Đã thừa rạp hát, chỉ thiếu khán giả (Kỳ 2)

Sân khấu Hà Nội hiện có 15 rạp hát cho hơn một chục đơn vị nghệ thuật sân khấu. Nhưng, trên thực tế, các nhà hát này liệu đã được khai thác hết công suất?

(TT&VH) - Sân khấu Hà Nội hiện có 15 rạp hát cho hơn một chục đơn vị nghệ thuật sân khấu. Tính trên tổng diện tích của một Hà Nội kể từ khi nhập cùng Hà Tây, con số ấy là quá nhỏ. Nhưng, trên thực tế, các nhà hát này liệu đã được khai thác hết công suất?

Con số trên không tính tới các nhà văn hóa, hoặc sân khấu của các đoàn ca nhạc như rạp Âu Cơ (Nhà hát Ca múa nhạc VN). Cũng không tính tới các rạp chuyên dụng, như rạp diễn của Bộ Công an trên phố Yết Kiêu mà đoàn kịch Công an Nhân dân thường biểu diễn phục vụ ngành.

Không còn cảnh thiếu nhà...

Trong nội thành, chuyên về sân khấu, Hà Nội có 15 địa điểm là các rạp Kim Mã, Chuông Vàng, Công Nhân, Hồng Hà, Đại Nam, Tuổi Trẻ, Nguyễn Đình Chiểu, Thanh Niên, Nhà hát Kịch Việt Nam, Tổng cục Chính trị, Rối nước Thăng Long, Rối Trung ương, Xiếc Trung ương cùng hai sân khấu có ban quản lý riêng là Nhà hát Lớn và Cung Hữu nghị Hà Nội.

Những vở chèo như Ánh sao Khuê (Nhà hát chèo Việt Nam)
dù được dàn dựng rất công phu nhưng vẫn khó bán vé

Nhìn vào danh sách ấy, toàn bộ các rạp diễn trên đều được giao cho các đơn vị sân khấu Hà Nội quản lý. Thậm chí, có nhà hát còn may mắn sở hữu liền hai “sân chơi” như Nhà hát Chèo Hà Nội, hoặc thuê thêm một rạp thứ hai (đoàn kịch 2 Nhà hát Tuổi trẻ với rạp Thanh Niên). Tính ra, chỉ duy nhất Nhà hát Cải lương Trung ương là chưa tìm được rạp diễn ổn định. Nhưng, có thể khẳng định việc này chỉ là vấn đề thời gian, khi mà liên tiếp trong những năm gần đây, các rạp Hồng Hà, Kim Mã, Đại Nam, Công Nhân... đều lần lượt được chỉnh sửa và bàn giao cho các Nhà hát trên địa bàn Hà Nội.

Phải phát triển sân khấu tư nhân

“Tại TP.HCM chỉ có một đoàn kịch Nhà nước, còn lại là sân khấu tư nhân, nên sự năng động của họ là dễ hiểu. Còn Hà Nội lại là “đại bản doanh” của các đơn vị sân khấu thuộc Nhà nước, nên sân khấu tư nhân dù muốn cũng khó có thể chen vào để cạnh tranh. Tuy nhiên, dù được bao cấp và rót kinh phí, cũng không thể mong các Nhà hát đủ năng động trong việc tìm khán giả cho mình”- một nghệ sĩ xin giấu tên trao đổi cùng TT&VH.

Thậm chí, trong tương lai gần, rất có thể lượng rạp hát tại Hà Nội sẽ còn tiếp tục tăng với tốc độ chóng mặt, khi mà hầu như mỗi Nhà hát đều phân thành 2, 3 đoàn kịch với những kế hoạch dàn dựng và biểu diễn riêng. Trước mắt, Nhà hát Cải lương Hà Nội đang đề nghị được tiếp nhận và cải tạo lại rạp Đông Đô; Liên đoàn Xiếc Hà Nội ấp ủ ý định xin xây dựng một rạp diễn riêng trên đường Thái Thịnh, còn một số nhóm nghệ sĩ đang muốn thuê lại rạp Kim Phụng (trên phố Tạ Hiện trong khu phố cổ Hà Nội) để hình thành một điểm diễn ổn định.

Riêng với Nhà hát Kịch Việt Nam, đang có thông tin rằng rạp diễn nhỏ 200 chỗ hiện tại sẽ được đập bỏ để xây dựng một tổ hợp sân khấu - vui chơi - giải trí. Cũng theo mô hình tổng hợp như thế, Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam từ năm 2008 đã ấp ủ kế hoạch xin đất tại Mỹ Đình để kêu gọi kinh phí xây dựng Trung tâm Biểu diễn Nghệ thuật Quốc gia rộng 40.000m2, có đủ các sân khấu cho riêng từng loại hình...

... nhưng “miếng bánh chung” có tăng thêm?

Câu hỏi đặt ra: lượng rạp hát đang và sẽ tăng, nhưng liệu lượng khán giả - vốn dĩ đã không nhiều - cho sân khấu Hà Nội có vì thế mà chuyển biến? Bởi, cảnh ảm đạm của sân khấu phía Bắc vốn đã được nhắc tới quá nhiều trong những năm gần đây, khi mà trong số các nhà hát, gần như chỉ có Tuổi Trẻ là giữ được nhịp đều đặn biểu diễn vào các buổi cuối tuần bằng chương trình của mình. Còn lại, rất nhiều đoàn vẫn loay hoay với các kế hoạch “lấy ngắn nuôi dài”, tìm hợp đồng biểu diễn kết hợp với cho thuê rạp để kín lịch hoạt động cuối tuần. Và có thể khẳng định, nếu chỉ trông chờ vào việc bán vé trực tiếp, đa phần các nhà hát tại Hà Nội đều không đủ sức kéo khán giả tới kín rạp trong các đêm diễn.

Đơn cử, 8 năm kể từ khi tiếp quản rạp Hồng Hà, Nhà hát Tuồng Việt Nam đã vắt óc nghĩ tới việc tổ chức các chương trình để thu hút khán giả tới rạp. Ngoài 2 đêm diễn vào cuối tuần, Nhà hát còn bố trí thêm 2 suất diễn vào 19h tối các buổi giữa tuần cho khách du lịch. Vậy nhưng, khá thường xuyên, lượng khách nước ngoài cho mỗi buổi diễn này chỉ khoảng... 20, 30 người. Cộng thêm 2 đêm diễn cho khán giả Hà Nội cuối tuần, Nhà hát vẫn phải bù lỗ thường xuyên và động viên các diễn viên cố gắng vượt khó.

Hoặc, ngay với đoàn kịch 2 Nhà hát Tuổi trẻ, sau khi hết giai đoạn khuyến mại (mua 1 vé, tặng 1 vé), lượng khán giả tới rạp Thanh Niên giảm đi trông thấy, cho dù NSƯT Chí Trung và các đồng nghiệp vẫn vắt óc tìm cách dàn dựng những chương trình mới để đổi món cho “thực khách” của mình.

Một lãnh đạo Nhà hát Chèo Hà Nội chia sẻ: “Muốn tiếp thị sân khấu, không thể “ăn xổi”. Như trường hợp của Nhà hát Múa rối Thăng Long, họ cũng phải mất dăm bảy năm âm thầm đi theo con đường riêng rồi mới tới lúc “phát” như bây giờ. Nhưng cái khó là với sự xuống dốc trong gần chục năm nay, khán giả phía Bắc gần như đã mất hẳn thói quen tới rạp”. Liệu sự xuất hiện thêm những rạp hát mới có sớm kéo được khán giả khỏi sức ỳ cố hữu ấy, hay lại cắt vụn thêm “miếng bánh chung” vốn đã không nhiều?

Cúc Đường