Những bản tình ca không thể thiếu

Khởi nguồn từ một ngày lễ mang đậm tính tôn giáo, Giáng sinh không thể thiếu các bài hát liên quan đến đạo Thiên chúa.

(TT&VH Cuối tuần) - Khởi nguồn từ một ngày lễ mang đậm tính tôn giáo, Giáng sinh không thể thiếu các bài hát liên quan đến đạo Thiên chúa.

Dĩ nhiên là sau 2010 năm thì không tránh khỏi những bản tình ca nhân dịp Chúa giáng sinh, từ “tôi không thể ở lại nhưng mà em yêu ơi, ngoài trời lạnh quá” (Baby it’s cold outside) cho tới “giáng sinh năm ngoái tôi trao em trọn con tim nhưng ngay ngày hôm sau em quẳng đi mất” (Last Christmas của Wham).

Các bài carol là những bản nhạc cho dịp hội hè lễ tết, thường mang tính tôn giáo và có tính chất “để nhảy múa”. Ngày nay, carol thường gắn với dịp Giáng sinh, hiếm hoi hơn là dịp lễ Phục sinh. Cũng hơi khó phân biệt giữa một bài carol và một bài hát Giáng sinh. Để hát bởi dàn đồng ca hay hát ngoài đường bởi các nghệ sĩ nghiệp dư thì một bài hát cần phải khá nhanh, nhịp đều đặn nên chậm rãi như White Christmas thì coi như xong, khó mà trở thành carol. Không có Giáng sinh trắng thì có Giáng sinh xanh. Bài nhạc đồng quê Blue Christmas có nhiều yếu tố thích hợp để trở thành bài carol nhưng cần thêm thời gian khá nhiều năm và được nhiều dàn đồng ca soạn lại để biểu diễn. Blue Christmas không có được sự phổ biến rộng rãi nên giấc mơ trở thành carol cũng tiêu tan.

Trong đĩa nhạc mới nhất Christmas Cornucopia của Annie Lennox vừa tung ra giữa tháng 11/2010, nữ ca sĩ Scotland này có hát lại bản The Holly and Ivy, một bài carol khá kinh điển. Ô-rô và thường xuân là 2 loại cây cảnh trang trí chủ yếu của mùa Giáng sinh, lúc đầu ở các nhà thờ từ các thế kỷ 15-16 và sau này được sử dụng như những biểu tượng quen thuộc của Noel, bên cạnh cây thông. Vua nước Anh là Henry đệ bát từng viết bài thơ Green groweth the holly ngợi ca thường xuân và ô-rô vẫn giữa được lá xanh giữa băng tuyết lạnh giá. Ô-rô (holly) được xem như đại diện cho nam giới còn thường xuân (ivy) đại diện cho phái yếu. Cả hai loại cây này thật ra đều có chứa chất độc nếu nuốt phải, nhưng vì một lý do thú vị nào đó, loài cây đại diện cho phái yếu là thường xuân (ivy) thường gắn với chữ chất độc (poison). Poison Ivy chính là tên nhân vật nữ thuộc dạng siêu tà đối đầu với siêu nhân Batman trong truyện tranh của DC Comics.

Cũng trong đĩa này, Annie Lennox có hát lại bài carol tiếng Pháp quen thuộc nhất Il est né, le divin Enfant!. Các bài hát Giáng sinh của Pháp sẽ quen thuộc hơn với tựa tiếng Anh, ví dụ như Les Anges dans nos Campagnes, bản carol thế kỷ 18 khá quen thuộc với tựa tiếng Anh là Angels We Have Heard on High hoặc Cantique de Noël, bản carol thế kỷ 19, được đặt qua lời Anh là O Holy Night. Nhưng với Il est né, le divin Enfant! các cố gắng chuyển ngữ thành He Is Born, The Divine Christ Child hoặc He is Born, the Child Divine, Born Is He, Little Child Divine đều không qua mặt được bản gốc tiếng Pháp. Trong đĩa, đó là ca khúc duy nhất mà Annie Lennox không hát bằng tiếng Anh.

Dĩ nhiên là các quốc gia khác ở châu Âu cũng có những bản carol quen thuộc như ở Đức là nơi xuất phát của bài Silent Night và O Christmas Tree hay Ukraina là quê hương của bài Carol of the bells.

Silent Night thì quá quen thuộc, từ bản gốc Stille Nacht, heilige Nacht được chuyển soạn qua 33 thứ tiếng khác nhau còn Carol of the bells vốn là một tác phẩm hợp xướng rút ngắn của nhà soạn nhạc người Ukraina là Mykola Leontovych. Mykola đã sử dụng một giai điệu hát mừng năm mới rất cổ xưa ở Ukraina để viết nên bài Shchedryk, với phần lời gốc kể về một chú chim én bay vào một gia đình để chúc mừng, báo hiệu cho họ một năm mới sung túc, thịnh vượng. Khi chuyển sang lời Anh thì ý nghĩa này không còn mà trở thành bài thánh ca của các cái chuông, reo mừng Giáng sinh, xua tan lo lắng. Ca khúc này còn một phần lời khác nữa, được đặt tên là Ring Christmas bell và thiên về ý nghĩa tôn giáo. Carol of the Bells được vô số nghệ sĩ trình bày lại, trong đó đáng chú ý là nhóm metal Savatage đã sử dụng ca khúc này cùng với bài God Rest Ye Merry Gentlemen, đặt tựa lại thành Christmas Eve/Sarajevo 12/24 có mặt trong album concept Dead Winter Dead năm 1995, album về cuộc chiến Bosnia. Dù chỉ là phần ghi âm không lời, trình tấu các nhạc cụ nhưng Christmas Eve/Sarajevo 12/24 đã thành công bất ngờ trên sóng phát thanh. Sau này, khi một số thành viên của Savatage chơi trong dự án riêng Trans Siberian Orchesstra, họ đã quyết định ghi âm lại ca khúc này có có mặt trong album đầu tay của dự án là đĩa Christmas Eve and Other Stories năm 1996. Trong album Dead Winter Dead, Savatage còn sử dụng câu nhạc trong bản Symphony số 25 của Mozart để dựng thành bài Mozart and madness. Một nhóm metal đình đám khác là Dream Theater cũng thường sử dụng câu nhạc từ Carol of the bells mỗi lần diễn live ca khúc The Killing Hand của nhóm.

Hầu hết các bản carol đều có nguồn gốc lâu đời ở các thế kỷ trước và một khi đã có được sức sống thì gần như trường tồn, mỗi dịp Giáng sinh đến lại có vài ca sĩ nào đó tung ra đĩa và hát lại những bài hát cũ xưa đó.

Trí Quyền