Vịnh Hạ Long sẽ là công viên địa chất toàn cầu?

(TT&VH) - Đó là thông tin lần đầu tiên được nêu ra tại Hội nghị thường niên các khu di sản, dự trữ sinh quyển và công viên địa chất thế giới tại Việt Nam ngày 19/7.

Theo các nhà khoa học, Vịnh Hạ Long có những giá trị địa chất toàn cầu nổi bật, đó là dạng địa hình đồi núi ven biển, đặc biệt là các đảo núi đá vôi sót lại ở trên và dưới mực nước biển tạo nên các kiểu karst: karst là hiện tượng phong hóa của những miền núi đá vôi bị nước tác động. Địa hình karst thông thường được đánh dấu bởi các hệ thống thoát nước theo hang động ngầm dưới đất tạo nên những hang động nổi tiếng thế giới.

Thế mạnh ở vũng, vịnh, hang động ngầm

Vịnh Hạ Long là một hình mẫu về cảnh quan karst trưởng thành nhờ có tầng đá vôi dày khoảng 1.000m thuần nhất, điều kiện khí hậu nóng ẩm mưa nhiều và trên nền tác động tương hỗ biển, đất và trời.

Quá trình tiến hóa hang động ở đây được tính từ khoảng trên 200 triệu năm đến nay, trải qua 5 giai đoạn, đó là: Tạo đồng bằng cổ; tạo phiễu, thung lũng karst; phát triển các tháp cao có vách dựng đứng tách rời nhau; hình thành các cụm đồi hình chóp, hình nón liên kết nhau; tạo ra các đồng bằng mới đặc trưng cho karst đá vôi nhiệt đới bị biển tiến.

Theo ông Ngô Văn Hùng, Trưởng Ban quản lý Vịnh Hạ Long, một trong những thế mạnh để Hạ Long trở thành Công viên địa chất toàn cầu là các hồ, vịnh và hang động kì thú.

Theo ông Hùng, ở vịnh, các hố sụt, phễu karst và thung lũng kín rất phổ biến, có hình đẳng thước, bầu dục hay bán nguyên với kích thước khác nhau, đáy nằm ở độ cao trên dưới 5m. Do biển ngập cho nên phần lớn biến thành các hồ nước và vũng, vịnh nhỏ, dân địa phương gọi là áng và tùng.

Áng là các hồ kín nằm giữa các đảo thường có độ sâu 1 - 3m, tùng là các vịnh nhỏ ăn sâu vào các đảo đá vôi, nguyên là các thung lũng, hẻm vực, hố sụt bị ngập nước biển. Khu vực Vịnh Hạ Long, Cát Bà có 57 tùng và 62 áng.

Hệ thống hang động hết sức phong phú, đến nay đã biết khoảng trên 30 hang động, thường dài từ vài chục mét đến vài trăm mét, được chia thành 3 nhóm hang chính.

Nhóm hang ngầm cổ phần lớn là những lối thông thoát nước từ những phễu karst cổ, có lối đi dốc và có khoảng chênh lệch lớn. Hang Sửng Sốt ở đảo Bồ Hòn, động Tam Cung, Động Thiên Cung, áng Hồ Động Tiên và hang Đầu Gỗ chính là những di tích của một hang động cổ nằm ở độ cao 20 - 50m trên mực nước biển. Nhóm hang hình thành khi xâm thực mở rộng ngang, có lối thông gần như nằm ngang như hang Trinh Nữ có trần cao 12m trên mực biển, dài 80m và phát triển qua nhiều giai đoạn, hang Bồ Nâu nằm ngang có chiều dài 70m với nhiều nhũ đá cổ.

Nhóm hang hàm ếch hình thành do quá trình hòa tan của nước biển, sóng và thủy triều, thường có mái trần nằm ngang. Ví dụ như hồ Ba Hầm gồm tổ hợp 3 hang thông 3 hồ nước với nhau ra biển và hang Luồn ở đảo Bồ Hòn chỉ dài 50m, có mái trần cách mực triều khoảng 2m.

Ngấn biển là các dấu ngấn ăn lõm vào vách đá do sóng vỗ và nước biển gặm mòn của làm cho các đảo có dạng nón, tháp... có đáy thắt nhỏ lại tạo hang luồn, hàm ếch góp phần làm tăng thêm vẻ độc đáo cho đị hình vùng vịnh.

Lập hồ sơ xây dựng Công viên địa chất Vịnh Hạ Long

Các nhà khoa học tham dự hội nghị nhất trí cho rằng, Vịnh Hạ Long với hàng nghìn đảo đá muôn hình, muôn vẻ nhô lên từ mặt nước cùng vô số hang động độc đáo và kì lạ luôn biến đổi theo góc nhìn và thời gian.

Bên cạnh đó, Vịnh Hạ Long còn là một bảo tàng địa chất khổng lồ lưu giữ ngoài trời các “hiện vật” mang tính lịch sử và khoa học địa chất rất cao có niên đại khoảng 500 triệu năm trở lại đây, là một điển hình độc nhất vô nhị trên thế giới về sự hình thành và phát triển đồng bằng đá vôi trong điều kiện bị biển xâm thực. Vịnh Hạ Long xứng đáng xây dựng Công viên địa chất toàn cầu.

Ông Ngô Văn Hùng nhấn mạnh: “Vịnh Hạ Long đã hội tụ đầy đủ các tiêu chí để xây dựng công viên địa chất tầm cỡ quốc tế. Đó cũng là một việc quan trọng trong việc bảo tồn, quản lý, phát huy giá trị di sản. Do vậy trong thời gian tới, chúng tôi sẽ tiến hành một loạt công việc: Nghiên cứu, thống kê, phân loại và khoanh vùng các di sản trong mối quan hệ quần thể để xây dựng công viên địa chất; Nghiên cứu xây dựng bảo tàng địa chất ngoài trời Vịnh Hạ Long.

Tiếp theo là tập hợp các nhà khoa học liên ngành, các cơ quan chuyên môn tư vấn, lập hồ sơ xây dựng Công viên địa chất Vịnh Hạ Long và gia nhập mạng lưới công viên địa chất toàn cầu. Đề nghị UNESCO và mạng lưới công viên địa chất toàn cầu công nhận và đồng ý cho Vịnh Hạ Long gia nhập mạng lưới công viên địa chất toàn cầu”.

Hy vọng rằng, sau cao nguyên đá Đồng Văn, Vịnh Hạ Long sẽ là Công viên địa chất toàn cầu thứ hai của Việt Nam.

Thảo Vy