Nghệ sĩ Trần Lương: Đất không thiếu, chỉ thiếu cái đầu!

(TT&VH Cuối tuần) - Là đồng sáng lập không gian nghệ thuật phi lợi nhuận (KGNTPLN) đầu tiên ở Hà Nội (Nhà sàn), là giám đốc đầu tiên của Trung tâm mỹ thuật đương đại Việt Nam, Trần Lương cũng là một trong những nghệ sĩ Việt Nam đầu tiên được mời trưng bày tác phẩm tại khu nghệ thuật 798 (Bắc Kinh).

>> Chuyên đề: Những "con hẻm" của nghệ thuật

* Xin hỏi anh đánh giá thế nào về sự bùng nổ các KGNTPLN ở Việt Nam hiện nay?

- Các KGNTPLN ở VN trong mấy năm gần đây đã đa dạng hơn, đáp ứng được nhiều dạng nghệ sĩ và nghệ thuật hơn. Tuy vậy có rất ít kinh nghiệm và kiến thức về KGNTPLN nên chỉ có ít không gian do người VN thành lập được điều hành theo hướng chuyên nghiệp. Ý tôi chữ chuyên nghiệp này không cứng nhắc nhưng có chuyên nghiệp thì mới sống lâu. Các không gian tự phát nghiệp dư chỉ tồn tại một thời gian ngắn là đóng cửa hoặc vừa ra đời đã tạo sự cố, mất uy tín khó vực dậy được. Ngoài khó khăn về kiến thức và kinh nghiệm, các yếu tố khác như hành lang pháp lý, tài chính, liên kết hỗ trợ đều là những khó khăn cơ bản cho sự thành lập và tồn tại của KGNTPLN.

Tuy thế sự đóng góp của chúng cho sự phát triển của nghệ thuật đương đại VN là rất to lớn. Thực chất chính các KGNTPLN là bệ đỡ duy nhất cho nghệ thuật đương đại VN phát triển. Trong hoàn cảnh các nghệ sĩ sáng tác tác phẩm phi lợi nhuận bằng các phương tiện nghệ thuật đương đại, lập tức đối mặt với thiếu thốn: mặt bằng, tài chính, hỗ trợ kỹ thuật, hỗ trợ tổ chức, quảng bá truyền thông…, nếu không có các KGNTPLN thì chắc chưa có khái niệm nghệ thuật đương đại ở VN. Ngoài ra những nhà tổ chức KGNTPLN cũng chính là các nhân tố chính đưa thông tin nghệ thuật đến VN, giới thiệu nghệ sĩ VN ra nước ngoài, tổ chức giao lưu quốc tế, xin và gầy dựng hệ thống tài trợ phi lợi nhuận…, thậm chí còn có chức năng đào tạo trong cả một thời gian dài khi ở ta chưa có chương trình đào tạo nghệ thuật đương đại chính thống!

* Vậy còn một không gian như kiểu 798, liệu có cần thiết ở VN không?

- Ôi một câu hỏi giả ngây ngô! Cần quá đi chứ! Không những ở Bắc Kinh mà rất nhiều nơi trên thế giới đã sử dụng các di sản kiến trúc lớn hoán cải thành các khu vực nghệ thuật đương đại hoành tráng rồi. Một khu vực nghệ thuật sẽ kéo theo sự phát triển kinh tế và văn hóa mạnh mẽ và luôn là chứng chỉ phẩm cấp cao của thành phố chứa nó. Chính khu 798 đã trở nên có giá và rất đắt đỏ kéo theo nhiều hãng thời trang và đồ hiệu, quán ăn và bar sang trọng nhảy vào. Rất nhanh, nó đã mất đi hương vị nghệ thuật khởi nguyên ngày nào. Nhưng năng lượng của nó lại đang truyền lan: hiện Bắc Kinh đang có một loạt Art Zone - khu nghệ thuật mới hình thành.

Từ năm 1990, quá trình này ở New York là khoảng mỗi 7 năm cho một khu vực hoang sơ trở thành Art Zone đắt đỏ, rồi 7 năm sau một khu mới lại ra đời…

Tôi đã cố nhắc đến điều này ở những nơi, những lúc có thể, nhưng dường như chẳng có ai nghe. Chúng ta phá các công trình di sản kiến trúc vô tư, trong khi có biết bao khu vực có thể hoán cải thành các Art Zone vừa phát triển được văn hóa nghệ thuật, vừa làm kinh tế xanh, vừa bảo tồn, vừa có giá trị giáo dục các thế hệ sau. Đơn cử, ở Hà Nội có nhà máy cơ khí Trần Hưng Đạo, cơ khí Mai Động, nhà máy rượu, nhà máy điện, nhà máy nước đá…, tất thảy đều đã và sẽ biến thành cao ốc văn phòng , chung cư, siêu thị… Cái quý thì đập đi, cái xấu xí không bản sắc mọc lên, đất ta không thiếu, chỉ thiếu cái đầu.

Nghệ thuật hàn lâm và đương đại ở ta dàn trải khắp thành phố, đi thăm được hai nơi mất hết cả ngày, mệt mỏi vì kẹt xe… Khu vực nghệ thuật lớn và khép kín mới đáp ứng được con người đương đại với quỹ thời gian chặt chẽ và quý giá. Một lần đi có thể xem được nhiều thứ, thu nhiều thông tin, cùng gặp gỡ giới nghệ sĩ, thưởng thức không khí nghệ thuật và cả các món ăn uống trong không gian đặc biệt… Đời sống của nghệ sĩ gắn liền với các khu này cũng tiện nghi và hiệu quả hơn rất nhiều…

Và chỉ khi có các khu nghệ thuật này thì mới đủ điều kiện thu hút đầu tư cho nghệ thuật từ các tư bản lớn vào mở gallery, văn phòng đại diện, bảo tàng, trung tâm nghệ thuật quốc tế, các hãng đấu giá…

* Xin chia sẻ những tâm huyết của anh và hy vọng sẽ có những người có trách nhiệm và khả năng cùng chia sẻ điều này.

P.T (thực hiện)