"Vua khai khoáng" Ấn Độ bị bắt vì 3 tỷ USD

(TT&VH) - Một trong những ông trùm khai mỏ hùng mạnh nhất Ấn Độ đã vừa bị nhà chức trách bắt giữ hôm 5/9, sau khi xuất hiện các cáo buộc nói rằng ông này có liên quan tới các hoạt động khai mỏ bất hợp pháp, gây thất thoát cho nhà nước số tiền lên tới hơn 3 tỷ USD.

Báo chí Ấn Độ nói rằng 10 nhân viên cảnh sát thuộc Cơ quan Điều tra Trung ương Ấn Độ (CBI) đã trực tiếp đưa Janardhana Reddy ra khỏi nhà riêng ở bang Karnataka để đi thẩm vấn. Họ cũng tiến hành lục soát toàn bộ nơi làm việc của ông này nhằm tìm chứng cứ sai phạm.  

Chính phủ thiệt hại 3 tỷ USD vì gian lận khai khoáng

Janardhana Reddy từng bị nêu danh tại một báo cáo độc lập, trong đó cáo buộc các hoạt động khai khoáng bất hợp pháp đã khiến Ấn Độ thiệt hại hơn 3 tỷ USD trong vòng 4 năm. Cùng bị bắt với Reddy còn có BV Srinivasa Reddy, lãnh đạo công ty khai mỏ Obulapuram (OMC) thuộc sở hữu của ông này. Cả 2 bị buộc tội làm giả giấy tờ và vi phạm luật quản lý rừng và khai khoáng.

Tháng trước, Thủ hiến bang Karnataka, BS Yeddyurappa, cũng đã từ chức sau khi bị cáo buộc có liên quan tới vụ bê bối khai mỏ. Cả Yeddyurappa và Reddy đều là thành viên BJP, đảng chính trị đang nắm quyền ở bang Karnataka. Reddy có thời kỳ từng nắm ghế Bộ trưởng Du lịch và Cơ sở hạ tầng tại bang.

Reddy (trái) bị nhân viên an ninh đưa tới trụ sở
cơ quan điều tra trong sáng ngày 5/9

Karnataka có thế mạnh về việc khai thác quặng sắt. Bang này sản xuất khoảng 45 triệu tấn quặng sắt mỗi năm và xuất đi nửa số đó sang Trung Quốc. Tuy nhiên giới quan sát nói rằng những sai phạm trong hoạt động khai khoáng đã phổ biến tại đây trong nhiều năm.

“Đó là một hệ thống hoạt động theo mô hình mafia" - N. Santosh Hegde, một cựu thẩm phán Toà án Tối cao Ấn Độ, người đã dành ra 2 năm theo dõi, điều tra hoạt động khai mỏ có vấn đề ở Karnataka, nhận xét - "Bang này đã trở thành một dạng cộng hoà tự trị. Nó không còn là một phần của Ấn Độ nữa".

Người đàn ông trẻ tuổi và tham vọng

Janardhana Reddy là con út trong một gia đình đông anh em. Cha đẻ chỉ là một nhân viên cảnh sát bình thường, ở vùng Bellary của bang Karnataka. Reddy không học đại học mà thu được kinh nghiệm sống từ các con phố ở Ấn Độ, nơi ông ta đã có thời thơ ấu lang thang kiếm tiền. Những người quen biết Reddy đều nói rằng ông ta có khiếu kinh doanh và rất tham vọng.

Những năm 1990, khi mới bước vào độ tuổi 20, Reddy đã thành lập công ty Kinh doanh tiền gửi và Đầu tư Ennoble Ấn Độ, trước khi thành lập tờ nhật báo Ennama Kannada Nadu.

Nhận thấy kinh doanh khó có thể thành công nếu thiếu sự nâng đỡ về mặt chính trị, Reddy đã chỉ đạo các anh tham gia chính trị. Trong cuộc bầu cử địa phương hồi năm 1999, họ đã tích cực vận động cho đảng BJP, nổi tiếng nhờ việc dùng xe máy đi khắp các ngóc ngách trong bang Karnataka để quyên tiền gây quỹ và cổ động cho đảng này. Mặc dù BJP không giành chiến thắng trong cuộc bầu cử lần đó, anh em nhà Reddy đã nhận được cảm tình và sự hậu thuẫn chính trị từ chủ tịch BJP Sushma Swaraj.

Reddy tiếp tục dựa vào các ảnh hưởng chính trị đã tạo lập được để kết thân với nhiều chính trị gia ở Ấn Độ, nhất là YSR Reddy (2 bên không có quan hệ họ hàng với nhau), Thủ hiến bang Andhra Pradesh. Janardhana Reddy đã hợp tác với con trai của YSR là Y.S. Jaganamohan Reddy để thành lập công ty thép Brahmani Steels.

Năm 2001 là một thời điểm quan trọng khác với anh em nhà Reddy. Năm đó Janardhana Reddy, mới 34 tuổi, đã thành lập công ty khai khoáng Obulapuram (OMC) với một số vốn khá nhỏ. Năm 2002, ông nắm quyền giám đốc và tới giai đoạn 2003-2004, OMC đã giành được nhiều giấy phép khai thác quặng sắt trong bang, với doanh thu thường niên lên tới 350 triệu rupee (7,6 triệu USD). Trong vòng 5 năm, tính đến tháng 3/2009, doanh thu đã tăng vọt lên mức 30 tỷ rupee (653 triệu USD). Giới quan sát tin rằng sự tăng vọt về doanh thu này chắc chắn là nhờ mối quan hệ thân tình với ông YSR.

Năm 2008, BJP lên nắm quyền ở bang Karrnataka. Công lao của anh em nhà Reddy đã được tưởng thưởng khi Janardahana Reddy được chỉ định làm Bộ trưởng Du lịch bang, anh trai Karunakar thành Bộ trưởng Tài chính, anh trai Somashekhar thành Chủ tịch Liên đoàn Sữa và đồng minh thân cận B. Sriramulu làm Bộ trưởng Y tế.

Cuộc chiến chưa kết thúc

Những tưởng cuộc đời đang mỉm cười với Reddy và các anh trai thì đùng một cái, YSR đột ngột qua đời trong một vụ tai nạn rơi máy bay trực thăng hồi năm 2009. Ngay sau đó, một ủy ban điều tra của Tòa án Tối cao Ấn Độ báo cáo có vi phạm trong hoạt động khai mỏ của bang Andhra Pradesh. Họ nói rằng có dấu hiệu cho thấy ranh giới bang đã bị sửa đổi và việc khai khoáng của OMC đã vượt qua ranh giới bang Andhra Pradesh.

Việc khai thác cả những khu vực không được phép hoạt động, khiến sản lượng thực của OMC có thể cao hơn nhiều so với con số đã khai báo. Theo sau đó chính quyền bang Andhra Pradesh đã đình chỉ hoạt động của OMC và yêu cầu CBI vào cuộc, dẫn tới vụ bắt giữ Reddy.

Hegde viết trong một báo cáo điều tra công bố hồi tháng 7 vừa qua rằng hoạt động khai khoáng bất hợp pháp trong bang Karnataka đã khiến nhà nước thất thoát 3,5 tỷ USD tiền thuế. Hegde nói rằng anh em nhà Reddy đã tạo nên một hệ thống đặc biệt giúp họ không phải trả thuế cho nhà nước, trong khi lại được chia phần lợi nhuận từ bất kỳ lô khoáng sản nào xuất đi khỏi Karnataka, dù là theo cách thức hợp pháp hay phi pháp.

Tuy bị bắt song giới phân tích nói rằng ảnh hưởng chính trị của Reddy vẫn còn rất lớn và việc chứng minh ông này có tội cũng không phải chuyện dễ dàng. Bằng chứng là nhà chức trách bang Karnataka vẫn chưa đưa ra bất kỳ hành động pháp lý nào chống lại Reddy, dù chính quyền Andhra Pradesh đã ra tay hành động.

Tường Linh