Người Mỹ “giã từ vũ khí” ở Afghanistan

(TT&VH) - Đêm 22/6, Tổng thống Mỹ Barack Obama đã công bố kế hoạch rút quân Mỹ ra khỏi Afghanistan theo từng giai đoạn, nhằm chấm dứt cuộc chiến đã kéo dài suốt 10 năm, gây tốn kém rất nhiều tiền của và sinh mạng. Nhưng giới phân tích nói rằng đằng sau quyết định còn có chứa nhiều toan tính chính trị.

Phát biểu tại Nhà Trắng ở thủ đô Washington, Tổng thống Barack Obama tuyên bố kế hoạch rút quân gồm 2 giai đoạn, với khoảng 1/3 trong số 100.000 quân Mỹ đang ở Afghanistan sẽ về nước trước cuối năm tới.

Phản ứng trước kế hoạch rút quân 3 năm

Theo Obama, các binh sĩ Mỹ tại Afghanistan đã gây thiệt hại nặng cho mạng lưới khủng bố Al Qaeda, nhóm đã chịu trách nhiệm gây nên nhiều cái chết trong vụ khủng bố ngày 11/9. Ông cho rằng đã tới lúc để Mỹ tập trung cho việc xây dựng đất nước và việc rút quân nằm trong nỗ lực chung đó.

“Chúng ta có thể rút 10.000 binh sĩ ra khỏi Afghanistan trước cuối năm nay và sẽ đưa về nước tổng cộng 33.000 binh sĩ trước cuối mùa Hè sang năm” - ông Obama tuyên bố - “tới trước thời điểm cuối năm 2014, quy trình chuyển giao sẽ hoàn tất và người dân Afghanistan sẽ tự chịu trách nhiệm về an ninh cho mình”.

Ông Obama trong bài phát biểu đêm 22/6 (23/6 giờ VN)

Tuy nhiên kế hoạch rút quân của ông Obama vẫn không làm hài lòng cả đảng Dân chủ lẫn Cộng hòa.

“Rất nhiều người trong Quốc hội và trên đất Mỹ đã hy vọng rằng sự rút quân toàn toàn sẽ xảy ra sớm hơn so với kế hoạch của Tổng thống và chúng tôi sẽ tiếp tục gây sức ép để có một kết cục tốt hơn” - lãnh đạo phe thiểu số của đảng Dân chủ ở Hạ viện, bà Nancy Pelosi nói.

Trong khi đó, phe Cộng hòa, phát ngôn viên Hạ viện John Boehner cảnh báo Obama không nên hy sinh các lợi ích mà Mỹ đã khó khăn có được ở Afghanistan. Thượng nghị sĩ John McCain thì nói rằng việc rút quân quá vội vàng. “Đây không phải là sự rút quân vừa phải mà tôi và những người khác đã hy vọng có được” - ông McCain nói.

Một cuộc chiến quá tốn kém

Mỹ đem quân vào Afghanistan chỉ vài tuần lễ sau khi xảy ra vụ khủng bố ngày 11/9. Kể từ đó tới nay, ít nhất 1.500 lính Mỹ đã thiệt mạng và 12.000 người khác bị thương. Chi phí cho cuộc chiến đã tăng lên khủng khiếp kể từ khi ông Obama lên nắm quyền và hiện là 118,6 tỷ USD.

Hồi năm 2003, lúc ông George W. Bush chuyển sự chú ý sang Iraq, mức chi phí mới chỉ dừng ở ngưỡng 14,7 tỷ USD mỗi năm. Sự tăng lên này rất dễ hiểu bởi khi nắm quyền, Obama đã hứa sẽ tích cực theo đuổi cuộc chiến tranh “cần thiết” của nước Mỹ (ở Afghanistan) và sẽ rút quân Mỹ khỏi “cuộc chiến có thể lựa chọn” (Iraq).

Việc sớm đưa lính Mỹ ở Afghanistan về nước được đánh giá
sẽ mang lại cho ông Obama nhiều điểm cộng

Tuy nhiên các cuộc thăm dò công luận gần đây cho thấy nhiều người Mỹ mệt mỏi với chiến tranh và họ chỉ muốn chính quyền của ông Obama tập trung giải quyết các quan tâm trong nước, như vấn đề kinh tế và việc làm. “Liệu chúng ta có cần tiêu tới gần 120 tỷ USD vào cuộc chiến ở đất nước có GDP chỉ bằng 1/6 con số đó?” - Brian Katulis, một chuyên gia an ninh ở Trung tâm Nghiên cứu vì sự phát triển của nước Mỹ đánh giá - “Phần lớn người Mỹ sẽ sốc khi biết rằng chúng ta tiêu tiền đó để tạo các chương trình việc làm cho cựu binh Taliban và họ sẽ băn khoăn tự hỏi thế còn các chương trình tương tự của chúng ta ở trong nước thì sao?”.

Năm 2010, Quốc hội đã chuẩn theo đề nghị của Obama và dành ra 100 triệu USD để hỗ trợ cho các cựu binh Taliban rời khỏi chiến trường để quay trở về làm kinh tế. Các nỗ lực đó, cùng với nhiều nỗ lực tương tự dưới thời ông Bush, không đem lại nhiều thành quả. Cho tới nay mới chỉ 1.700 cựu binh Taliban tham gia tiến trình tái hòa nhập cộng đồng, chỉ là một lượng rất nhỏ so với con số ước tính từ 20.000 - 40.000 tay súng vẫn đang chiến đấu với lính Mỹ .

“Chiêu” tăng sự ủng hộ trước cuộc đua Tổng thống?

Trong khi đó Obama đang bị sụt giảm mạnh tỷ lệ ủng hộ ở Mỹ. Theo kết quả cuộc thăm dò do hãng tin AP và Tổ chức GfK Roper phối hợp thực hiện trong các ngày từ 16 đến 20/6 với sự tham gia của 1.001 người trưởng thành trên toàn nước Mỹ, ông Obama đang vấp phải sự chỉ trích của cử tri đối với cách thức giải quyết các vấn đề kinh tế nói chung và nạn thất nghiệp nói riêng. Bên cạnh đó, ngày càng nhiều người phản đối những chính sách về hệ thống y tế và thâm hụt ngân sách liên bang trước đây của ông.

Lần đầu tiên trong năm, thăm dò dư luận do AP và GfK thực hiện cho thấy tỷ lệ những người ủng hộ ông Obama đã giảm xuống dưới 50%, chỉ còn ở mức 47 - 48%. Tỷ lệ ủng hộ ông chủ yếu giảm xuống trong số đối tượng là nữ giới. Tháng trước, 57% số phụ nữ được hỏi cảm thấy Obama xứng đáng tái đắc cử, tuy nhiên con số này đã giảm xuống còn 48% vào tháng này. Sự ủng hộ của những người độc lập cũng giảm xuống còn 43% so với mức 62% của tháng trước, là mức thấp nhất kể từ tháng 6/2010.

Có 59% dân chúng Mỹ không ủng hộ cách thức Obama giải quyết các vấn đề kinh tế và nạn thất nghiệp. Tỷ lệ ủng hộ giảm xuống nhanh nhất ở nhóm đối tượng có thu nhập trên 50.000 USD/năm. Nếu như hồi tháng 5, 53% công chúng Mỹ ủng hộ những nỗ lực của ông Obama nhằm giải quyết nạn thất nghiệp thì còn số này đã giảm xuống còn 36% vào tháng 6.

Nỗ lực để giành lại sự ủng hộ của cử tri vì thế trở thành sự ưu tiên của Obama. Được biết số lính chuẩn bị rút khỏi Afghanistan thực chất là lượng quân mà ông Obama đã tăng cường thêm cho các hoạt động quân sự ở quốc gia Trung Á hồi năm 2009 và ông đã hứa sẽ đưa họ về nhà vào tháng 7 năm nay. Việc rút quân chắc chắn sẽ làm hài lòng nhiều cử tri Mỹ, những người lâu nay đã phản đối chiến tranh và cho rằng khoản tiền lớn chi vào chiến sự nên dùng để kiến tạo việc làm mới.

Giới phân tích chỉ ra rằng cơ hội để Obama tái đắc cử sẽ dựa nhiều vào khả năng của ông trong việc kiến tạo nhanh và nhiều việc làm mới cho dân Mỹ. Ngoài ra nó cũng sẽ giúp ông Obama xử lý tốt hơn vấn đề nợ công và thâm hụt ngân sách, vốn đang ngày càng phình to ra, một phần lớn do những gánh nặng chiến tranh mang lại.

Gia Bảo