Thêm nhà cộng đồng vì cộng đồng

(TT&VH) - Sau khi nhà cộng đồng thôn Suối Rè (xã Cư Yên, huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình) khánh thành hồi cuối tháng 12/2010 (TT&VH đã phản ánh), như một hiệu ứng, mô hình này đang có dấu hiệu ngày càng được nhân rộng trong đời sống cư dân ở các vùng nông thôn miền núi.

1. Từ tháng 1/2011, KTS Hoàng Thúc Hào và nhóm hoạt động xã hội Young Professionals tiếp tục thực hiện thiết kế nhà cộng đồng khác cho Tả Phìn, một xã miền núi cách Sa Pa khoảng 12km về phía Bắc với tổng kinh phí dự kiến hơn 200 triệu đồng.

Các hoạt động chính của dự án là xây dựng một ngôi nhà cộng đồng với vườn bảo tồn, phòng trưng bày, các chương trình tập huấn và tuyên truyền. Những hoạt động nêu trên đã được chính quyền địa phương đồng ý, được sự ủng hộ của nhân dân và sự hỗ trợ của các cơ quan liên quan.

Tả Phìn nằm ở vùng miền núi nghèo. Cư dân địa phương có cuộc sống rất khó khăn. Với sự phát triển của du lịch những năm gần đây, cuộc sống của nhân dân có phần được cải thiện. Tuy nhiên, chỉ có một khu vực nhỏ thật sự phát triển và  nảy sinh sự bất công bằng tương đối lớn đối với khu vực xung quanh. Cùng với sự hiện đại hóa ở một số vùng, sự quan tâm của người dân tộc thiểu số đối với văn hóa của họ không còn được nguyên vẹn. Sự việc này được thấy rõ qua một số đặc điểm: người Dao, Mông và các dân tộc thiểu số đang ngày một có dấu hiệu “thoát ly”, hay nói cho đúng hơn là không còn quan tâm đến những tập tục, bản sắc văn hóa đặc sắc của mình nữa, nhất là với người trẻ tuổi.

Để nhanh chóng thoát nghèo, dân địa phương phải thay đổi cách sống và môi trường của họ. Phá rừng và khai thác quá mức dẫn đến sự cạn kiệt của nhiều loài cây quý. Ở Tả Phìn, sự kiện này rất đáng quan tâm vì nó gắn trực tiếp với văn hóa và tài nguyên sinh vật nơi đây. Vì vậy, dự án xây dựng nhà cộng đồng cho người dân Tả Phìn không chỉ nhắm tới mục đích là xây dựng một ngôi nhà cộng đồng để tăng thêm sự hiểu biết và quan tâm của dân địa phương và khách du lịch. Mục tiêu cao hơn của dự án chính là sự phát triển bền vững của khu vực  này, đặc biệt là bảo tồn sự đa dạng văn hóa và môi trường tự nhiên, nhất là các loài cây thuốc. Các chương trình tập huấn dành cho cư dân địa phương được đưa ra nhằm nâng cao kỹ năng thực hành nông nghiệp bền vững, du lịch một cách có trách nhiệm và quản lý dự án.

2. Giống như nhà cộng đồng thôn Suối Rè, nhà cộng đồng Tả Phìn cũng được xây dựng bằng nguyên vật liệu sẵn có và thân thiện với môi trường ở ngay tại địa phương như đá, đất, tre, lá, không khí, gió, nắng và âm thanh núi rừng... Khi xây dựng xong, nhà cộng đồng không chỉ là địa chỉ văn hóa của người dân Tả Phìn mà còn là nơi triển lãm và vườn trưng bày các “sản phẩm văn hóa” đa dạng của dân tộc mình.

Đặc biệt, nhà cộng đồng sau khi khánh thành sẽ liên tục mở những lớp tập huấn về khai thác bền vững và trồng trọt, du lịch có trách nhiệm, quảng bá và quản lý văn hóa, rèn luyện cho không chỉ người địa phương mà cho cả du khách và các văn phòng du lịch một hướng khác để giới thiệu về văn hóa nơi đây. Tham quan ngôi nhà cộng đồng sẽ cho họ thấy người dân sống và làm việc như thế nào. Ngoài ra, du khách còn có thể học thêm về cây thuốc dân gian. Thắt chặt sự liên kết của mạng lưới du lịch với các văn phòng thông qua các buổi hội thảo, gặp gỡ để quảng bá cho mô hình bền vững này.