Sống đúng giá trị truyền thống
Nhà rông Kon Klor - nhà rông được coi là lớn nhất Tây Nguyên đã hồi sinh. Trước đó một năm, nó từng bị cháy thành than trong một vụ hỏa hoạn không đáng có. Nhà khảo cổ Lê Hải Đăng bày tỏ quan điểm về nhận thức nhà rông.
(TT&VH Cuối tuần) - Nhà rông Kon Klor - nhà rông được coi là lớn nhất Tây Nguyên đã hồi sinh. Trước đó một năm, nó từng bị cháy thành than trong một vụ hỏa hoạn không đáng có. Nhà khảo cổ Lê Hải Đăng bày tỏ quan điểm về nhận thức nhà rông từ trường hợp của nhà rông Kon Klor.
Nhà khảo cổ Lê Hải Đăng
Mừng quá khi chính quyền và đồng bào Kon Tum đã vượt qua bao khó khăn để dựng lại nhà rông Kon Klor. Nhưng ngoài dựng lại, còn phải làm tiếp điều nữa là hiểu đúng về nhà rông ở Tây Nguyên. Bởi, thật khập khiễng khi có so sánh kiểu nhà rông như cái nhà văn hóa ở các vùng khác, tuy nó cùng là không gian cộng đồng.
Với sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, sau một hội thảo cách đây nhiều năm, nhà rông ở Tây Nguyên đã sống lại thể hiện cả về số lượng và loại hình. Tuy nhiên, theo tôi, chúng đã phần nào không được “sống” theo đúng giá trị truyền thống của nó.
Giá trị của nhà rông không phải ở chỗ nó to hay nhỏ. Trong tình cảm của đồng bào Tây Nguyên, nhà rông quan trọng và thiêng liêng khi nó “đúng điệu”. Nghĩa là xây dựng đúng kiểu, trở thành không gian cho văn hóa đúng cách. Song vì những lý do khác nhau mà nhiều nhà rông kiểu bê tông hóa, tôn hóa đã “lạc” vào vùng văn hóa Tây Nguyên. Một số ít nhà rông truyền thống được duy tu và bảo tồn khá tốt lại rơi vào tình thế bị khoanh vùng, đóng cửa cho dễ quản lý. Như vậy chính chúng ta đã góp phần làm giảm đi chức năng và giá trị của nhà rông.
Câu chuyện buồn khi nhà rông Kon Klor cũ bị cháy chính là một chỉ báo về ý thức ứng xử với nhà rông.
Giờ cũng chính từ vị trí cũ ấy - bên dòng Dakbla hiền hòa, nhà rông Kon Klor mới đã được khánh thành, to đẹp, vững chãi và đúng quy cách truyền thống. Lòng tôi lại nao lên khi nghĩ đến việc sẽ không còn hành động thiếu ý thức phá hoại nhà rông nữa, khi nhà đã được khôi phục trở lại với hình thức và cốt lõi đúng với giá trị truyền thống vốn có của nó.
K.T (ghi)