“Tăng bo” lên vũ trụ nhờ "đồ cổ" Soyuz

(TT&VH) - Ngày 19/7, tàu con thoi Atlantis của Mỹ đã rời Trạm vũ trụ quốc tế (ISS) để trở về mặt đất, qua đó kết thúc mấy thập kỷ hoạt động vẻ vang của chương trình tàu con thoi. Sự kiện này đồng thời cũng hướng sự chú ý của dư luận vào Soyuz, mẫu tàu vũ trụ đã có 40 năm tồn tại của Nga và sẽ là phương tiện duy nhất để đưa các phi hành gia lên và xuống khỏi ISS trong thời gian tới.

40 năm vẫn chạy tốt

Tàu vũ trụ Soyuz của Nga hiện đang trở nên đắt giá nhờ việc tàu con thoi Mỹ về hưu

Trong chuyến bay đầu này, Komarov đã bay 17 vòng quanh quỹ đạo Trái đất. Nhưng thảm kịch đã xảy ra khi Soyuz trở lại bầu khí quyển. Trong lúc hạ cánh, hệ thống dù của con tàu bị quấn vào nhau, khiến Komarov và con tàu rơi trở lại mặt đất với tốc độ lên tới 450km/h. Ông là nạn nhân đầu tiên thiệt mạng trong tai nạn liên quan tới Soyuz.

Vụ tai nạn chết người thứ 2 diễn ra vào tháng 6/1971, khi tàu Soyuz 11 hạ cánh, người ta phát hiện cả 3 phi hành gia bên trong đều đã chết. Nguyên nhân do cabin chứa các phi hành gia bị giảm áp trong quá trình trở lại bầu khí quyển, khiến tim họ ngừng đập chỉ sau thời điểm xảy ra tai nạn chỉ 40 giây.

Mặc dù có 2 vụ tai nạn chết người trên, Soyuz hiện vẫn được nhiều người xem là hệ thống tàu vũ trụ có người lái an toàn nhất, có chi phí rẻ nhất và có thời gian hoạt động lâu nhất của nhân loại.

Trong quá trình tồn tại, Soyuz đã lập được nhiều kỳ tích như các tàu Soyuz 5 và 6 đã nối ghép với nhau khi đang bay trên quỹ đạo Trái đất; tàu Soyuz 9 lập kỷ lục bay lâu nhất trong quỹ đạo Trái đất, kéo dài tới 18 ngày; tàu Soyuz 19 và tàu Apollo 18 của Mỹ đã kết nối với nhau trong không gian vào năm 1975...

Mẫu tàu hiện nay Nga đang sử dụng là Soyuz-TMA và họ dùng nó để chở cả người lẫn hàng lên ISS. Tàu Soyuz chật chội và khoảng thời gian kéo dài 2 ngày để đi từ Trái đất lên ISS có thể không được thoải mái như trên tàu con thoi. Nhưng nhiều phi hành gia quốc tế vẫn ca ngợi con tàu vì tính tin cậy cao của nó. Vài người còn nói rằng việc cất cánh trên tàu Soyuz khiến họ đỡ mệt mỏi hơn là khi bay bằng tàu con thoi, dù thừa nhận việc hạ cánh tạo cảm giác ngược lại.

Hoàn toàn không có nghi ngờ gì khi nói rằng chương trình Soyuz của Nga hiện là xương sống trong nỗ lực chung của cộng đồng quốc tế, trong việc duy trì sự hiện diện thường xuyên của con người trong không gian.

Vẫn chưa cần phải thay thế

Với việc tàu con thoi về hưu, người Nga cũng nắm luôn chiếc chìa khóa “cửa ra vào” ISS của các nước. “Nga hiện là người chơi lớn nhất. Chương trình không gian của Trung Quốc dựa chủ yếu vào Nga. Ấn Độ đã có kế hoạch triển khai chương trình đưa người lên không gian, nhưng họ chưa có ý định thực hiện nó ngay lúc này” - tiến sĩ Warrick Couch, một nhà nghiên cứu vũ trụ tại Đại học Swinburne, Australia, đánh giá.

Thế độc tôn này khiến Nga đã thường xuyên tăng giá cho các chuyến taxi lên vũ trụ của họ. Cơ quan hàng không vũ trụ Nga hiện đang yêu cầu NASA trả 56 triệu USD trên mỗi phi hành gia họ đưa lên vũ trụ. Mức phí này dự kiến sẽ tăng lên 63 triệu USD từ năm 2014. Hiện Mỹ đã ký hợp đồng trị giá 753 triệu USD với Nga, đủ để đưa khoảng một chục phi hành gia NASA lên không gian trong giai đoạn 2014 - 2016.

Tàu Atlantis trong quá trình tiếp cận với ISS

Giới phân tích nói rằng nếu NASA có bực mình vì việc bị ép giá, họ tốt nhất không nên thể hiện ra, bởi người Mỹ sẽ còn phải phụ thuộc vào Nga “dài dài”. Thực tế thì NASA cũng chưa có phàn nàn gì về việc Nga muốn tăng phí. “Khi nhìn vào sự tăng giá, rồi nhìn vào những gì người Nga cung cấp, tôi cho rằng đây là khoản đầu tư tốt và cần thiết” - Patrick Buzzard, Đại diện của NASA ở Nga tuyên bố.

James Oberg, một cựu binh NASA và hiện là nhà tư vấn về các chương trình không gian, đã bác bỏ những nhận xét cho rằng người Mỹ đang trở nên phụ thuộc vào chương trình không gian của Nga. Ông chỉ ra rằng ở trên ISS, các phi hành gia Nga cũng phải nhờ rất nhiều vào hệ thống cung cấp điện và liên lạc của người Mỹ.

Dù không thay đổi về ngoại hình suốt mấy chục năm qua, Soyuz vẫn thường xuyên được chỉnh sửa, hiện đại hóa. Năm ngoái người ta lần đầu chứng kiến chuyến bay của một con tàu Soyuz được điều khiển hoàn toàn bằng kỹ thuật số. Việc thay đổi vật liệu chế tạo cũng khiến tàu nhẹ hơn so với trước đây, và vì thế có thể chở được nhiều hàng hơn.

Tuy nhiên vẫn có những người phê bình Nga không chịu nghiên cứu một mẫu tàu vũ trụ mới thay thế cho Soyuz, khiến nước này có khả năng bị tụt hậu trong cuộc đua vào không gian, khi những người chơi mới như Trung Quốc và Ấn Độ tham gia. Song Igor Marinin, biên tập viên tạp chí hàng không không gian Novosti Kosmonavtiki, cho rằng những lo lắng này không có cơ sở. Ông nói rằng Soyuz hiện đã đáp ứng đủ nhu cầu của người Nga và chỉ phải thay thế một khi các mục tiêu tham vọng hơn xuất hiện: “Nếu người Nga đặt cho mình nhiều mục tiêu lớn hơn như bay đến sao Hỏa, bay vòng quanh Mặt trăng, hoặc xây dựng một trạm vũ trụ khác, khi đó chúng ta mới thực sự cần để cho ra đời con tàu vũ trụ mới”.

Tường Linh