Huyền thoại Viktor Sukhodrev qua đời: Vĩnh biệt 'vua của các phiên dịch viên'

(Thethaovanhoa.vn) - Viktor Sukhodrev, người phiên dịch từng được gọi là "cái bóng của các nhà lãnh đạo Liên Xô", vừa qua đời ở tuổi 81. Sinh thời ông nổi tiếng vì là giọng nói tiếng Anh của nhiều thế hệ lãnh đạo Liên Xô, góp phần không nhỏ trong việc viết nên những chương quan trọng của lịch sử thế kỷ 20.

Danh hiệu "cái bóng của các nhà lãnh đạo Liên Xô" hình thành từ tính chất công việc, khiến Viktor Sukhodrev luôn ở một khoảng cách rất gần, không quá xa 1 mét so với các nguyên thủ Liên Xô, dù đó là Nikita Khrushchev, Leonid Brezhnev hay Mikhail Gorbachev. 

Phiên dịch viên huyền thoại Viktor Sukhodrev

Chứng nhân lịch sử

Bởi điều này, ông đã luôn xuất hiện trong các bức ảnh và đoạn video của các cuộc họp chính trị quan trọng nhất thế kỷ 20. Trong nhiều thập kỷ, ông đã chuyển tại lại thông điệp và quan điểm chính trị của các chính trị gia Liên Xô tới 7 tổng thống Mỹ, từ Dwight Eisenhower đến George Bush, bên cạnh nhiều nguyên thủ thế giới khác. Sau khi Liên Xô sụp đổ, Sukhodrev đã chia sẻ rất nhiều câu chuyện hậu trường, trong các cuộc phỏng vấn và hồi ký.

Vị vua của các phiên dịch viên, như danh hiệu mà tờ New York Times trao tặng ông, thường nói rằng Nikita Khrushchev là một trong những người có lối nói khó dịch nhất. Khrushchev, người lãnh đạo Liên Xô từ năm 1953 tới năm 1964, thích dùng nhiều phát ngôn gây sốc, những câu chuyện bông đùa không gây cười cho lắm và hay thêm vào các thành ngữ (thường là gốc Ukraine) mà Sukhodrev chưa từng nghe tới.

"Tôi làm việc với Khrushchev trong nhiều năm. Ông ấy không thích các bài phát biểu đã soạn trước. Ông thích biến hóa tùy tình hình, thích nói vo, thảo luận và tranh cãi. Đó là lý do vì sao ông khoái gặp cánh báo chí. Câu hỏi càng sắc bén, ông càng thích bởi có thể đưa ra câu trả lời sắc không kém" - Sukhodrev từng chia sẻ với Russia Today

Người phiên dịch này đã chứng kiến sự kiện "đập giày" nổi tiếng, diễn ra trong phiên họp toàn thể Đại hội đồng LHQ năm 1960. Lần đó báo chí phương Tây loan tin Khrushchev đã lôi giày ra đập lên bàn ông để phản đối bài phát biểu của một chính trị gia khác. Tuy nhiên thực tế có khác một chút.

"Khrushchev giải thích sau sự cố rằng ông quá tức giận trước bài phát biểu kia nên đã đấm tay lên mặt bàn và việc này khiến đồng hồ của ông ngưng chạy" -  Sukhodrev giải thích - "Bực tức và thất vọng, ông đã tháo thứ đi dưới chân ra. Tuy nhiên đó không phải giày mà là đôi dép xỏ ngón. Khrushchev thích đi dép ở các vùng có thời tiết ấm áp".

Sukhodrev (giữa), phiên dịch trong cuộc gặp giữa Brezhnev (trái) và Nixon

Không ngại thách thức

Bất chấp việc khó dịch, Sukhodrev vẫn ưa thích Khrushchev hơn các lãnh tụ khác của Liên Xô, bởi ông thích thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất có lẽ đã diễn ra trong Cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba 1962, được xem là khoảnh khắc suýt biến Chiến tranh Lạnh thành chiến tranh hạt nhân.

Câu nói nổi tiếng của Khrushchev là "Chúng tôi sẽ chôn các ngài", được tuyên bố trước các đại sứ phương Tây trong một buổi tiếp đón ở Moskva năm 1956, do chính Sukhodrev phiên dịch. Ông nói rằng mình đã chuyển tải lại "chính xác" toàn bộ thông điệp của nhà lãnh đạo Liên Xô, nhưng ý nghĩa của tuyên bố bị hiểu sai.

Câu nói đầy đủ của Khruschev là: “Cho dù các ngài có thích hay không, chúng tôi đang đứng ở bên phải của lịch sử. Chúng tôi sẽ chôn các ngài". Báo chí phương Tây đã cắt câu sau ra riêng và biến Khruschev thành kẻ đưa ra tuyên bố mang tính đe dọa nhằm vào phương Tây.

Sukhodrev giải thích rằng Khrushchev đang liên hệ tới sự phát triển tất yếu của lịch sử, khi một xã hội tránh đường cho xã hội khác tiến lên, ví dụ chủ nghĩa phong kiến bị thay bởi chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa xã hội và cuối cùng là chủ nghĩa cộng sản. "Ý ông ấy nói về lịch sử của sự tiến hóa. Nếu một xã hội chết đi, có ai đó phải chôn xã hội đó" -Sukhodrev từng nói.

Sau khi lên nắm quyền, Leonid Brezhnev cũng sử dụng Sukhodrev. Ông cho biết không giống Khrushchev, người hết sức tò mò về mọi thứ, rất khó để thu hút sự quan tâm của Brezhnev. Ví dụ một lần khi đi máy bay cùng Richard Nixon, Brezhnev tỉnh giấc và thấy Hẻm Núi lớn hết sức đẹp đẽ. Tuy nhiên Sukhodrev nói rằng ông đã chẳng thể hiện chút ấn tượng nào.

Theo Sukhodrev, Brezhnev rất thích các món quà, đặc biệt là xe hơi. Khi được Nixon tặng cho một chiếc Lincoln, Brezhnev đã lái xe tốc độ cao để giải trí. Sukhodrev cũng giúp nhà lãnh đạo này đọc danh mục linh kiện để mua đồ sửa chữa khi xe bị hỏng.

Sau Brezhnev, Sukhodrev từng phục vụ Mikhail Gorbachev, lãnh đạo cuối cùng của Liên Xô, khi ông và Tổng thống Mỹ Ronald Reagan gặp gỡ tại Washington hồi năm 1987 để ký thỏa thuận hủy bỏ một số vũ khí hạt nhân tầm trung.

Tôi chỉ là người phiên dịch

Sukhodrev cũng từng chia sẻ về cảm nhận của ông về các nguyên thủ thế giới, những người ông tiếp xúc khi còn làm việc. Ông đặc biệt đánh giá cao cựu Thủ tướng Anh Margaret Thatcher, gọi chính trị gia này là "bà đầm thép thực sự" như biệt danh. Khi nói về các chính khách thời nay, Sukhodrev ca ngợi Tổng thống Mỹ Barack Obama, cụ thể hơn là tài ăn nói của ông. "Tôi thích nghe Obama nói vì ông ấy sử dụng một thứ tiếng Anh của người Mỹ rất chuẩn" - Sukhodrev chia sẻ.

Mặc dù Sukhodrev chẳng bao giờ dịch nhầm, sai, các cộng sự vẫn nói rằng cách chuyển ngữ của ông thường khiến giới lãnh đạo Liên Xô trở nên khôn ngoan, thông thái hơn trong mắt đối phương. Ông cũng được xem là bậc thầy về ngôn ngữ học, có thể dễ dàng chuyển giọng từ pha đặc chất Anh sang giọng Mỹ một cách dễ dàng.

Sukhodrev nghỉ hưu vào giữa những năm 1990. Trong năm 1999, ông xuất bản cuốn sách mang tựa đề My tongue Is My Friend (Cái lưỡi là bạn tôi). Được nhiều người ca ngợi là cuốn sách tuyệt vời về lịch sử thế kỷ 20, tuy nhiên Sukhodrev nói rằng sách đã dựa trên 30 năm công tác của ông chứ không phải lịch sử chính thống. Khi được hỏi về vai trò của mình trong việc kiến tạo lịch sử, Sukhodrev vẫn rất khiêm tốn: "Người ta tạo ra công thức, tôi chỉ phiên dịch lại mà thôi".