Thái Nam Anh: Một người lính làm thơ rất "lành" (*)
Nhà thơ Nguyễn Bình Phương bình thơ của đại tá Thái Nam Anh: "Đọc thơ Thái Nam Anh không thấy bất ngờ, không sốc nhưng thoang thoảng có sự quyến luyến. Quyến luyến bởi cái tâm của người viết lành".
Nhiều người bảo “văn là người”, nhà thơ Nguyễn Bình Phương đã nhìn thấy điều đó trong thơ Thái Nam Anh. Nhân Ngày thành lập Quân đội Nhân dân Việt Nam 22/12, TT&VH xin giới thiệu bài viết của người lính Nguyễn Bình Phương về thơ của đồng đội Thái Nam Anh thông qua tập Nhìn phẳng.
1. Đọc thơ Thái Nam Anh không thấy bất ngờ, không sốc nhưng thoang thoảng có sự quyến luyến. Quyến luyến bởi cái tâm của người viết lành. Lành tới độ không quyết liệt, không cao trào, mà chỉ là những “trang trải” với “Tất cả Hạ, Thu rồi Đông/ Cả trả trước cả vay sau chữ này”. Mỗi bài thơ của Thái Nam Anh là một chuyện kể nhẹ nhàng, rủ rỉ và chúng được bao phủ trong bầu không khí lành. Cái nhìn lành, cái cảm lành, cái nghĩ lành. Một chữ “lành” trong veo.
Với một người bạn đã hy sinh, thương nhớ cũng không cuồn cuộn, không ầm ào, chỉ nhẹ nhẹ, lành lành: “Sau ngày ấy bạn không trở về/Nỗi nhớ dốc nghiêng cuối phố”.
Gặp chuyện mang hài cốt về quê, nếu không “lành” thì có thể triển khai rất ầm ĩ, nhưng Thái Nam Anh chỉ khuôn lại trong bốn câu gọn nhẹ:
Thái Nam Anh sinh năm 1957 tại Hà Nội, quê mẹ Cà Mau, cử nhân triết học. Ông đã in Truyện ở đại đội 3 (truyện - ký) và có thơ in chung trong các tập Người lính - cội nguồn, Thơ chiến sĩ miền Đông. Tài sản văn học của Thái Nam Anh dày hơn trong năm 2010 này khi in thêm tập thơ Nhìn phẳng. H.Nhân Cái cách xử sự “lành” như thế là tôn trọng triệt để người đã mất nhưng vẫn khiến người đang còn xúc động đến rời rã. Cũng như để tỏ lòng mến nhau thì không nhất thiết phải ôm ghì lấy nhau, mà chỉ cần lặng lẽ nhìn: “Ánh lửa rừng khuya nhìn nhau rất nét”. Lửa là sự chuyển động ghê gớm nhất, ảo nhất, gợi nhiều liên tưởng dữ dội nhất, vậy mà bởi “lành” cho nên cái nhìn vẫn “định” được rõ nét nhau. Lành đến mức này thì không thể hơn được nữa. Người viết về mưa đang đứng giữa mưa, quan trọng hơn, đang ôm trọn vẹn một chữ lành. Không như nhiều người khác, thường tóm lược cuộc đời bằng những hình ảnh, ngôn ngữ mạnh mẽ, sắc lẹm, Thái Nam Anh lại rất lành cứ nhẹ nhàng, chơi chơi:
Tưởng là chơi chơi thế, nhưng ngẫm kỹ thì lại không chơi chơi chút nào. Lành còn đeo theo nó biết bao nỗi niềm, bao thương cảm, lành chứa phía sau nó cả bể đa sự. Xem con gái hát bài hát mẫu giáo về con vịt mà cũng để cho cái đa sự lẻn vô được:
2. Lành quá đôi khi phiền phức thế, nó không đủ “dữ” để giữ được cho riêng mình một góc yên tĩnh nào, nó tự khuấy lên ngay trong những thời khắc trong veo, rất riêng tư. Nói cách khác, lành quá cho nên tự tước đoạt sự vô tư trong một thế giới rất cần vô tư. Đó là chỗ rắc rối không rõ đáng yêu hay đáng trách. Nhưng đáng trách hay đáng yêu thì lành là thứ cần phải được tôn trọng, dù cho chưa đến thời nó được tôn thờ.
Tôi thích những câu thơ này trong Nhìn phẳng: “Thoang thoảng thấp thoáng ơi/ Là thật hay không thật”. Tôi thích cả cái sự chơi chữ rất hiếm hoi này của Thái Nam Anh: “Phải đến tận Kỳ Cùng mới biết mình yêu”. Và tôi thích cách nhìn nhận lành đến mức tưởng là “phẳng” nhưng bên dưới lại không hề “phẳng” này:
Ở giữa sự dùng dằng ấy, lành đã phát huy hết giá trị của nó.
Tôi thích thêm cả tâm sự rất thành thật này nữa, trong thơ Thái Nam Anh: