Giải Turner: “Bỗng dưng” trao cho một nghệ sĩ âm thanh

Năm nay, giải Turner, giải nghệ thuật thị giác hàng đầu của Anh với số tiền thưởng 25.000 bảng (39.000 USD), đã thuộc về nghệ sĩ âm thanh Susan Philipsz.

(TT&VH) - Năm nay, giải Turner, giải nghệ thuật thị giác hàng đầu của Anh với số tiền thưởng 25.000 bảng (39.000 USD), đã thuộc về nghệ sĩ âm thanh Susan Philipsz, người đã “buộc” công chúng nghe các băng thu âm giọng ca của mình ở những bến xe buýt và dưới gầm cầu.

Với giọng ca cappella, Philipsz đã “lấp” đầy các không gian công cộng bằng những ca khúc dân gian hoặc pop của mình. Nghệ sĩ 44 tuổi này đã được trao giải vào đêm 6/12 với Lowlands - một serie bản thu âm ca khúc đầy ai oán từ thế kỷ 16 Lowlands Away của Scotland - kể về một thủy thủ chết ở biển và bóng ma của anh luôn hiện về bên người yêu của mình - cùng Long Gone, nhạc phẩm được sáng tác dựa theo ca khúc cùng tên của Syd Barrett. Các bản thu âm này được phát ở gầm 3 cây cầu trên sông Clyde.

Philipsz từng gây tiếng vang với tác phẩm Filter (1998), trong đó cô thể hiện các ca khúc của ban nhạc Radiohead và Nirvana tại một bến xe buýt đông đúc và trước nhiều khách hàng trong một siêu thị Tesco.

Philipsz nói mặc dù đối với cô, âm thanh là “dụng cụ quan trọng nhất” nhưng cô không nghĩ mình là một nghệ sĩ âm thanh. “Tôi từng học mỹ thuật và mới có một lần tham gia triển lãm nghệ thuật thị giác”. Song ban giám khảo, trong đó có Giám đốc Bảo tàng Tate - Penelope Curtis và nhà văn Philip Hensher, cho biết họ “ngưỡng mộ cách kích thích phản ứng trí não và bản năng trong tác phẩm của Philipsz”.

Philipsz sinh năm 1965 ở Maryhill, Glasgow. Cô từng theo học tại Trường Đại học Nghệ thuật Jordanstone ở Dundee và sau đó là Trường Đại học Tổng hợp Ulster ở Belfast, nơi cô gặp người chồng tương lai là nhiếp ảnh gia Eoghan McTigue. Cặp vợ chồng này hiện sống và làm việc ở Berlin (Đức).

Vài năm trở lại đây, giải Turner trở nên “kín tiếng” hơn so với những năm 1990. Năm 1993, con cá mập nổi tiếng của Damien Hirst mang tên Mother and Child, Divided, đã đoạt giải thưởng này. Năm 2001, Martin Creed đoạt giải với những ánh đèn flash trong một phòng trưng bày rỗng được gọi là The Lights Going On and Off.

Một khách tham quan tới Bảo tàng Tate nghe serie băng
thu âm Lowlands của nghệ sĩ âm thanh Susan Philipsz

Luôn gây tranh cãi khi chọn người đoạt giải

Giải Turner được trao hằng năm cho “một nghệ sĩ Anh U50, người có triển lãm hoặc tác phẩm xuất chúng trong vòng 12 tháng”. Bảo tàng Tate là nơi tổ chức giải thưởng và giám đốc bảo tàng là chủ tịch ban giám khảo. Lễ trao giải năm nay được dẫn dắt bởi nhà thiết kế thời trang Miuccia Prada.

Được thành lập từ năm 1984 nhằm ghi nhận các nghệ sĩ đương đại đầy triển vọng của Anh, giải Turner Prize thường làm cho báo giới và công chúng khó hiểu trong cách lựa chọn người đoạt giải. Năm ngoái, người đoạt giải này là Richard Wright, một nghệ sĩ Anh nổi tiếng khi đã tự tay phá hủy những bức tranh tường sau khi tổ chức triển lãm. Hay năm 2007, Mark Wallinger đã đoạt giải này khi tái tạo sự phản đối cuộc chiến tranh Iraq của Brian Haw ở Parliament Square, London.

Năm nay, việc trao giải cho nghệ sĩ âm thanh Philipsz cũng khiến các nhà phê bình lâu năm của giải này khó chịu. Stuckists - một nhóm họa sĩ biểu trưng cho rằng, Bảo tàng Tate quá chú trọng tới nghệ thuật ý niệm. Nhóm này đã đứng bên ngoài lễ trao giải để phản đối việc trao giải nghệ thuật thị giác này cho một tác phẩm được hình thành dựa theo một ca khúc.

“Đó không phải là nghệ thuật, mà đó chỉ là âm nhạc”, Jasmine Maddock, người phát ngôn của nhóm Stuckist đưa ra lời bình luận qua một e-mail. “Người ta không trao giải âm nhạc Mercury cho một họa sĩ, vậy thì cũng không nên trao giải Turner cho một ca sĩ”. Nhưng Philipsz không phiền lòng với sự phản đối của họ. Trước các nhà báo, cô nói: “Tôi có cảm tình với họ”.

Việt Lâm