trương Trịnh Công - Tổ phó Tổ Kế hoạch kỹ thuật Đội quản lý Điện lực Khu vực Văn Giang, Công ty Điện lực Hưng Yên - chia sẻ: “Giờ chỉ cần vài chục phút bay là có đầy đủ dữ liệu hình ảnh, nhiệt và tọa độ”.

Robot tự hành và trạm biến áp không người trực

Song song với UAV, EVNNPC đang đẩy mạnh mô hình trạm biến áp không người trực, trong đó robot tự hành đóng vai trò giám sát 24/7. Mỗi năm, Tổng công ty phải thực hiện hơn 120.000 lượt kiểm tra định kỳ tại các trạm biến áp - một khối lượng công việc lớn nếu duy trì hoàn toàn bằng nhân lực thường trực.

Robot tự hành được lập trình di chuyển theo lộ trình cố định, thu thập dữ liệu nhiệt độ, âm thanh, rung động và truyền về trung tâm điều khiển. Kết quả thử nghiệm cho thấy, giải pháp này giúp giảm tới 30% chi phí vận hành trạm, đồng thời nâng cao độ tin cậy của dữ liệu phục vụ bảo trì dự báo. Theo ông Nguyễn Duy Huy - Chuyên viên chính Kỹ thuật Lưới điện, Ban Kỹ thuật EVNNPC: “Robot không thay thế con người, nhưng giúp con người tập trung vào những việc có giá trị cao hơn”.

AI và chuyển dịch sang quản trị dự báo

Một thay đổi căn bản trong vận hành của EVNNPC là việc ứng dụng AI để chuyển từ “xử lý sự cố” sang “phòng ngừa rủi ro”. AI phân tích dữ liệu lớn thu thập từ UAV, robot, cảm biến và hệ thống SCADA, qua đó dự báo xu hướng xuống cấp của thiết bị, cảnh báo sớm nguy cơ sự cố và đề xuất phương án xử lý tối ưu.

Theo thống kê nội bộ, việc ứng dụng AI giúp giảm khoảng 18-22% số sự cố lưới điện trung áp tại một số đơn vị thí điểm, đồng thời rút ngắn đáng kể thời gian xử lý sự cố - yếu tố mang ý nghĩa kinh tế - xã hội lớn.

Hiệu quả đầu tư và bài toán năng suất

EVNNPC hiện phục vụ hơn 11,5 triệu khách hàng với sản lượng điện phân phối xấp xỉ 95 tỷ kWh mỗi năm. Chỉ cần cải thiện hiệu suất vận hành ở mức rất nhỏ cũng mang lại giá trị kinh tế đáng kể. Các chuyên gia ước tính, giảm 0,1% tổn thất điện năng tương đương tiết kiệm hàng trăm triệu kWh mỗi năm.

Đáng chú ý, nhiều giải pháp được giới thiệu tại Techshow EVNNPC 2026 được phát triển theo hướng “Make in EVNNPC”, tận dụng nguồn lực kỹ sư nội bộ. Theo ông Vũ Anh Phương - Phó Tổng Giám đốc EVNNPC: “Chúng tôi tính rất kỹ bài toán chi phí, lợi ích. Công nghệ chỉ được triển khai rộng khi chứng minh được hiệu quả kinh tế rõ ràng”.

Giai đoạn 2021-2025, năng suất lao động bình quân của EVNNPC tăng khoảng 8-9%/năm, trong đó đóng góp quan trọng đến từ số hóa quy trình và ứng dụng công nghệ mới. Công nghệ cũng giúp cải thiện an toàn lao động thông qua các hệ thống giám sát bằng AI, camera thông minh và thiết bị đeo.

Từ những chuyến kiểm tra bằng UAV, robot âm thầm hoạt động trong trạm biến áp đến các thuật toán AI phân tích dữ liệu liên tục, cuộc chuyển mình của ngành điện miền Bắc diễn ra lặng lẽ nhưng bền bỉ. Trước thềm Techshow EVNNPC 2026, thông điệp được gửi đi rõ ràng: công nghệ không để trình diễn, mà để giải quyết những bài toán rất cụ thể của sản xuất – kinh doanh và bảo đảm an ninh năng lượng trong dài hạn.