Ra mắt "Vượt qua bến Thượng Hải": Gắng “vượt” những lối mòn khi làm phim

Hôm qua, 9/12, Hãng phim Hội Nhà văn VN tổ chức chiếu ra mắt bộ phim truyện nhựa Vượt qua bến Thượng Hải tại Hà Nội. Thật khó diễn tả tâm trạng của người xem khi cảnh cuối khép lại…

(TT&VH) - Hôm qua, 9/12, Hãng phim Hội Nhà văn VN tổ chức chiếu ra mắt bộ phim truyện nhựa Vượt qua bến Thượng Hải tại Hà Nội. Thật khó diễn tả tâm trạng của người xem khi cảnh cuối khép lại…

1.Vượt qua bến Thượng Hải kể về giai đoạn Nguyễn Ái Quốc rời Hong Kong về Hạ Môn, Thượng Hải (năm 1933), sau khi thoát khỏi vụ án ở Hong Kong (1931). Giai đoạn này mật thám Pháp và Chính phủ Nam Kinh Quốc dân đảng Trung Quốc đang ráo riết săn lùng. Con đường thông thường để đi Vladivostok (Nga) là qua Tô giới Thượng Hải. Lưới mật thám Trung Quốc và Pháp đã giăng sẵn, với cả một bộ máy quân đội, cảnh sát hùng hậu. Nhưng Nguyễn Ái Quốc, với trí tuệ lớn, có sự ủng hộ của những người bạn quốc tế và đồng bào Việt kiều yêu nước đã vượt qua cuộc săn đuổi của kẻ thù để đến nước Nga. Trong đó, Văn phòng của bà Tống Khánh Linh là cầu nối đắc lực giúp Nguyễn Ái Quốc liên hệ với bạn bè cũ là các nhà hoạt động quốc tế chống phát xít của Pháp, Mỹ, Nhật.

Cảnh trong phim Vượt qua bến Thượng Hải

Có thể dễ dàng tìm thấy tóm tắt như trên về nội dung phim từ khi bộ phim... đang bấm máy. Nhưng trái với hình dung của nhiều người, bộ phim khai thác sâu tâm hồn và tinh thần nhân văn cao cả trong con người Nguyễn Ái Quốc. Ngoài sự giản dị, khiêm tốn thì Người có những việc làm đáng chú ý. Chẳng hạn, khi 11 con em trong các gia đình Việt kiều tham gia cách mạng ở Thượng Hải bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt, vượt qua nỗi lo sợ hiểm nguy đến tính mạng, Người đã đích thân đến thăm các em sau khi gửi thư đến bà Tống Khánh Linh để đề nghị trợ giúp và các em đã được giải thoát... Chi tiết nhỏ như việc Người chơi đồ chơi cùng các em hay tận tay Người đưa thư đến Văn phòng của bà Tống Khánh Linh càng thể hiện cốt cách con người Bác...

Có một khoảng lặng không dễ quên khi Nguyễn Ái Quốc nhận được tin về sự ra đi của Phương Thảo - cô bác sĩ đã ân cần chăm sóc Người lúc ốm đau cũng như chia sẻ những tình cảm quê hương với Người. Người bước ra phía cửa sổ, nhìn xa xăm và mắt rớm lệ...

Hình ảnh người con xa quê tìm đường cứu nước đau đáu hướng về cội nguồn quê hương và đồng bào mình cũng được khắc họa rõ nét, không chỉ bằng những vần thơ thể hiện tâm trạng hay khúc hát quê hương vang lên trong tâm trí Người. Đêm giao thừa, Người dâng mâm ngũ quả, thắp hương và cầu khấn trước bàn thờ tổ tiên... Trong bữa cơm tất niên, Người mời những người bạn Trung Quốc món bánh chưng...

2. Tuy nhiên, có lẽ do tập trung khắc sâu con người nhân văn mà có thể phần chi tiết và hình ảnh thể hiện trí tuệ lớn cùng sự mưu trí, dũng cảm của người chiến sĩ cộng sản quốc tế vượt qua lưới mật thám của kẻ thù chưa được thể hiện rõ nét.

Ngoài những bài báo tố cáo kẻ thù, những lần gặp gỡ, bàn bạc và chỉ đạo những chiến sĩ cách mạng từ trong nước đang hoạt động cách mạng trên đất bạn... cùng những gia đình Việt kiều yêu nước, thì những lần thoát hiểm của Người đều phần lớn nhờ sự che chở của anh Hổ - hộ vệ của Người hay sự giúp đỡ của Văn phòng bà Tống Khánh Linh. Dĩ nhiên, để thu phục lòng người và để nhận được sự ủng hộ, giúp đỡ ấy thì phải là người có tài năng và tầm ảnh hưởng đến mức nào...

Tên phim Vượt qua bến Thượng Hải nhưng rất tiếc sự kiện Người đi Thượng Hải không trở thành điểm nhấn đáng chú ý hay tạo thành cao trào để đẩy sâu vào tính cách và hành động của nhân vật. Khi phát hiện cơ sở lưu trú ở Hạ Môn bị lộ, anh Hổ đưa ra đề xuất di chuyển địa điểm (đáng ra để cho Người đưa ra kế hoạch di chuyển sẽ thuyết phục hơn). Đùng một cái, kẻ được lệnh ám sát Người tìm đến thì thấy phòng không nhà trống. Việc Nguyễn Ái Quốc đã đến Thượng Hải chỉ còn trong lời suy đoán của viên mật thám Pháp...

Câu chuyện cảm động về anh em Phương Thảo góp phần nổi bật sự yêu mến và kính trọng của những người xung quanh đối với Nguyễn Ái Quốc. Nhưng chính vì liều lượng dành cho các nhân vật hư cấu này khá đậm đã ảnh hưởng đến tuyến nhân vật chính. Cũng cần ghi nhận diễn xuất thuyết phục của NSƯT Mỹ Duyên trong vai Phương Thảo, Lê Thái Hòa trong vai sát thủ (anh trai Phương Thảo) và hai diễn viên nhí đóng vai hai anh em lúc còn nhỏ phải đi ăn xin... Đây là những cảnh diễn cảm động nhưng được “nhấn” quá sâu với nhiều lần xuất hiện những cảnh hồi tưởng về tuổi thơ của hai anh em nên có lẽ... không cần thiết.

3. Chậm gần 4 tháng so với kế hoạch phát hành vì phải làm lại một số khâu hậu kỳ, cuối cùng thì Vượt qua bến Thượng Hải cũng... vượt qua được những khó khăn nhiều mặt khi phải thực hiện đa phần cảnh quay ở nước ngoài. Kinh phí làm phim 11 tỉ đồng do Nhà nước đặt hàng, còn 30% nữa đang được hy vọng “vận động tài trợ dưới nhiều hình thức, trong đó có việc thu phát hành để bù đắp số vốn của dự án”.

Nhưng xem ra, với bộ phim này, việc có... vượt qua “cửa ải” 4-5 tỉ đồng nữa hay không vẫn là câu hỏi... khó và rất khó, dù con số này mới chỉ bù đắp được 30% kinh phí (!).

Lê Vọng