AIDS thay đổi cả thế giới

(TT&VH) - Hôm nay (1/12) là tròn 30 năm nhân loại kỷ niệm Ngày AIDS Thế giới. Tới thời điểm này, đã có 70 triệu người đang mang trong mình virus HIV nguy hiểm, mà cách nay 3 thập kỷ chưa ai từng nghe tới tên nó, và AIDS thực sự đã gây nên những tác động khổng lồ tới xã hội cũng như cộng đồng khoa học.

Tháng 6/1981, Trung tâm kiểm soát dịch bệnh (CDC) ở Atlanta, Georgia, Mỹ, đã công bố báo cáo đầu tiên về trường hợp 5 người đàn ông đồng tính tại Los Angeles chết vì một căn bệnh bí hiểm, trong đó hệ miễn dịch của họ hoàn toàn bị hủy diệt.

Căn bệnh lạ từ trên trời rơi xuống

Đó là lần đầu tiên nhân loại được tiếp xúc với AIDS (Hội chứng suy giảm miễn dịch).  Căn bệnh này tới trong bối cảnh xã hội phương Tây đang bên ngưỡng cửa của sự suy đồi tình dục, nơi chuyện "tình cho không biếu không" vốn chẳng khiến ai nhướn mày.

Ngành công nghiệp du lịch tình dục đang ở thời kỳ hưng thịnh, bên cạnh việc sử dụng ma túy đang ở mức cao kỷ lục. Ngoài ra, trên khắp đất châu Âu và Bắc Mỹ, người đồng tính đã bắt đầu mạnh dạn xuất hiện, thay vì sống vụng trộm trong bóng tối như cách đó một thập niên.

Sinh viên một trường đại học ở Suining, Tứ Xuyên, Trung Quốc,
chuẩn bị cho lễ kỷ niệm 3 thập niên ngày AIDS thế giới

Song sự xuất hiện của AIDS lập tức đã đặt dấu chấm hết cho phần lớn những điều đã nói ở trên và chỉ trong vòng có mấy năm đầu thập niên 1980 nó đã hoàn toàn thay đổi thế giới. AIDS đột nhiên trở thành chủ đề nhận được sự quan tâm, gây tranh cãi, với bao bí ẩn, định kiến vây quanh, tất cả đều do sự thiếu thông tin gây ra.

Ban đầu người ta nghĩ rằng chỉ có người đồng tính và người dùng ma tuý tiêm vào tĩnh mạch là có thể nhiễm bệnh lạ. Một số người đã hiểu một cách sai lầm rằng họ có thể nhiễm bệnh từ việc uống chung cà phê, ngồi chung chỗ đi vệ sinh hoặc bắt tay với người mang bệnh lạ. Nhưng khi Công nương Diana bắt tay công khai với một nạn nhân của AIDS vào năm 1989, suy nghĩ này mới thay đổi.

Trong một thời gian dài, người ta cũng tin rằng quan hệ qua đường hậu môn là nguyên nhân chủ yếu lây truyền virus HIV, thủ phạm dẫn tới hội chứng AIDS. Nhưng không ai khi đó biết rằng một trong những đường lây truyền bệnh chắc chắn nhất là từ người mẹ sang đứa con chị ta đang mang thai trong bụng.

Chống lại “bản án tử” của HIV

Sự ra đời của biện pháp xét nghiệm virus HIV cũng gây tác động lớn về tư duy. Ai nhận kết quả dương tính với virus HIV trước đây đều nghĩ rằng mình đã lãnh một cái án tử hình. Thậm chí trong những năm 1980, đã có các tin đồn, phỏng đoán rằng hàng triệu người phương Tây sẽ chết vì HIV/AIDS.

Đó là khi những người theo trường phái phủ nhận căn bệnh xuất hiện. Đây là các nhà khoa học, các bình luận viên báo chí đã kiên định bảo vệ quan điểm của họ rằng AIDS không tồn tại và trạng thái bệnh này không phải do virus HIV gây ra. Thậm chí vài tờ báo Mỹ đã tung hô quan điểm này. Tư tưởng tách rời HIV với AIDS và sự thiếu hiểu biết khiến cho nhiều thông tin tai hại hơn xuất hiện. Tại châu Phi, từng có tin đồn rằng những ai nhiễm HIV chỉ cần ngủ với gái đồng trinh là khỏi bệnh. Chẳng cần phải nói chuyện này đã gây hậu quả nghiêm trọng thế nào.

Nhờ sự nỗ lực của cả thế giới, đại dịch HIV/AIDS giờ đã nằm trong tầm kiểm soát

Nhận thức được sự nguy hiểm của AIDS, thế giới bắt đầu tăng tốc đối phó với nó. Năm 1995, Chương trình phối hợp của Liên hiệp quốc về HIV/AIDS (UNAIDS) được thành lập. Hàng tỷ đô la đã được đổ vào nghiên cứu vắc xin và thuốc chống HIV/AIDS. Có những lời phàn nàn cho rằng đó là sự lãng phí, sự "rút máu" nguồn tiền khỏi các hoạt động nghiên cứu khác quan trọng hơn như chống bệnh tiêu chảy, sốt rét, vốn đang cướp đi hàng chục triệu mạng sống ở các nước đang phát triển.

Tuy nhiên nỗ lực chống AIDS cũng đã cho ra đời rất nhiều công nghệ mới như giải mã gene, tạo ra kháng thể đơn dòng... đem đến vô số lợi ích cho nhân loại. Kết quả là HIV đã được nhận dạng, bộ gene của nó được giải mã và cơ chế để nó phá hủy hệ thống miễn nhiễm cũng được tìm hiểu.

Người ta biết rằng HIV tấn công vào các tế bào quan trọng trong hệ thống miễn dịch của con người như lympho tế bào T có tính bổ trợ (cụ thể là những tế bào T - CD4+), đại thực bào và tế bào tua. Nhiễm HIV làm giảm mạnh số các tế bào quan trọng này, khiến khả năng miễn dịch của cơ thể bị vô hiệu hoá, tạo điều kiện cho các bệnh nhiễm trùng hoặc bệnh ác tính phát triển.

Cho tới nay vẫn chưa có thuốc hoặc vắc xin chống HIV, nhưng con người đã có một hệ thống thuốc kết hợp gọi là HAART (liệu pháp kháng virus hoạt động rất mạnh), với chi phí không cao. HAART giúp người nhiễm HIV thoát khỏi "bản án tử hình", tiếp tục sống chung với virus trong tình trạng tương đối khoẻ mạnh. 

Một thế giới sẽ không còn e sợ HIV/AIDS

Nhưng như thế không có nghĩa chúng ta đã thoát khỏi HIV/ADIS. Từ khi xuất hiện tới nay, nó đã giết hại 30 triệu người. Hiện cứ 150 người trên thế giới lại có một người nhiễm HIV.

Tai hại hơn, một thế hệ trẻ thời hậu AIDS ở phương Tây đang ngày càng dạn dĩ hơn, thậm chí có xu hướng coi nhẹ việc sử dụng các biện pháp an toàn tình dục, bởi họ tin rằng các loại thuốc mới có thể giúp bảo vệ mình trong trường hợp nhiễm AIDS.

Có thể thấy AIDS là thảm họa với nhân loại, nhưng gió hiện đang đổi chiều. Tỷ lệ lây nhiễm bệnh mới ở Nam châu Phi đã giảm đi so với đỉnh điểm cách nay một thập niên. Con số người chết vì AIDS ở đây cũng giảm đi nhờ sự ra đời của các loại thuốc mới, với giá rẻ hơn. AIDS dù chưa chữa được, nhưng đã bị con người kiểm soát. Hy vọng rằng với sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật hiện đại, vào thời điểm nhân loại kỷ niệm ngày AIDS thế giới trong thập niên tiếp theo, căn bệnh kỳ lạ, dai dẳng này có thể đã trôi vào quá khứ và chỉ còn là một vấn đề y tế mà nhân loại đã tìm ra cách để "sống chung với lũ", nếu như không thể tiêu diệt hoàn toàn nó.

Tường Linh (Tổng hợp)