Cần xem xét lại mức lương EVN

Kiểm toán Nhà nước vừa đưa ra kết quả kiểm toán Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) năm 2010 cho thấy, thu nhập bình quân của toàn tập đoàn là 13,7 triệu đồng/người/tháng.

Theo TS Hoàng Xuân Nghĩa, Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế Xã hội Hà Nội thì đó thật sự là một điều bất thường.

Chưa tương xứng

Ông nghĩ sao về mức lương bình quân của cán bộ, nhân viên EVN mà Kiểm toán Nhà nước công bố mới đây?

Hiện nay, việc trả lương trong các doanh nghiệp và khu vực có sự khác nhau do quy định về quyền tự chủ của những nơi đó. Tuy vậy, với EVN là tập đoàn nhà nước mà trả lương như thế là cao hơn nhiều so với khung giá chung theo bậc của Bộ Lao động - Thương binh & Xã hội quy định. Tôi cho đó là một sự không bình thường.

TS Hoàng Xuân Nghĩa

Vì sao không bình thường, thưa ông?

Bởi lẽ, đã là doanh nghiệp, tập đoàn thuộc khối Nhà nước thì phải theo nguyên tắc, quy định chung do Nhà nước đề ra, kể cả kinh doanh ngành nghề gì. Tất nhiên, doanh nghiệp có thể điều chỉnh mức lương do hiệu quả làm ăn của đơn vị cao, đặc thù công việc độc hại.

Tuy nhiên, tôi cho rằng, việc trả lương ở EVN là chưa tương xứng với năng suất lao động của họ, bởi ngay khối hành chính văn phòng lương gần 30 triệu đồng/người/tháng, so sánh với mức năng suất lao động chung của Việt Nam chưa thể đạt như vậy; Trong khi đó, họ đang thua lỗ khoảng 25.000 tỷ đồng. Như thế là quá bất thường đi chứ!

Nhưng ông vừa nói thì họ được giao quyền tự chủ cơ mà?

Tất nhiên. Thế nhưng, cần lưu ý rằng, họ là doanh nghiệp nhà nước, sử dụng vốn nhà nước và các nguồn lực quốc gia, thậm chí là đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật cũng là người nhà nước, do Nhà nước đào tạo với biết bao nhiêu tiền của. Không thể nói có quyền tự chủ thì muốn đề ra mức lương bao nhiêu cũng được mà cần phải căn cứ trên cơ sở của quy định chung của Nhà nước.

EVN không phải là "cá biệt"

Theo ông thì nguyên nhân của sự bất thường ấy là do đâu?

Thực ra, câu chuyện thua lỗ của EVN không phải là cá biệt. Dư luận cũng đã lên tiếng việc một số tập đoàn, doanh nghiệp Nhà nước làm ăn thua lỗ, thậm chí có tình trạng lãi giả nhưng lỗ thật. Một phần do năng lực điều hành, quản lý chưa hiệu quả. Phần khác là do cơ chế.

Hiện nay, cơ chế kiểm tra, giám sát, kiểm toán của tập đoàn nhà nước cũng chưa hoàn thiện. Chỉ mới gần đây ta mới thực hiện kiểm toán các tập đoàn, trong khi đó những khâu này cần có cả một quá trình liên tục thì mới theo dõi, giám sát hiệu quả được.

Ông có nghĩ rằng Chính phủ cũng phải chịu trách nhiệm về vấn đề này?

Tất nhiên. Nhà nước cũng phải có trách nhiệm trong việc quản lý lỏng lẻo. Dư luận, các chuyên gia kinh tế, ngay trong các kỳ họp Quốc hội cũng chỉ ra là cần tăng cường kiểm tra, giám sát các tập đoàn Nhà nước. Nhưng mà việc này không phải trong ngày một ngày hai khắc phục được. Vấn đề cấp bách bây giờ là phải nhanh chóng nghiên cứu để đưa ra những quy định, cơ chế quản lý các tập đoàn phù hợp trong kinh tế thị trường.

Đừng vì lợi ích một nhóm nhỏ

Giả dụ, nếu EVN giảm lương đi thì có lẽ bao năm qua giá điện đã không cao đến thế?

Làm một phép tính cơ học thì thấy thế, nhưng tôi cho rằng giảm giá điện cần nhiều yếu tố khác nữa. Giảm lương chỉ là một phần thôi. Vấn đề cốt lõi để giảm giá điện là phải tạo ra một thị trường có được nhiều nhà cung cấp điện, tức là phải xã hội hóa để tạo ra sự cạnh tranh. Đó mới là nhân tố quyết định.

Theo kết quả kiểm toán thì đó là mức lương bình quân. Thế thì lương lãnh đạo tập đoàn cao phải biết. Vậy theo ông, liệu có sự tương xứng không khi mà lương lãnh đạo cao nhưng tập đoàn vẫn làm ăn thua lỗ?

Việc lương lãnh đạo ở các tập đoàn, doanh nghiệp cao, thậm chí là hàng trăm triệu đồng/tháng với khối doanh nghiệp nước ngoài hay tư nhân cũng là bình thường. Tuy nhiên, trong trường hợp của EVN thì có vẻ như nó chưa có sự gắn kết với năng suất, hiệu quả sản xuất, kinh doanh.

Nói là tương xứng hay không thì cũng khó. Tuy nhiên, tôi cho rằng, lương chỉ là một chuyện thôi. Vấn đề là chúng ta không có sự phân định rõ về chức năng và trách nhiệm của người đứng đầu tập đoàn nên có những đơn vị thua lỗ dài nhưng chậm xử lý, chưa có ai là người chịu trách nhiệm cụ thể với cả khối tài sản nhà nước khổng lồ, mà không chỉ là đồng lương; Và liệu sức cạnh tranh và tiềm lực kinh tế quốc gia sẽ thế nào? Đây mới là điều cần suy ngẫm và lo lắng. Chúng ta cần tỉnh táo để nghĩ tới lợi ích quốc gia lâu dài, đừng vì lợi ích trước mắt hay một nhóm nhỏ.

Cần xem xét lại mức lương

Giá điện của ta đang thấp hơn so với các nước khác. Mà giá lại phụ thuộc vào đầu vào từ bên ngoài, việc tăng cũng là điều đương nhiên nhưng cần có lộ trình cụ thể. Người dân cũng cần chia sẻ với ngành điện. Nhưng nếu doanh nghiệp kinh doanh thua lỗ theo kiểu như hiện nay thì việc điều chỉnh giá không giải quyết được căn bản mà chỉ giảm bớt khoản thâm hụt phần nào đó thôi. Còn mức lương của EVN thì cần xem xét lại. Tôi tin, khi Nhà nước can thiệp và điều chỉnh thì cũng không khó đâu.

Cũng theo EVN, đợt tăng giá này sẽ không áp dụng cho mức sử dụng điện sinh hoạt theo bậc thang từ 0 - 100 kWh, nghĩa là người nghèo không bị ảnh hưởng. Ông nghĩ sao?

Tất nhiên giải pháp này chỉ là tình thế, không có tác dụng nhất định vì họ sử dụng không vượt quá 100 số để bị tăng giá điện đâu. Thực tế thì nhiều người nghèo, lao động nhập cư lên thành phố thì vẫn chịu mức giá cao đấy chứ, vì họ mua lại điện từ người khác. Thêm nữa, việc tăng giá điện không ảnh hưởng trực tiếp đến người nghèo song tôi cho rằng họ sẽ chịu ảnh hưởng gián tiếp bởi giá cả sẽ tăng.

Đó là điều đương nhiên mà, vì theo quy luật, mỗi lần tăng giá điện là giá cả các mặt hàng đều tăng!

Tuy nhiên, tăng vào thời điểm này là hết sức nhạy cảm, vì vào dịp cuối năm, người bán hàng có tâm lý đẩy giá cả lên. Vấn đề là phải đẩy mạnh công tác tuyên truyền, xử lý để hạn chế việc tăng giá cả trong thời điểm vốn có sẵn tâm lý và áp lực tăng giá này, nay lại có chất xúc tác là tăng giá điện nữa.

Tôi cũng hy vọng là việc tăng giá điện sẽ không tác động nhiều đến thị trường giá cả dịp này. Xin cảm ơn ông!