Họa sĩ Đinh Gia Thắng: Mẹ như mọc lên từ non sông đất nước...
Nghe tin mẹ Thứ ra đi, TT&VH đã có cuộc trò chuyện với họa sĩ Đinh Gia Thắng, tác giả của công trình tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng đang được xây trên đỉnh núi Cấm, đồng thời cũng là người có nhiều gắn bó với mẹ Thứ.
(TT&VH) - Ngày 10/12 vừa qua, Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thứ (xã Điện Thắng Trung, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam) đã từ trần, thọ 106 tuổi. Với 9 người con của mẹ, cùng 2 người cháu ngoại và một người con rể hy sinh cho cách mạng, mẹ Thứ đã trở thành một biểu tượng sừng sững về những cống hiến, hy sinh to lớn của các bà mẹ Việt Nam trong chiến tranh. Không phải ngẫu nhiên mà họa sĩ Đinh Gia Thắng đã lấy nguyên mẫu từ mẹ Thứ để sáng tác tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng đang được xây dựng trên đỉnh núi Cấm (Tam Kỳ, Quảng Nam).
Mẫu tượng đài ngay từ lúc còn là phác thảo đã gây ấn tượng mạnh với công chúng. Với hình tượng trái núi hình cánh cung dài 101m làm bệ, trọng tâm là tượng chân dung mẹ cao 18m, công trình này đã thể hiện thành công hình tượng người mẹ như hóa thân, như tạc vào non nước.
Nghe tin mẹ Thứ ra đi, TT&VH đã có cuộc trò chuyện với họa sĩ Đinh Gia Thắng, tác giả của công trình tượng đài này, đồng thời cũng là người có nhiều gắn bó với mẹ Thứ:
* Để nảy ra ý tưởng và đưa hình tượng mẹ vào tượng đài, chắc hẳn anh đã có những gắn bó cũng như những cảm xúc rất đặc biệt về con người và cuộc đời mẹ Thứ?
- Tôi là người thường xuyên gặp mẹ, vừa do tình cảm yêu mến mẹ, vừa để phục vụ cho công việc xây dựng hình tượng mẹ trong tác phẩm của mình. Tôi có những cảm xúc rất đặc biệt về mẹ. Khi tôi cầm bàn tay gầy gò của mẹ, tôi như cảm nhận được nỗi vất vả của cuộc đời mẹ, những đau đớn mà mẹ đã từng nếm trải khi từng người con, người cháu ngã xuống cho Tổ quốc.
Dung nhan mẹ rất đẹp mặc dù ở tuổi trên 100, những cơ khối, nếp da đã teo, khô đi nhiều nhưng mẹ vẫn toát lên nét đẹp hiền hậu, mộc mạc, bình dị. Thỉnh thoảng mẹ vẫn nhớ lõm bõm hát bài Câu thủy tu như đang nhơ vê môt quá khứ xa xưa rất hồn nhiên. Mẹ rất thèm trầu cau và đồ ngọt, mẹ cũng rất đời thường như bao bà mẹ khác.
* Mẫu phác thảo tượng đài mẹ là do anh sáng tác trực tiếp hay căn cứ trên các bức ảnh chụp?
- Những mẫu phác thảo mà tôi sáng tác dựa trên cả ảnh mà mẹ đã chụp từ những năm 1968, do cảnh sát Ngụy quyền Sài Gòn làm căn cước cho mẹ và một số ảnh mẹ chụp từ những năm 1975 - 1976, kết hợp với việc quan sát trực tiếp mẹ những lúc đến thăm. Nhiều lúc tôi rờ tay lên cằm, trán, gò má của mẹ để cảm nhận kỹ hơn về khối kết hợp với những hình ảnh tham khảo để tạc lại chân dung mẹ ở tuổi 60 - 70.
* Từ khi phác thảo tượng đài, đến khi khởi công, và trước khi mất, mẹ Thứ có tâm sự, gửi gắm gì với anh về tượng đài không?
- Từ khi phác thảo tượng đài, đến khi khởi công và trước khi mất, mẹ Thứ tuy không nói điều gì cụ thể nhưng bàn tay mẹ, ánh mắt hiền từ của mẹ như đặt niềm hy vọng lớn lao vào tôi. Mẹ như mong muốn hình ảnh của mẹ sẽ được lưu giữ đến ngàn đời cho thế hệ mai sau.
* Qua các ý kiến trao đổi trước đây trên TT&VH xung quanh khuynh hướng nghệ thuật của tượng đài này, phần nào cũng có thể thấy rằng, cách biểu đạt nghệ thuật của tượng đài là rất mới mẻ, ấn tượng, khác hẳn với các tượng đài thông thường. Vậy ông có thể bày tỏ đôi chút về ý tưởng sáng tác công trình này, đặc biệt là về sáng kiến biến “bệ tượng” hình cánh cung như trái núi?
- Trước hết, tôi khẳng định sự lựa chọn ngôn ngữ thể hiện đưa vào quần thể công trình tượng đài này là ngôn ngữ tượng trưng kết hợp dung dị với ngôn ngữ hiện thực. Hình thức thể hiện là một quần thể những khối biểu tượng. Tất nhiên mỗi tác giả có cách riêng trong sự diễn đạt, biểu cảm riêng của mình. Nhưng cái quan trọng nhất là nó phải thật sự sáng tạo, thật sự gây được ấn tượng và chuyển tải được những nội dung tư tưởng, chuyển tải những xúc cảm thẩm mỹ tới đông đảo công chúng.
Dung lượng chuyển tải nội dung cũng khá lớn vì những cảm xúc về mẹ hiền Tổ quốc là mênh mông bất tận nên tôi đã lựa chọn hình thức biểu tượng như là mẹ mọc lên từ non sông đất nước. Tôi cố gắng thoát ra hình thức lâu nay mà tượng đài không thể thoát được đó là phải gắn liền với bệ tượng. Cách xây dựng hình thức mới này với mong muốn hình tượng mẹ có sức lan tỏa rộng. Để công chúng khi đã nhập tâm hình tượng mẹ rồi thì ở bất cứ nơi đâu trên non sông đất nước Việt Nam mọi người đều cảm thấy như ẩn hiện hình mẹ Tổ quốc ở đó.
* Xét về mặt tạo hình, việc sử dụng hình ảnh tả thực về một nguyên mẫu liệu có làm giảm tính khái quát của ngôn ngữ tượng đài?
- Thật ra việc xây dựng hình tượng mẹ hiền Tổ quốc cũng bắt đầu từ tả thực chân dung nguyên mẫu mẹ Thứ nhưng sau đó tôi có những điều chỉnh gia giảm đường nét và khối của mẹ cho gần với nét chung nhất của các bà mẹ Việt Nam. Hoặc nói đúng nghĩa là biểu tượng bà mẹ Việt Nam mang hình bóng của mẹ Thứ, người mẹ có nhiều con hy sinh nhất cho độc lập, tự do của Tổ quốc. Vì vậy ở đây cũng không hẳn là chân dung tả thực hoàn toàn mà vẫn có những nét chung của các bà mẹ Việt Nam, tất nhiên hình ảnh mẹ Thứ vẫn hiện rõ. Tính khái quát của ngôn ngữ tượng đài không hề bị giảm do có sự điều tiết hợp lý giữa cái cụ thể và không cụ thể.
* Công trình tượng đài tôn vinh các bà mẹ Việt Nam Anh hùng nói chung, và cũng là tôn vinh mẹ Thứ. Vậy nay mẹ Thứ đã ra đi, anh có nghĩ đến một hình thức tưởng nhớ nào với mẹ Thứ ở ngay tượng đài này khi khánh thành?
- Khi khánh thành tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng không những tôi mà tất cả mọi người dân Việt Nam đều nhớ đến hình ảnh mẹ Thứ. Có lẽ một hình thức tưởng nhớ mẹ Thứ hợp với phong tục và văn hóa Việt nhất đó là đốt trầm và thắp hương tưởng niệm để có thể trò chuyện với mẹ đã hóa thân vào tượng đài.
* Trong những ngày này cả nước tiếc thương mẹ Thứ. Anh có thể chia sẻ những cảm xúc của mình lúc này?
- Chỉ có thể nói là thương tiếc mẹ vô vàn nhưng cũng rất tự hào về mẹ. Trước vong linh của mẹ, với tư cách là tác giả công trình, tôi sẽ dồn hết tâm huyết cho tác phẩm tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng để đền đáp xứng đáng sự hy sinh cao cả của mẹ cũng như 50 ngàn bà mẹ Việt Nam Anh hùng, đền đáp xứng đáng sự hy sinh của những người con đã ngã xuống cho độc lập, tự do của Tổ quốc.
* Xin cảm ơn anh!
Mẫu tượng đài ngay từ lúc còn là phác thảo đã gây ấn tượng mạnh với công chúng. Với hình tượng trái núi hình cánh cung dài 101m làm bệ, trọng tâm là tượng chân dung mẹ cao 18m, công trình này đã thể hiện thành công hình tượng người mẹ như hóa thân, như tạc vào non nước.
Nghe tin mẹ Thứ ra đi, TT&VH đã có cuộc trò chuyện với họa sĩ Đinh Gia Thắng, tác giả của công trình tượng đài này, đồng thời cũng là người có nhiều gắn bó với mẹ Thứ:
|
Họa sĩ Đinh Gia Thắng đang thể hiện khuôn mặt mẹ trong công trình tượng đài |
- Tôi là người thường xuyên gặp mẹ, vừa do tình cảm yêu mến mẹ, vừa để phục vụ cho công việc xây dựng hình tượng mẹ trong tác phẩm của mình. Tôi có những cảm xúc rất đặc biệt về mẹ. Khi tôi cầm bàn tay gầy gò của mẹ, tôi như cảm nhận được nỗi vất vả của cuộc đời mẹ, những đau đớn mà mẹ đã từng nếm trải khi từng người con, người cháu ngã xuống cho Tổ quốc.
Dung nhan mẹ rất đẹp mặc dù ở tuổi trên 100, những cơ khối, nếp da đã teo, khô đi nhiều nhưng mẹ vẫn toát lên nét đẹp hiền hậu, mộc mạc, bình dị. Thỉnh thoảng mẹ vẫn nhớ lõm bõm hát bài Câu thủy tu như đang nhơ vê môt quá khứ xa xưa rất hồn nhiên. Mẹ rất thèm trầu cau và đồ ngọt, mẹ cũng rất đời thường như bao bà mẹ khác.
* Mẫu phác thảo tượng đài mẹ là do anh sáng tác trực tiếp hay căn cứ trên các bức ảnh chụp?
- Những mẫu phác thảo mà tôi sáng tác dựa trên cả ảnh mà mẹ đã chụp từ những năm 1968, do cảnh sát Ngụy quyền Sài Gòn làm căn cước cho mẹ và một số ảnh mẹ chụp từ những năm 1975 - 1976, kết hợp với việc quan sát trực tiếp mẹ những lúc đến thăm. Nhiều lúc tôi rờ tay lên cằm, trán, gò má của mẹ để cảm nhận kỹ hơn về khối kết hợp với những hình ảnh tham khảo để tạc lại chân dung mẹ ở tuổi 60 - 70.
* Từ khi phác thảo tượng đài, đến khi khởi công, và trước khi mất, mẹ Thứ có tâm sự, gửi gắm gì với anh về tượng đài không?
- Từ khi phác thảo tượng đài, đến khi khởi công và trước khi mất, mẹ Thứ tuy không nói điều gì cụ thể nhưng bàn tay mẹ, ánh mắt hiền từ của mẹ như đặt niềm hy vọng lớn lao vào tôi. Mẹ như mong muốn hình ảnh của mẹ sẽ được lưu giữ đến ngàn đời cho thế hệ mai sau.
Mẹ Thứ đã hóa thân thành tượng đài
* Qua các ý kiến trao đổi trước đây trên TT&VH xung quanh khuynh hướng nghệ thuật của tượng đài này, phần nào cũng có thể thấy rằng, cách biểu đạt nghệ thuật của tượng đài là rất mới mẻ, ấn tượng, khác hẳn với các tượng đài thông thường. Vậy ông có thể bày tỏ đôi chút về ý tưởng sáng tác công trình này, đặc biệt là về sáng kiến biến “bệ tượng” hình cánh cung như trái núi?
- Trước hết, tôi khẳng định sự lựa chọn ngôn ngữ thể hiện đưa vào quần thể công trình tượng đài này là ngôn ngữ tượng trưng kết hợp dung dị với ngôn ngữ hiện thực. Hình thức thể hiện là một quần thể những khối biểu tượng. Tất nhiên mỗi tác giả có cách riêng trong sự diễn đạt, biểu cảm riêng của mình. Nhưng cái quan trọng nhất là nó phải thật sự sáng tạo, thật sự gây được ấn tượng và chuyển tải được những nội dung tư tưởng, chuyển tải những xúc cảm thẩm mỹ tới đông đảo công chúng.
Dung lượng chuyển tải nội dung cũng khá lớn vì những cảm xúc về mẹ hiền Tổ quốc là mênh mông bất tận nên tôi đã lựa chọn hình thức biểu tượng như là mẹ mọc lên từ non sông đất nước. Tôi cố gắng thoát ra hình thức lâu nay mà tượng đài không thể thoát được đó là phải gắn liền với bệ tượng. Cách xây dựng hình thức mới này với mong muốn hình tượng mẹ có sức lan tỏa rộng. Để công chúng khi đã nhập tâm hình tượng mẹ rồi thì ở bất cứ nơi đâu trên non sông đất nước Việt Nam mọi người đều cảm thấy như ẩn hiện hình mẹ Tổ quốc ở đó.
|
Một bảo tàng Bà mẹ Việt Nam Anh hùng
Cho đến nay hơn 1 năm khởi công (sau hơn 2 năm thực hiện) công trình cơ bản hoàn thành khối tượng mẫu tỷ lệ 1/1, cả tượng mẹ và 8 trụ Huyền Thoại với khối tích khổng lồ. Phần 8 trụ Huyền Thoại: đóng vai trò là cổng ảo trước khi đi vào đường dẫn chính tới tượng mẹ, đồng thời góp phần vào việc dẫn nhập cảm xúc đối với công chúng trước khi tới trước tượng mẹ. Khối tượng mẹ: vừa là một tác phẩm điêu khắc khổng lồ, vừa là một bảo tàng Bà mẹ Việt Nam Anh hùng với diện tích trưng bày trên 1.000m2. Dự kiến tượng đài sẽ hoàn thành vào khoảng cuối năm 2012. |
- Thật ra việc xây dựng hình tượng mẹ hiền Tổ quốc cũng bắt đầu từ tả thực chân dung nguyên mẫu mẹ Thứ nhưng sau đó tôi có những điều chỉnh gia giảm đường nét và khối của mẹ cho gần với nét chung nhất của các bà mẹ Việt Nam. Hoặc nói đúng nghĩa là biểu tượng bà mẹ Việt Nam mang hình bóng của mẹ Thứ, người mẹ có nhiều con hy sinh nhất cho độc lập, tự do của Tổ quốc. Vì vậy ở đây cũng không hẳn là chân dung tả thực hoàn toàn mà vẫn có những nét chung của các bà mẹ Việt Nam, tất nhiên hình ảnh mẹ Thứ vẫn hiện rõ. Tính khái quát của ngôn ngữ tượng đài không hề bị giảm do có sự điều tiết hợp lý giữa cái cụ thể và không cụ thể.
* Công trình tượng đài tôn vinh các bà mẹ Việt Nam Anh hùng nói chung, và cũng là tôn vinh mẹ Thứ. Vậy nay mẹ Thứ đã ra đi, anh có nghĩ đến một hình thức tưởng nhớ nào với mẹ Thứ ở ngay tượng đài này khi khánh thành?
- Khi khánh thành tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng không những tôi mà tất cả mọi người dân Việt Nam đều nhớ đến hình ảnh mẹ Thứ. Có lẽ một hình thức tưởng nhớ mẹ Thứ hợp với phong tục và văn hóa Việt nhất đó là đốt trầm và thắp hương tưởng niệm để có thể trò chuyện với mẹ đã hóa thân vào tượng đài.
* Trong những ngày này cả nước tiếc thương mẹ Thứ. Anh có thể chia sẻ những cảm xúc của mình lúc này?
- Chỉ có thể nói là thương tiếc mẹ vô vàn nhưng cũng rất tự hào về mẹ. Trước vong linh của mẹ, với tư cách là tác giả công trình, tôi sẽ dồn hết tâm huyết cho tác phẩm tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng để đền đáp xứng đáng sự hy sinh cao cả của mẹ cũng như 50 ngàn bà mẹ Việt Nam Anh hùng, đền đáp xứng đáng sự hy sinh của những người con đã ngã xuống cho độc lập, tự do của Tổ quốc.
* Xin cảm ơn anh!
Nguyễn Mỹ (thực hiện)
Bản quyền © Báo điện tử Thể thao & Văn hóa - TTXVN