Bảo vệ và gìn giữ

(TT&VH Cuối tuần) - Khi bị mất hoặc có nguy cơ mất, tất có nhu cầu gìn giữ và bảo vệ. Sau khi cả thế giới chứng kiến sự mất mát tột cùng của nước Nhật, tuần này, chủ đề nổi bật của văn hóa là bảo vệ và gìn giữ, dù cách thức có khác nhau và tạo nên các phản ứng cũng khác nhau.

Tỉnh Khánh Hòa vừa quyết định thành lập Ban chỉ đạo kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể tại địa phương. Khánh Hòa là vùng đất được các nhà khoa học đánh giá là giàu có về các di sản văn hóa, nơi ẩn chứa những nét chung của văn hóa vùng duyên hải Nam Trung bộ và một phần văn hóa Tây Nguyên, đồng thời mang nét riêng, đậm đà màu sắc vùng miền chuyên biệt. Theo quyết định này, trong thời gian 5 năm (2011 - 2015), các thành viên trong Hội đồng kiểm kê sẽ tiến hành khảo sát, tìm hiểu, kiểm kê, tư liệu hóa các di sản văn hóa phi vật thể ở 972 tổ, làng thuộc 138 xã, phường, thị trấn trên địa bàn 8 huyện, thị xã, thành phố trong tỉnh để nắm số lượng và hiện trạng của các di sản. Từ đó nhận diện, xác định giá trị, sức sống của các di sản và đề xuất phương án bảo vệ, hoàn chỉnh hồ sơ đề nghị đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Nếu việc làm này của tỉnh Khánh Hòa được triển khai từ nhiều năm trước và ở nhiều địa phương khác trên cả nước thì việc thắng cảnh du lịch văn hóa quốc gia, thác Thanh Nữ thuộc huyện Cư’Mgar (Đắk Lắk) đã không bị phát hiện “xóa sổ” trong tuần qua. Từ một thác nước cao 15 mét với 3 dòng chảy tạo hình như một mái tóc thiếu nữ, giờ đây thác Thanh Nữ đã biến thành mấy tảng đá đứng giữa vùng đồi trọc. Kế hoạch xây dựng khu du lịch văn hóa sinh thái nơi đây phá sản còn tấm bằng chứng nhận danh thắng cấp quốc gia thì được Phòng Tài nguyên - Môi trường huyện cất trong tủ “như một kỷ vật của địa phương”. Cất giữ bằng chứng nhận cũng là một kiểu giữ gìn, bảo vệ, chỉ tiếc cái cần được bảo vệ, giữ gìn hơn đã không cánh mà bay!

Gìn giữ và bảo vệ vẻ đẹp của nghệ thuật ca trù truyền thống bằng việc ra CD Ca trù - Singing house, đĩa nhạc chung đầu tiên của hai tên tuổi trong làng ca trù hiện nay (danh cầm Nguyễn Phú Ðẹ và ca nương Phạm Thị Huệ) mang tới cho người nghe hôm nay một cách tiếp cận mới các giá trị cổ. Ca trù - Singing house gồm sáu bản: Thét nhạc (thơ cổ), Gửi thư (thơ cổ), Chữ Nhàn (thơ Nguyễn Công Trứ), Giai nhân nan tái đắc, Phận hồng nhan, Tràng An hoài cổ (đều thơ của Cao Bá Quát), được thu âm kéo dài trong 1 năm. Ca nương Phạm Thị Huệ và nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ là những người xây dựng và gắn bó với Giáo phường ca trù Thăng Long. Từ tháng 10/2010, Giáo phường ca trù Thăng Long kết hợp với Ban quản lý phố cổ Hà Nội đưa hình thức hát ả đào (ca trù) vào biểu diễn tại đền Quan Đế (28 Hàng Buồm) vào 8 giờ tối thứ Bảy hàng tuần.

Cũng trong nỗ lực giữ gìn và bảo vệ trước tình trạng các giá trị âm nhạc dân tộc đặc sắc đang mai một, Bộ VH,TT&DL phối hợp với Nhà hát Ca múa nhạc Việt Nam triển khai dự án giới thiệu di sản âm nhạc của mọi miền đất nước đến công chúng mang tên Hương sắc Việt Nam bắt đầu công diễn tối 21/3 tại Nhà hát Âu Cơ (Hà Nội). Theo dự kiến, các chương trình giới thiệu các di sản âm nhạc dân tộc sẽ diễn ra thường kỳ hàng tháng, hàng quý, xuyên suốt từ Bắc vào Nam. Các di sản âm nhạc của miền núi, đồng bằng và trung du Bắc bộ, miền Trung, Tây Nguyên, Nam bộ... và của 54 dân tộc anh em sẽ lần lượt được giới thiệu. Các chương trình sẽ mang tính chuyên đề hoặc tổng quát cao, được dàn dựng bài bản.

Ấy thế nhưng, cũng vì mục đích bảo vệ và giữ gìn, bộ ảnh “trần trụi giữa núi rừng” của người mẫu Ngọc Quyên lại nhận được rất nhiều ý kiến trái chiều. Với mục đích cao đẹp và rất thời sự là kêu gọi mọi người bảo vệ môi trường sống đang bị hủy hoại, nhưng bộ ảnh chụp Ngọc Quyên khỏa thân hầu như lôi cuốn tất cả người xem vào chuyện tranh luận xem có phải hình chụp thật hay hình ghép, mẫu nguyên bản hay photoshop, có nên “hở hết ra thế” hay “cơ thể cũng cần được bảo vệ” trước sự soi mói của dư luận... Tương tự, trước đó không lâu, một người đẹp khác còn ít được biết đến, cũng tung lên bộ ảnh bán khỏa thân để “hướng công chúng tới nghệ thuật”, mà qua đó, gần như lần đầu tiên người ta biết đến tên và hình ảnh của cô, Mai Hải Anh, từng đăng ký tham gia cuộc thi Hoa khôi Khánh Hòa và đoạt giải Ứng xử hay nhất.

Nhưng một sự kiện văn hóa lớn, thu hút sự quan tâm của giới trí thức, các nhà văn hóa Việt Nam tuần này, dĩ nhiên, cũng không tách rời mục tiêu bảo vệ, gìn giữ những giá trị văn hóa lớn của Việt Nam và nhân loại, là Lễ trao giải thưởng văn hóa Phan Châu Trinh vừa diễn ra chiều qua, 24/3 tại TP.HCM. Chi tiết về giải thưởng này được đề cập trong bài phỏng vấn nhà văn Nguyên Ngọc, Chủ tịch Hội đồng giải thưởng, trên số báo này (trang 36-37). Ngay sau đó, sáng thứ Bảy tuần này (26/3), tại Cà phê Thứ Bảy (37 Nguyễn Đình Chiểu, TP.HCM), nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân, người vừa nhận Giải thưởng Phan Châu Trinh về nghiên cứu, sẽ có buổi thuyết trình liên quan tới công trình vừa nhận giải thưởng của ông: Xung quanh việc tìm lại những tác phẩm đăng báo của học giả Phan Khôi (1887-1959). Cũng nhân dịp có mặt tại Việt Nam để nhận giải thưởng Phan Châu Trinh, nhà thơ Mỹ Kevin Bowen sẽ giới thiệu tập thơ mới về Việt Nam của ông: tập Khúc hát thành Cổ Loa vừa được NXB Hội Nhà văn ấn hành. Tập thơ được Nông Thị Ngọc Hân, Đỗ Ngân Phương chuyển ngữ, Nguyễn Quyến dịch thơ. Những bài thơ này được chọn trong những sáng tác từ giữa những năm 1990 đến vài năm gần đây, là tâm cảm của một tâm hồn Việt trong một người Mỹ gốc Ailen, trở lại, đi trên những nẻo đường Việt Nam và tìm thấy những tiếng vọng của số phận, của văn hóa từ nhiều nơi chốn trên những con đường ấy.

Bàn Phím