Thể thao Việt Nam và thách thức Top 50 Olympic: Từ trọng điểm đến vươn tầm

Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị tổng kết ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch diễn ra vào ngày 29/12 vừa qua, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã nêu rõ định hướng phát triển thể thao Việt Nam trong giai đoạn mới: Đầu tư dài hơi, tạo đột phá, đổi mới tư duy và thúc đẩy hợp tác công - tư.

Đó là một bước chuyển lớn từ nhiệm vụ "Trọng tâm – trọng điểm của giai đoạn 2021-2025, thành "Thể thao vươn tầm". Có thể xem, đây là nhiệm vụ cho một cuộc chuyển mình toàn diện của thể thao Việt Nam (TTVN) khi SEA Games 2025 vừa khép lại và Asiad 2026 đã ở ngay trước mắt.

SEA Games 33 tại Thái Lan cho thấy thể thao Việt Nam vẫn giữ vị thế vững vàng trong top 3 khu vực, nhưng đồng thời cũng phơi bày giới hạn của mô hình đầu tư ngắn hạn, thiên về chu kỳ Đại hội.

Khi các quốc gia xung quanh đã bước vào giai đoạn công nghiệp hóa thể thao, kết hợp dữ liệu, y học và công nghệ để tối ưu thành tích, chúng ta không thể tiếp tục dựa vào tinh thần thi đấu đơn thuần.

Thủ tướng nhấn mạnh: "Tạo đột phá trong phát triển thể thao Việt Nam, đầu tư với tinh thần dài hơi, kiên trì, "nếu không bắt đầu thì không có bao giờ có điểm cuối", mở ra một tầm nhìn dài hạn hơn – nơi thể thao không chỉ là thành tích, mà là sức mạnh quốc gia.

Muốn có huy chương Asiad, Olympic, phải bắt đầu từ hệ thống. Phải có cơ sở hạ tầng đủ hiện đại, đội ngũ huấn luyện được cập nhật phương pháp quốc tế, và quan trọng nhất là một hệ thống đào tạo trẻ được bảo đảm bằng cơ chế đầu tư bền vững.

Trong nhiều năm, Việt Nam đi lên nhờ nỗ lực cá nhân, nhờ những "ngôi sao" xuất thần. Nhưng thời đại của thể thao hiện đại không chờ những hiện tượng. Nó đòi hỏi một hệ sinh thái – nơi tài năng được phát hiện, nuôi dưỡng, bảo vệ và phát triển bằng nền tảng khoa học và quản trị chuyên nghiệp.

Thủ tướng đã đặt trọng tâm vào đổi mới tư duy và hợp tác công – tư. Đây là điểm then chốt. Thể thao muốn vươn tầm, phải thoát khỏi cơ chế bao cấp, mở cửa cho doanh nghiệp, quỹ đầu tư, các tập đoàn công nghệ và thương hiệu cùng tham gia.

Một trung tâm huấn luyện hay sân vận động quốc tế không chỉ là công trình thể thao, mà còn là mô hình kinh tế – nơi đào tạo, tổ chức, quảng bá và nuôi dưỡng thế hệ VĐV chuyên nghiệp.

Khi khu vực tư nhân được khuyến khích tham gia, thể thao không còn là chi phí mà trở thành ngành công nghiệp giá trị, tạo việc làm, thúc đẩy du lịch và quảng bá hình ảnh quốc gia.

Sau SEA Games 33, khi nhiều môn như bắn súng, điền kinh, rowing, karate vẫn duy trì vị thế hàng đầu khu vực, chúng ta nhận thấy 70% số HCV đến từ nhóm môn Olympic và Asiad. Đó là tín hiệu đúng hướng. Nhưng biến số huy chương ấy thành huy chương châu lục mới là bài toán thật sự.

Asiad 2026 sẽ là nơi phép thử bắt đầu – nơi năng lực huấn luyện, khoa học thể thao và hệ thống y học phục hồi phải chứng minh hiệu quả.

Thủ tướng yêu cầu "đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số" và "xây dựng cơ sở dữ liệu ngành thể thao trong quý I/2026". Đây là chỉ dấu rõ ràng cho hướng đi mới: TTVN phải thực sự bước vào kỷ nguyên dữ liệu.

Mỗi VĐV, mỗi chỉ số, mỗi bài tập đều phải được theo dõi, phân tích, tối ưu. Không thể huấn luyện bằng cảm tính, tuyển chọn bằng trực giác, hay đánh giá thành tích bằng những bản báo cáo hành chính. Khoa học thể thao sẽ là biên giới mới – nơi mọi thành công đều được tính toán, kiểm chứng và nhân rộng.

SEA Games 2025 cho thấy chúng ta không thiếu tài năng, không thiếu ý chí, nhưng 2 "lợi thế" đó cần được đặt trong một cấu trúc được dẫn dắt bởi tầm nhìn và chiến lược quốc gia. Khi Thủ tướng đặt ra yêu cầu "đầu tư dài hơi" và "đổi mới mạnh mẽ tư duy", ông đang nói về trách nhiệm của cả xã hội – từ cơ quan quản lý, HLV, doanh nghiệp đến người hâm mộ – trong việc xây dựng nền TTVN văn minh, hiện đại và tự chủ.

Giai đoạn 2026–2030 sẽ là phép thử thật sự cho khả năng "vươn tầm". Trận đấu lớn nhất của TTVN không nằm trên sân cỏ hay đường chạy, mà nằm trong tư duy của những người cầm lái.

Thủ tướng đã phất cờ, con đường đã được vạch rõ bằng những cột mốc số hóa và cơ chế hợp tác cởi mở. Giờ là lúc những người làm nghề phải bước ra khỏi vùng an toàn của "ao làng" để hít thở bầu không khí của đại dương. Đừng đợi đến khi tiếng còi khai cuộc.