Những cánh bay vẽ hình hài Tổ quốc

(TT&VH) - Trước đây, để vẽ bản đồ đất nước, các cán bộ, kỹ sư trắc địa phải sử dụng các phương tiện đo đạc thô sơ từ mặt đất kết hợp với chụp ảnh quang cơ từ trên máy bay xuống. Cách làm này vừa tốn công sức, thời gian và chi phí, độ chính xác lại chưa cao. Một phương pháp mới để chụp lại địa hình tổ quốc đã được ứng dụng: Công nghệ bay chụp quét Lidar.

Với công nghệ này, 4 năm qua, những cánh bay của các chiến sĩ Trung đoàn Không quân 918 (Quân chủng Phòng không - Không quân), cùng với các kỹ sư ngành trắc địa Bộ TN&MT đã sải dọc chiều dài Tổ quốc, ghi lại những tư liệu ảnh quí giá về địa hình lãnh thổ đất nước.

Công nghệ Lidar là gì?

Để hiểu rõ về hoạt động bay chụp quét Lidar phục vụ cho công tác trắc địa và bản đồ, chúng tôi tìm đến Xí nghiệp Đo đạc ảnh địa hình thuộc Tổng Công ty Tài nguyên và Môi trường Việt Nam (Bộ TN&MT). TS Cáp Xuân Tú - Giám đốc Xí nghiệp cho biết, Lidar là một công nghệ hiện đại, đã được nhiều nước trên thế giới nghiên cứu và ứng dụng. Sự ra đời của công nghệ lidar đã mở ra một kỷ nguyên mới trong hoạt động của ngành trắc địa và bản đồ trên thế giới và Việt Nam.

Thượng tá Hoàng Việt Hải và đồng đội chuẩn bị bay chụp quét địa hình đất nước

TS Cáp Xuân Tú phân tích: Công nghệ Lidar là một hệ thống được tích hợp từ 3 thành phần chính: Hệ thống định vị toàn cầu GPS, hệ thống thiết bị laser và hệ thống INS.

Hệ thống định vị toàn cầu GPS có nhiệm vụ xác định chính xác vị trí của thiết bị quét laser đặt trên máy bay. Hệ thống thiết bị laser được thiết kế phát các chùm tia laser, thu nhận laser phản xạ và thu nhận dữ liệu cường độ tín hiệu laser phản xạ từ mặt đất.

Hệ thống điều khiển INS sẽ đo gia tốc theo các hướng đo các góc định hướng của tia quét, đồng thời tính toán, xử lý, lưu trữ và điều khiển các thiết bị trong toàn bộ hệ thống Lidar một cách đồng bộ, chính xác. Từ dữ liệu này, phần mềm sẽ phân tích, xử lý, tạo ảnh làm cơ sở để thành lập bản đồ.  Ông Nguyễn Văn Ngọc - Phó Giám đốc Xí nghiệp Đo đạc ảnh địa hình cho biết, trước đây để phục vụ công tác vẽ bản đồ đất nước, các cán bộ, kỹ sư trắc địa phải sử dụng các phương tiện đo đạc thô sơ từ mặt đất kết hợp với chụp ảnh quang cơ từ trên máy bay xuống. Cách làm này vừa tốn công, hao của, độ chính xác chưa thực cao. Việc xây dựng một bản đồ địa hình tỷ lệ với độ chính xác cao là một việc làm vô cùng cấp thiết, nó không chỉ góp phần phục vụ cho công tác quy hoạch và phát triển kinh tế-xã hội mà còn góp phần quan trọng trong việc định dạng chính xác nhất bản đồ đất nước mình.

Để chuẩn bị cho dự án, từ năm 2006 và 2007, Xí nghiệp Đo đạc đã tiến hành bay chụp thử nghiệm công nghệ này tại các tỉnh phía Nam. Các báo cáo bay thử nghiệm đều khẳng định các ưu điểm vượt trội của công nghệ Lidar là có khả năng bay quét cả ban đêm, mật độ điểm đo lớn, nhanh; độ chính xác, chất lượng sản phẩm cũng như hiệu suất được đánh giá rất cao.

Năm 2008, Chính phủ chính thức phê duyệt Dự án vẽ bản đồ địa hình Việt Nam tỷ lệ 1/2000 trên toàn bộ 64 tỉnh thành trong cả nước và giao cho Bộ TN&MT tổ chức thực hiện. Bộ giao cho Tổng công ty TN&MT triển khai và Xí nghiệp Đo đạc ảnh địa hình là đơn vị trực tiếp thực hiện.

Nhiệm vụ đặt lên vai người lính

Những chiếc máy chụp và quét Lidar được trang bị cho Tổng Công ty TN&MT Việt Nam đều do Cộng hòa Liên bang Đức sản xuất, với thiết kế phù hợp với các máy bay trực thăng chuyên dụng hoặc máy bay An -2. Tuy nhiên, để lắp đặt được máy lên máy bay An -2 cần phải gia cố lại máy bay.

Đây là một dự án lớn của Chính phủ, có tầm ảnh hưởng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc nên khi Bộ TN&MT đặt vấn đề, đã nhận được sự đồng thuận cao từ Bộ Quốc phòng. Trung đoàn Không quân 918 là đơn vị trực tiếp thực hiện. Trung đoàn được trang bị loại máy bay An-2, những phi công của Trung đoàn 918 giàu kinh nghiệm trong bay chiến đấu, bay nhảy dù, chụp ảnh..., phù hợp với đặc thù nhiệm vụ của dự án.

Cuối năm 2008, các đơn vị bắt đầu xắn tay vào làm. Trước hết là tiến hành thiết kế và lắp đặt máy chụp quét Lidar lên 2 chiếc An-2 105 và 106 tham gia dự án. Viện Kỹ thuật quân sự Phòng không - Không quân và Cục Kỹ thuật Quân chủng Phòng không – Không quân đã cử các chuyên gia xuống cùng thực hiện với Trung đoàn 918. Sau một thời gian nghiên cứu, thiết kế, Trung đoàn đã gia cố và lắp đặt thành công 4 máy chụp, quét lên hai máy bay An-2 và chờ ngày bay thử.

Trung đoàn 918 được trang bị các đội máy bay: An-2, An-26 và M28. Trong đó, An-2 được thành lập từ năm 1958, đây là lực lượng làm nhiệm vụ huấn luyện chiến đấu, phục vụ chiến đấu. Ngoài nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu và chiến đấu, Trung đoàn 918 còn là đơn vị thực hiện các chuyến bay thông báo bão, bay vận chuyển hàng cứu trợ, tìm kiếm cứu nạn... Nhân dân cả nước không quên hình ảnh những cánh bay An-26 vượt mưa bão để tiếp tế lương thực, nước uống, thuốc men và quần áo cho đồng bào miền Trung. Thông qua cầu hàng không, hàng trăm tấn lương thực, nhu yếu phẩm và nước uống từ miền Bắc đã kịp thời đến với đồng bào người dân miền Trung bị lũ lụt.

Việc thực hiện những chuyến bay vẽ địa hình tổ quốc đã đặt lên vai những người lính vinh quang nhưng trách nhiệm nặng nề. Các chiến sĩ không quân Việt Nam đối diện với một khối lượng công việc khổng lồ, địa bàn hoạt động trải rộng khắp đất nước, thời gian thực hiện kéo dài trong nhiều năm, điều kiện khí tượng và không vực bay có những diễn biến khó lường... Hàng loạt vấn đề được đưa ra bàn thảo, sau nhiều cuộc họp, cuối cùng Đảng ủy, chỉ huy Trung đoàn đã ra nghị quyết lãnh đạo về nhiệm vụ bay chụp ảnh Lidar, tổ chức quán triệt nhiệm vụ đối với cấp ủy, chi ủy Phi đội 3, phi đội máy bay An-2. Thượng tá Hoàng Việt Hải, phi đội trưởng Phi đội 3, hứa quyết tâm thực hiện thắng lợi nhiệm vụ này.

Kỳ 2: Đường tôi đi dài theo đất nước

Thành Trung