Cựu độc tài Haiti vừa về nước đã bị khởi tố

(TT&VH) - Jean-Claude "Baby Doc" Duvalier, cựu độc tài Haiti mới trở lại đất nước sau 25 năm lưu vong, đã ngay lập tức đối mặt với hàng loạt cáo buộc, trong đó có việc chiếm đoạt nhiều triệu đô la của Haiti khi còn nắm quyền.

Jean-Claude "Baby Doc" Duvalier, 59 tuổi, nhân vật từng nắm ghế Tổng thống trọn đời của Haiti đã bị khởi tố vì phạm tội tham nhũng, biển thủ công quỹ và các tội danh khác trong thời gian cầm quyền kéo dài 15 năm trời. Cơ quan công tố Haiti cáo buộc Duvalier đã chuyển nhiều triệu đô la ra khỏi hòn đảo khi còn là Tổng thống. Công tố viên trưởng Aristidas Auguste đánh giá “số phận của Duvalier giờ nằm gọn trong tay cơ quan điều tra”.

Biển thủ hàng triệu đô la tiền công

Duvalier đã có kế hoạch tổ chức một cuộc họp báo để giải thích lý do trở lại quê hương. Tuy nhiên ông đã bị các cảnh sát trang bị tới tận răng bắt giữ khi đang ở tại một khách sạn sang trọng. Ban đầu Duvalier cố thủ trong khách sạn này và bị ông Auguste cùng thẩm phán điều tra Gabriel Amboisse tổ chức một cuộc thẩm vấn riêng. Sau đó ông ta được đưa tới một tòa án ở thủ đô Port-au-Prince để nghe các cáo buộc trong vài giờ rồi được trả tự do trở lại.

Hiện chưa rõ ông Duvalier bị cáo buộc lấy đi bao nhiêu tiền. Hồi năm 2004, tổ chức Minh bạch Quốc tế ước tính ông này biển thủ 300 - 800 triệu USD khi còn nắm quyền.  Trong những năm đầu tiên của cuộc đời lưu vong, Duvalier và thân nhân đã sống một cách sung túc tại vùng Riviera của Pháp, lái những chiếc xe thể thao bóng lộn và ở trong các biệt thự hạng sang.

Nhưng rồi nhiều tài sản của ông này, gồm một du thuyền ở Miami và 4 căn hộ ở New York, Mỹ, đã bị các chính quyền trên khắp thế giới phong tỏa. Khó khăn tài chính buộc Duvalier phải chuyển tới sống ở Paris vào năm 1993. Ông này tiếp tục mất một phần lớn gia sản khi ly hôn bà vợ Michele Bennett Pasquet nổi tiếng tiêu hoang.

Sau khi được trả tự do, Duvalier và bạn gái Veronique Roy đã được đưa trở lại khách sạn dưới sự hộ tống của cảnh sát.

Tổng thống trẻ nhất thế giới

Duvalier sinh ngày 3/7/1951 tại thủ đô Port-au-Prince của Haiti và lớn lên trong một môi trường biệt lập với thế giới bên ngoài. Ông được đào tạo ở Cao đẳng Bird & Saint-Louis de Gonzague và học thêm bằng luật ở Đại học Haiti.

Tháng 4/1971, Duvalier nắm quyền Tổng thống Haiti, khi mới 19 tuổi, do cha ông đột ngột qua đời, và trở thành Tổng thống trẻ nhất thế giới. Ban đầu Duvalier kháng cự cuộc dàn xếp đưa ông lên quyền lực và đề nghị ghế Tổng thống nên trao cho người chị gái Marie-Denise Duvalier. Lý do là Duvalier không muốn phải bận tâm vào chuyện điều hành đất nước để còn thoải mái ăn chơi.

Hiến pháp Haiti trao cho Duvalier quyền lực gần như tuyệt đối. Ông ta dựa vào nó để triển khai chính sách bàn tay sắt, chống lại tất cả những kẻ mang tư tưởng chống đối. Hãng tin AP nói rằng Duvalier đã sử dụng lực cảnh sát mật có tên Tonton Macoutes để tra tấn và sát hại tới 30.000 người Haiti chống đối.

Năm 1980, Duvalier kết hôn với Michele Bennett Pasquet, một phụ nữ da màu đã từng ly hôn và có tai tiếng khó chấp nhận. Chồng đầu của cô này là Alix Pasquet, con trai của một sĩ quan đã từng âm mưu đảo chính lật đổ chính quyền của cha Duvalier. Cô này lại nổi tiếng “vung tay quá trán”. Đơn cử như riêng đám cưới xa xỉ của cặp vợ chồng đã khiến ngân sách nhà nước thiệt hại 3 triệu USD.

Sau khi Duvalier kết hôn, dư luận trong nước ngày càng bất bình với tình trạng tham nhũng xảy ra tăng cao, có liên quan tới bàn tay của người vợ. Họ cũng phẫn nộ trước những cáo buộc nói rằng nhà Bennett đã “núp bóng” Duvalier để bán xác người Haiti cho các trường y nước ngoài và buôn ma túy.

Song song với đó, nhiều “đại thần” trong chính quyền, bao gồm cả mẹ đẻ của Duvalier là bà Simone Ovide, dần bị đuổi đi. Có tin nói những chuyện này xảy ra theo lệnh của Michele.

Dưới sự cai trị của Duvalier, đời sống người dân Haiti ngày càng khó khăn. Bất bình lan rộng từ tháng 3/1983, khi Giáo hoàng John Paul II thăm Haiti và tuyên bố “phải có sự thay đổi” ở vùng đất này. Các cuộc tuần hành bạo động bắt đầu xuất hiện từ năm 1985 và tới tháng 1/1986, chính quyền Mỹ cũng vào cuộc, gây sức ép buộc Duvalier phải từ bỏ quyền lãnh đạo đất nước, rời khỏi Haiti. Ngày 7/1/1986, Duvalier chấp nhận tháo chạy khỏi Haiti tới Pháp trên một chiếc máy bay của Không lực Mỹ.

Những toan tính chính trị

Trong phần lớn cuộc đời lưu vong, Duvalier sống trong yên lặng. Nhưng tháng 9/2007, ông ta xuất hiện trên sóng phát thanh khi đang ở nước ngoài và nói lời xin lỗi về những “sai trái” đã phạm phải khi còn cầm quyền. Ông ta cũng kêu gọi người dân tiếp tục ủng hộ mình.

Duvalier trở lại Haiti 1 năm sau trận động đất khủng khiếp giết hại hơn 300.000 người và khiến hơn 1 triệu người mất nhà cửa. Nó cũng diễn ra ngay sau cuộc bầu cử Tổng thống đầu tiên kể từ khi thảm họa xảy ra, với Tổng thống đương nhiệm Rene Preval bị buộc tội đã gian lận kết quả.

Sự trở về của ông đã nhận được những phản ứng khác nhau. P.J. Crowley, một phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Mỹ đã nói rằng ông chỉ “tăng thêm gánh nặng cho người dân Haiti”.

Nhưng vẫn có hàng trăm người Haiti tổ chức biểu tình ủng hộ Duvalier. "Chúng tôi không có thực phẩm, nhà chúng tôi đổ sập, con chúng tôi không thể tới trường. Chính Preval mới là kẻ độc tài. Chúng tôi muốn Duvalier làm Tổng thống. Dưới thời ông, chúng tôi đã được ăn uống đầy đủ và được an toàn” - người biểu tình Chal Christen, 56 tuổi, tuyên bố. Mặc dù vậy, không có dấu hiệu nào cho thấy người dân ủng hộ rộng rãi cựu độc tài.

Nhiều nhóm nhân quyền đã lên tiếng kêu gọi Duvalier phải bị khởi tố vì những cáo buộc diệt chủng. Nhưng giới chức Haiti vẫn chưa động tới vấn đề này. Theo quy định của luật pháp Haiti, một thẩm phán sẽ quyết định xem có đủ chứng cứ để đưa ông ra tòa trong các cáo buộc tham nhũng hay không. Quá trình cân nhắc sẽ kéo dài tối đa 3 tháng.