Bệnh viện lạm dụng thuốc và xét nghiệm để “tăng thu”

Hàng loạt vấn đề nổi cộm của ngành y tế, trong đó có chuyện lạm dụng xét nghiệm khiến chi phí điều trị của bệnh nhân tăng lên, đã được nhiều đại biểu tập trung thảo luận tại hội nghị khoa học kinh tế y tế trong 2 ngày 7-8/12.

(TT&VH) - Hàng loạt vấn đề nổi cộm của ngành y tế, trong đó có chuyện lạm dụng xét nghiệm khiến chi phí điều trị của bệnh nhân tăng lên, đã được nhiều đại biểu tập trung thảo luận tại hội nghị khoa học kinh tế y tế lần đầu tiên được Bộ Y tế và Hội Khoa học Kinh tế Y tế tổ chức tại Hà Nội trong 2 ngày 7-8/12.

PGS-TS Phạm Lê Tuấn, Vụ trưởng Vụ Kế hoạch Tài chính, Bộ Y tế cho biết, trước năm 2000, hầu hết các BV hoạt động theo cơ chế đơn vị hưởng ngân sách nhà nước với một phần ngân sách thu từ viện phí. Tuy nhiên, từ năm 2000 đến nay, các bệnh viện công lập triển khai thực hiện các chủ trương xã hội hóa và giao quyền tự chủ tài chính (TCTC). Hiện, gần 100% bệnh viện tuyến TƯ và 70% tuyến tỉnh, huyện đang thực hiện TCTC.

Ông Tuấn đưa ra con số: Tính đến năm 2008, các bệnh viện đã huy động được khoảng 3.000 tỷ đồng để triển khai các kỹ thuật cao. Nguồn vốn này đã góp phần đổi mới trang thiết bị y tế, đặc biệt là các trang thiết bị kỹ thuật cao, đồng thời góp phần cải thiện quản lý chuyên môn và nhân lực, tăng thêm thu nhập cho cán bộ...

Lạm dụng sinh ra từ cơ chế TCTC

Thế nhưng, ông Phạm Lê Tuấn cũng thẳng thắn thừa nhận, việc thực hiện TCTC bệnh viện vẫn còn nhiều vấn đề cần xem xét từ góc độ của toàn hệ thống y tế, của bệnh viện, đặc biệt là từ lợi ích của người dân... Đơn cử như việc đầu tư mua sắm máy móc chưa được điều phối, đôi khi quá nhu cầu cần thiết, không đồng bộ với người được đào tạo sử dụng đã gây ra lãng phí lớn. Một nghiên cứu cho thấy có đến khoảng 20% trang thiết bị ở một số bệnh viện đa khoa tỉnh không được sử dụng hết công suất.

Người bệnh còn phải chịu những chi phí không cần thiết. Ảnh có tính chất minh họa.

Cơ quan BHXH Việt Nam cũng đã từng nói nhiều lần đến việc chính cơ chế TCTC đã khiến tại một số cơ sở khám chữa bệnh xuất hiện tình trạng lạm dụng xét nghiệm, thuốc... Điều này đã được ngành y tế thừa nhận khi chính bài tham luận của ông Tuấn chỉ rõ: “Hiện tượng lạm dụng dịch vụ kỹ thuật y tế bao gồm cả thuốc và dịch vụ kỹ thuật cao, cung ứng thuốc và dịch vụ không cần thiết, dẫn đến làm tăng chi phí cho người sử dụng dịch vụ y tế ở các mức độ khác nhau”.

Báo cáo tại hội nghị, ông Nghiêm Trần Dũng - Phó vụ trưởng Vụ BHYT, Bộ Y tế cũng đưa ra thông tin có nhiều bệnh viện chỉ định thực hiện xét nghiệm hàng loạt (xét nghiệm máu, nước tiểu, X-quang, siêu âm, điện tim) cho tất cả bệnh nhân BHYT, không phân biệt bệnh lý. Những bệnh viện có máy móc từ nguồn xã hội hóa thì chỉ định hàng loạt dịch vụ chi phí cao như siêu âm màu, CT scanner, dẫn đến tình trạng một số bệnh viện 50% bệnh nhân được chỉ định... siêu âm, hoặc cứ có tai nạn là chụp CT, không cần dấu hiệu lâm sàng. Đây chính là căn nguyên làm gia tăng chi phí điều trị của bệnh nhân.

Ông Hùng cũng ví dụ, tại một BV lớn ở Hà Nội, số thuốc được kê trung bình/đơn là 7,06 loại, nhiều đơn có 10-20 thuốc. Đáng chú ý, kháng sinh có tỷ lệ sử dụng rất cao, ở một số khoa, 100% đơn thuốc có kháng sinh, 41,91% đơn có kết hợp kháng sinh và có đơn thuốc dùng đến bốn kháng sinh, trong khi hội đồng thuốc và điều trị của chính bệnh viện này kết luận một nửa kháng sinh được sử dụng là không cần thiết...

Đáng chú ý, kháng sinh có tỷ lệ sử dụng rất cao, ở một số khoa 100% đơn thuốc có kháng sinh.

GS-TSKH Phạm Mạnh Hùng - chuyên gia cao cấp của Ban Tuyên giáo TƯ - nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế cũng đồng tình với quan điểm này khi cho rằng, TCTC đã khiến bệnh nhân trở thành đối tượng để tăng thu thông qua lạm dụng xét nghiệm, lạm dụng thuốc, lạm dụng kỹ thuật đắt tiền... phân biệt đối xử với nhóm bệnh nhân không nộp phí trực tiếp làm hạn chế tiếp cận của người nghèo, người sử dụng BHYT...

Bao giờ toàn dân có BHYT?

Theo Vụ trưởng Vụ Kế hoạch Tài chính Phạm Lê Tuấn, nếu chỉ nhìn TCTC ở góc độ bệnh viện thì chắc chắn không đảm bảo thực hiện mục tiêu chung của hệ thống y tế. Sự gia tăng các “nguồn thu tư” của các bệnh viện công hiện nay là một xu hướng không mong muốn, một vấn đề lớn ảnh hưởng đến tính công bằng và lợi ích của người dân.

Theo ông Tuấn, giải pháp là cần phải nhanh chóng tiến tới BHYT toàn dân, từng bước xóa bỏ phương thức chi trả theo phí dịch vụ và thực hiện các phương thức chi trả theo phí định suất và theo trường hợp bệnh.

Mặc dù giải pháp tiến tới BHYT toàn dân là một trong những giải pháp để đảm bảo nguồn tài chính y tế, trong đó có tài chính của các bệnh viện, nhưng một nghiên cứu về vấn đề này công bố tại hội nghị cho thấy: Do độ bao phủ BHYT còn thấp, chi tiêu cho y tế từ tiền túi hộ gia đình vẫn đóng vai trò chủ yếu (chiếm 52% tổng chi toàn xã hội) nên vẫn còn gần 60% số hộ gia đình nghèo mắc nợ do chi phí khám chữa bệnh, số hộ gia đình nghèo phải vay mượn tiền để chi trả cho điều trị nội trú chiếm tới 67%. Có đến 33% hộ dân cho rằng bệnh tật là lý do chính khiến mức sống của họ bị giảm sút, đẩy họ vào cảnh nghèo đói.

TS Lý Ngọc Kính - nguyên Cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh, Bộ Y tế đã đưa ra “nghịch lý” giữa nhu cầu chăm sóc sức khỏe và sử dụng dịch vụ y tế của các tầng lớp dân cư. Người nghèo có nhu cầu chăm sóc sức khỏe cao nhưng khả năng tiếp cận và sử dụng dịch vụ y tế khi mắc bệnh lại thấp hơn các nhóm đối tượng khác. Người nghèo chỉ đi khám bệnh khoảng 2,9 lượt/năm, ít hơn nhiều so với người có điều kiện kinh tế khá và giàu là 4,7 lượt/năm. Kể cả những người nghèo có BHYT hoặc được miễn giảm viện phí thì gánh nặng chi phí đối với họ vẫn là rất lớn, tương đương với khoảng 10 tháng chi tiêu.

Thanh Xuân