“Bản giao hưởng Điện Biên” đang thành hình

(TT&VH) - Yêu thiết tha và gắn bó sâu sắc với Quảng Bình suốt cuộc đời cầm bút, nhà văn Nguyễn Quang Vinh đã viết nhiều tác phẩm thành công về quê mình. Từ lâu, anh ấp ủ sáng tạo một công trình tầm cỡ về người con vĩ đại của quê hương: Võ Nguyên Giáp.

Và giờ đây, Đại tướng Võ Nguyên Giáp và bản giao hưởng Điện Biên là một chương trình đồ sộ, độc đáo với rất nhiều yếu tố “lần đầu tiên”, vừa khai tập đợt cuối tối 9/6 tại TP Đồng Hới và sẽ công diễn tối 25/6 (truyền hình trực tiếp VTV1).

Đại tướng Võ Nguyên Giáp có tên trong hàng danh tướng thế giới mọi thời đại. Nhiều phim tài liệu trong và ngoài nước làm về ông, các bộ phim truyện, vở diễn có nhân vật Võ Nguyên Giáp; song chưa tác phẩm nào xây dựng ông là nhân vật trung tâm. Chương trình nghệ thuật sân khấu và điện ảnh hoành tráng 120 phút này là sự tôn vinh Đại tướng như mốc son hào quang với nhiều dấu ấn.

“Chiến dịch” đã khởi động

Nhà văn Nguyễn Quang Vinh - Tổng đạo diễn chương trình. Ảnh N.Đ.T

Miền gió Lào cát trắng như “nóng” thêm bởi không khí khẩn trương dàn dựng, tập luyện của đoàn nghệ sĩ 3 miền đông chưa từng thấy lần đầu tập trung tại Quảng Bình. Tiền sảnh Nhà Văn hóa trung tâm tỉnh hơn 1 tháng qua đã có 2 tấm pano lớn 4 x 12m quảng bá về vở diễn. Toàn đoàn đang dốc sức 2 tuần cho cao điểm của “chiến dịch Võ Nguyên Giáp” mà ai cũng náo nức, tự hào.

Từ Hà Nội, 2 HS Lê Huy Quang và Vũ Huy đi ô tô suốt đêm để đến Quảng Bình lúc 5 giờ sáng 9/6, Tổng đạo diễn Nguyễn Quang Vinh đã ở đó. 40 diễn viên từ Huế, 20 diễn viên từ Nam Định, 20 diễn viên từ Thanh Hóa cũng đã tập trung. Các đợt tiếp theo, toàn thể các diễn viên sẽ có mặt ngày 16/6 cùng NS Trịnh Mai Nguyên (vai Đại tướng giai đoạn đầu chiến dịch).

Ngoài ê-kíp sáng tạo, hiện đang có mặt tại Đồng Hới NSƯT Khương Đức Thuận (vai Đại tướng chỉ huy trận đánh cuối cùng), NSƯT Lê Chức (dẫn chuyện).

Theo kế hoạch, chương trình sẽ diễn ra tối 28/5. Bộ VH,TT&DL hoãn tới 25/6. Tổng đạo diễn hồ hởi: “Tôi sung sướng khi được hoãn, vì có thêm nhiều thời gian chuẩn bị”. Sự hòa trộn thủ pháp sân khấu trong điện ảnh và ngược lại vốn sử dụng khá nhiều. Song “làm phim” trên sân khấu bằng những cách thức chưa từng thấy theo phong cách Nguyễn Quang Vinh, là lần đầu tiên.

Đã nức lòng khán giả, không cần phải câu khách thêm

Được viết từ 3 năm trước, qua nhiều lần sửa chữa, chỉnh lý, tác phẩm của Nguyễn Quang Vinh càng sống động khi chính tác giả trực tiếp làm Tổng đạo diễn và tìm được ê-kíp ăn ý với tên tuổi hùng hậu. Khán giả xem tại chỗ và qua ti vi sẽ được thưởng ngoạn, trải nghiệm những cảm giác chưa từng thấy khi không khí điện ảnh đậm nét thể hiện trên SK 400m2.

Tin tưởng ở đội ngũ làm điện ảnh của Hãng Phim truyện VN, Tổng đạo diễn Nguyễn Quang Vinh còn muốn chất điện ảnh sống động “thật như hiện thực” bằng việc mời NSƯT Nguyễn Văn Sáu - HS hóa trang kỳ cựu đảm nhiệm vai trò vai trò hóa trang cùng vợ - chị Đỗ Thu Hiền lo khâu phục trang. Trong đó, nhân vật quan trọng xuyên suốt là Đại tướng ở hai thời kỳ do nghệ sĩ Trịnh Mai Nguyên (NH Kịch Việt Nam) và NSƯT Khương Đức Thuận (Đoàn Kịch nói CAND) đảm nhiệm. Các vai khác: NS Tiến Minh (vai Tướng De Catries), NSƯT Bắc Việt (Tướng Navarre), NSƯT Trung Hiếu (Đại đội trưởng pháp binh Lãng), NSƯT Kiều Oanh (vai bà mẹ có con hy sinh ở mặt trận), Hà Sĩ Toàn (pháo binh Pierrot), Thùy Linh (cô Vẹm, dân công) và hai diễn viên TP.HCM: Lan Phương, Lý Nhã Kỳ.

Về việc cho Lý Nhã Kỳ cơ hội lần đầu lên sân khấu, Tổng đạo diễn Nguyễn Quang Vinh nói: “Có phóng viên hỏi tôi, anh cần câu khách hay sao mà mời diễn viên thị trường? Tôi khẳng định: Ba tiếng Võ - Nguyên - Giáp đủ làm nức lòng khán giả, chương trình này không cần câu khách. Tôi không chia diễn viên “bao cấp” hay “thị trường”, mà chọn người hợp vai. Lý Nhã Kỳ chưa từng đóng kịch, đài từ yếu. Song với vai Julie, người yêu của viên tư lệnh pháo binh Piroth, cái yếu ấy lại hợp cho vai cô gái Pháp nói tiếng Việt chưa sõi.

Chưa từng qua đào tạo chính quy về đạo diễn, song Nguyễn Quang Vinh đã tự học, xem rất nhiều, năng khiếu cùng nỗi say nghề giúp anh nảy nhiều ý tưởng lạ. “Nếu dùng lá cây thật mà đưa lên sân khấu cũng sẽ thành giả. Chúng tôi đã bàn bạc nhiều phương án và lựa chọn việc chụp rừng cây bằng kỹ thuật 3D cho in lên vải cho khán giả “lạc” vào rừng Điện Biên. Màn bạc 5 x 15m trên sân khấu dùng cho việc chiếu các đoạn phim nằm trong mạch của kết cấu, trích từ phim truyện, tài liệu về Điện Biên xưa, phim tài liệu Đại tướng về thăm quê”.

Khai thác những điều chưa từng làm

Tổng cộng chương trình huy động trên 200 diễn viên quần chúng lấy từ 5 Nhà hát: Kịch Nam Định, Nghệ thuật truyền thống Huế, Nghệ thuật tổng hợp Quảng Trị, Nghệ thuật ca kịch Huế. Chỉ riêng chi tiết Võ Nguyên Giáp nghĩ về cảnh Ngô Quyền, Trần Hưng Đạo cắm cọc đánh giặc trên sông Bạch Đằng, Tổng đạo diễn cũng cầu kỳ huy động NH Nghệ thuật truyền thống cung đình Huế. “Một cái nhún chân, đưa tay cũng phải chuyên nghiệp. Dựng 2 phút cảnh tái hiện suy nghĩ của Đại tướng, phải chi 250 triệu đồng”.

Tác phẩm về Đại tướng Võ Nguyên Giáp gợi cảm hứng và đích phấn đấu cho ê-kíp sáng tạo trưng trổ, kinh nghiệm nghề và khám phá, khai thác những điều chưa từng làm. Trên tinh thần là phải cố gắng tối đa cho khán giả tiếp cận nhiều nhất có thể, để lần đầu tiên có được cảm giác xem điện ảnh từ sân khấu. Máu, bùn đất, đá, cây cối, quần áo, mũ, súng... như thật. Khi khẩu pháo 105 ly (thực tế nặng 3 tấn) 40 người kéo bị đứt dây và lăn xuống dốc đè qua diễn viên, khán giả phải “hoảng”, hét lên lo sợ. Không có phòng dựng để làm kỹ xảo, chúng tôi sẽ tạo hiệu ứng biến khán giả thành người chứng kiến.

Phần kết, điểm nhấn đỉnh cao về thắng lợi chiến dịch Điện Biên Phủ, tôi sáng tạo chi tiết quả nổ cuối cùng. Dùng âm thanh, ánh sáng, khói, chúng tôi sẽ gây cảm giác quả nổ là dấu mốc sự sụp đổ của tập đoàn viễn chinh Pháp, cho sân khấu chính sập đổ tan tành luôn”. Tổng đạo diễn cũng cho biết anh rất tâm đắc khi nghĩ ra “tem” nhạc gợi ý cho NS Hoàng Anh Tú: nhạc giao hưởng mang đậm chất dân ca Quảng Bình. Tìm thấy trên mạng bài thơ của một đại tá viết về Đại tướng có chất đồng dao, anh email cho nhà thơ đồng hương Nguyễn Hữu Quý biên tập, viết thêm. Và bản đồng dao này đã được các em thiếu nhi đọc, thu thanh.

HS Vũ Huy (con trai nhà văn Vũ Tú Nam) là người đã có 30 năm lăn lộn phim trường, HS thiết kế của nhiều phim lớn: Đêm hội Long Trì (bên cạnh NSND Đào Đức), Ngã ba Đồng Lộc, Ký ức Điện Biên... Từ nghiên cứu khẩu pháo thật nặng 3 tấn, anh đã “chế tạo” khẩu pháo 105 ly như thật (nặng 400 kg, lõi bằng gỗ, bánh cao su) và nhiều đạo cụ khác cho bối cảnh chương trình. Đảm nhiệm khâu trọng yếu “những gì nhìn thấy” cho nhiều triệu khán giả (sẽ phát lại qua VTV4), Vũ Huy khá áp lực mà đầy phấn chấn. Anh cho biết, ngày 12/6 sẽ ra Hà Nội và 18/6 vào lại Quảng Bình cùng khẩu pháo - một trong các đạo cụ quan trọng nhất. Tối 23, 24/6 chương trình sẽ diễn cho nhân dân Quảng Bình và các tỉnh lân cận tới xem, đặc biệt ưu tiên bà con huyện Lệ Thủy - quê hương Đại tướng.

Hào hứng, tự tin là tâm lý của toàn ê-kíp, nhất là với vị chỉ huy - Tổng đạo diễn Nguyễn Quang Vinh. Hy vọng anh sẽ gây được dấu ấn chưa từng có, khi là nhà văn Việt Nam đầu tiên làm tổng đạo diễn.

Vi Thùy Linh