Đi lễ đầu năm: Ám ảnh gạo và tiền
Đầu Xuân theo tiếng hát văn thờ Chầu Bé, chúng tôi tìm lên đền Bắc Lệ (Hữu Lũng, Lạng Sơn), từng được xem là một trong 2 ngôi đền thờ Mẫu nổi tiếng nhất miền Bắc (đã được xếp hạng năm 1992).
1. “Ai lên tới Lạng Sơn châu thổ/ Hỏi thăm đền Chầu Bé nơi nào/ Hỏi thăm Bắc Lệ mà vào/ Đền thờ Chầu Bé thấp cao mấy tầng”
Đền Bắc Lệ nằm trên đồi cao, dưới bóng những cây cổ thụ hàng trăm tuổi thờ Mẫu Thượng Ngàn, ngoài ra đền còn thờ Chầu Bé - một nhân vật có thật người vùng Bắc Lệ. Cổng chính nguy nga, thật đúng cảnh “thấp cao mấy tầng”.
Nhưng vừa bước lên mấy chục bậc lên cổng đền, ấn tượng nhất với tôi là... gạo! Gạo vãi lung tung trên mặt sân đền, gạo vun thành đống ở mấy gốc cây, tưởng như có bà hàng xáo nào vừa sơ ý đứt quang gánh. Hỏi ra mới biết, do người dâng lễ gạo, lễ xong thì rải gạo ra sân đền để cầu mong phúc lộc...
3. Ở hầu khắp các đình đền, chuyện đặt tiền lẻ lên bàn lễ, gọi là tiền “giọt dầu”, chẳng có gì lạ lẫm. Năm nào báo chí cũng nói về chuyện “gài tiền”, “thả tiền” làm mất mỹ quan di tích. Nhưng có lẽ chẳng ở nơi nào như Bắc Lệ, “cơn bão” tiền lẻ phủ ngập pho tượng Di Lặc như thế này, khiến ngài không thể nào “thở” được trong chiếc hòm công đức đầy ứ. Thế mà khách hành hương vẫn đua nhau “thả” tiền từ trên đỉnh hòm xuống đầu ngài.
4. Ngay cả tuấn mã oai linh cũng bị nhét đầy tiền lẻ ở cổ. Tuấn mã trợn mắt lên để ‘thở” vì hàm thiếc bị nhét đầy tiền.
5. Các vị tiên đồng, ngọc nữ cũng ngập trong đống tiền.
6. Ở Bắc Lệ, có một bộ sưu tập các loại hòm công đức, từ các loại hòm gỗ có tượng ở trong, đến các hòm kính đựng “tiền giải lễ” đặt trước ban thờ, lại có hòm công đức kiêm luôn “bàn” bày hoa quả (ảnh 6, giữa) lại có cả két sắt chống cháy như ở các phòng tài vụ. Trên bàn lễ, người ta còn đựng tiền vào... rổ nhựa (ảnh 6, phải)
7. Chắp tay lễ, hình như cũng phải kẹp tờ tiền với nén nhang trong tay thì mới bày tỏ hết được... lòng thành.
P.V