Lập “làng gốm” giữa sông Hồng

(TT&VH) - Bãi sông Hồng thuộc phường Tứ Liên, Tây Hồ (Hà Nội), từ lâu hình thành một nơi tập kết và buôn bán đồ gốm, sứ sầm uất. Gốm tập kết ở đây đủ cả, từ những chiếc lộc bình cao lút đầu người giá vài triệu đồng/đôi, đến cả những lọ hoa, cốc, chén chỉ mươi ngàn đồng. Không chỉ hình thành một cái chợ, họ còn thuê đất “lập làng” ở ngay trên bãi sông Hồng.

Những tiểu thương ở đây đều xuất thân từ nông dân tứ xứ, nghiệp mưu sinh từ gốm của họ nổi nênh theo con nước sông Hồng.

Của một đồng công một nén

Thuyền buôn gốm tập kết từ Phú Thượng đến tận cuối phường Tứ Liên, điểm đầu bãi sông Hồng thuộc phường Phú Thượng, chỉ lẻ tẻ khoảng 2, 3 hộ neo thuyền. Nếu không phải là khách quen, khó nhận ra nơi đây có chợ gốm. Tập trung nhiều thuyền buôn bán nhất chính là bãi Tứ Liên. Hơn chục hộ gia đình thuê những ruộng với giá 2,5 triệu đồng/năm để tập kết gốm. Trung bình một gia đình thuê khoảng 2 suất, đủ để họ bày hàng hóa và dựng tạm những chiếc lều bằng cót ép, diện tích đủ kê một chiếc giường và chứa thêm vài ba thứ vật dụng. Chiếc giường ngủ duy nhất đôi khi cũng được tận dụng làm chỗ để bày hàng.

Chuẩn bị lên đường đưa gốm về phố

Chị Hoa, chủ một thuyền buôn kể: “Chúng tôi là nông dân, tay chân thô ráp quen rồi, ngày mới lên đây, do không cẩn thận khi sắp xếp đồ, để vỡ mất mấy cái bình đắt tiền, thế là tháng đó coi như ăn thâm vào vốn, nhưng giờ thì chuyên nghiệp lắm rồi. Cái nghề này cũng gọi là bán sức lấy tiền thôi”. Chị cười, thoăn thoắt sắp xếp, đi lại giữa những chiếc bình, lọ hoa, bát đĩa bày la liệt như một diễn viên xiếc.

Anh Tam, chồng chị đang hướng dẫn khách chọn hàng. Không được đào tạo qua trường lớp nào cả nhưng kinh nghiệm buôn bán, bản chất một người nông dân “lãi một đồng cũng quý”, cộng thêm cái tính hiếu khách của người nhà quê, họ có bí quyết níu khách rất tài tình. Hiếm có ai đến đây mà lại về tay không. Hàng hoá chủ yếu là bán buôn nhưng khách đã đến đây, dù chỉ chọn mua một cặp lọ hoa nhỏ, một chiếc liễn đựng muối bằng sành hay một cái chén uống nước thì ông bà chủ cũng sẵn sàng đi đến vài vòng trong cả một bãi mênh mông đồ sành sứ để chọn bằng được thứ khách yêu cầu.

Điểm tập kết hàng cuối cùng lại là nơi đông đúc nhất, có khoảng hơn hai chục chiếc thuyền neo đậu. Hàng hóa ở đây không nhiều và đa dạng như hai điểm trên, chỉ độc một thứ hàng gốm, sứ từ lò gốm Bát Tràng. Và những chủ thuyền ở đây thực hiện phương châm kinh doanh buôn tận gốc bán tận ngọn nên hàng hóa không bán buôn, chủ yếu là bán lẻ.

Lều và bãi tập kết gốm ven sông Hồng

Hằng tháng, chủ thuyền lại xuôi sông Hồng về Bát Tràng, Phù Lãng, Thổ Hà để cất hàng. Thuyền chỉ đi được vào mùa nước lên, khoảng từ tháng 4 đến tháng 8 (âm lịch). Mùa nước cạn, thuyền không đi lại được, phải thuê xe ôtô tải để cất hàng. Hàng chở bằng ôtô thường dễ vỡ hơn chở bằng thuyền, chi phí vận chuyển cũng cao hơn. Chỉ vào những chiếc ấm mất nắp, những chiếc bình sứt cổ, chị Hoa than: “Buôn hàng này vất hơn buôn trứng, cái gì cũng phải nâng niu từng tí một, sứt một miếng nhỏ cũng phải vứt đi rồi. Không khéo thì lỗ vốn”.

3 giờ sáng, những người ở bãi gốm lục tục trở dậy để chở hàng vào phố. Đàn bà con gái thường thồ bằng xe đạp. Tảo tần và nhẫn nại, họ len lỏi khắp các con phố Hà Nội từ tờ mờ sáng đến tối nhọ mặt người mới trở về. Một xe hàng cồng kềnh, chằng buộc rất kỹ càng cẩn thận để chuẩn bị cho buổi chợ ngày sớm mai. Anh Lực, chủ hàng lại xởi lởi: “Nhìn chằng buộc vậy thôi, lấy ra đơn giản lắm”. Vừa nói, anh vừa nhanh tay dỡ tải dứa, tháo dây chun, nhanh chóng lựa cho tôi một chiếc liễn Bát Tràng rất đẹp.

Không như phụ nữ, đàn ông bãi gốm thường chọn một điểm bán hàng cố định tại một chợ nào đó. Cũng phải dậy từ 3- 4 giờ sáng chở hàng tới chợ, đến trưa là họ dọn hàng về.

Lực ví von: “Nghề buôn bán của chúng tôi nhiều khi cũng nổi nênh lắm, gặp được khách, bán được hàng thì đỡ vất, chứ hôm nào ế ẩm, chở đi rồi lại chở về. Cả túi tiền lẫn cái bụng đều lép kẹp, phải còng lưng chở cả một xe hàng về đến nhà mà vừa mệt, vừa lo”.

Còn chị Hoàn, một người có thâm niên gần chục năm trong nghề kể: “Buôn bán đồ gốm này vừa mất sức, lãi lờ lại chẳng được là bao. Một xe hàng con gái tôi đi bán từ tờ mờ sáng đến 7 giờ tối mới về, hôm nào đắt hàng thì được gần trăm, ế thì chỉ được năm chục ngàn."

Những chủ thuyền ở đây chủ yếu là người dân thôn Khoái Châu, Khoái Thượng, Thượng, Đa Phong... xã Đức Bác, huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc. Một năm chỉ được sum vầy cùng gia đình 1 tháng, thời gian còn lại họ phải lăn lộn buôn bán nơi đất khách quê người. Nơi những căn lều thông thốc gió, lạnh thấu da thịt vào mùa Đông, nắng chói chang vào mùa Hè.

Sống trên bãi sông mà thiếu nước sạch, họ chỉ dám mua nước để ăn uống, còn nước sinh hoạt, tắm rửa, giặt rũ thì mấy nhà phải khoan chung một cái giếng để dùng. Tận dụng những khoảnh đất sông mùa nước rút, ngoài giờ đi chợ, những người nông dân tiểu thương lại tăng gia thêm những vườn rau, giàn bí, bầu... để lo thêm cho bữa ăn hằng ngày.

Giữa nơi thành thị đắt đỏ này, hằng tháng họ đều phải chắt bóp dành dụm một khoản tiền để gửi về quê nuôi bố mẹ già, lo cho con cái ăn học... Người nào khá hơn thì tích cóp để sửa được nếp nhà hay sắm được cái xe máy.

Sông Hồng mùa này nước cạn trơ đáy, những thuyền gốm giờ nằm trơ trụi trên cát trắng. Những chiếc cầu tạm bắc từ thuyền lên bến giờ cũng khô khốc nằm phơi cùng thời gian. Chiều xuống, khói bếp bắt đầu bảng lảng bay lên từ những căn bếp che chắn tạm bợ. Những người phụ nữ sau một ngày bận rộn, giờ lại tất bật chuẩn bị bữa cơm tối cho cả gia đình.

Nguyễn Hương