Thể thao Việt Nam thời chuyên nghiệp: Kiểm soát cuộc chơi
CLB Xuân Thành Hà Tĩnh bất ngờ “gia nhập” HFF (Liên đoàn bóng đá TP.HCM) xét cho cùng không hề là việc riêng của bóng đá bởi đó còn là câu chuyện chung của cả thể thao Việt Nam.
(TT&VH Cuối tuần) - CLB Xuân Thành Hà Tĩnh bất ngờ “gia nhập” HFF (Liên đoàn bóng đá TP.HCM) xét cho cùng không hề là việc riêng của bóng đá bởi đó còn là câu chuyện chung của cả thể thao Việt Nam. Câu chuyện về nền thể thao thời chập chững lên chuyên.
Bóng đá và sự ra đời của một khái niệm
Thuở còn bao cấp, bóng đá (và cả thể thao) là câu chuyện riêng của những người trong ngành, trong quản lý bộ máy và dĩ nhiên là của những người biết “quả bóng có bao nhiêu múi” như lời một cựu quan chức từng đứng đầu ngành thể thao trước đây. Bóng đá khi ấy đi liền với tên tuổi của từng địa phương, đơn vị có truyền thống về bóng đá! Và để nuôi sống những người đá bóng (dù chỉ là nghiệp dư, theo cách hiểu lúc đó), tiền lấy từ nguồn ngân sách nhà nước.
Tuy nhiên, vào năm 2000, khi bóng đá Việt bắt đầu chuyển sang hoạt động theo cơ chế chuyên nghiệp, sự thay đổi lớn trong môn thể thao vua bắt đầu. Đá bóng - đó vẫn là chuyện riêng của dân quần đùi, áo số. Còn Bóng đá - đã trở thành môi trường kinh doanh đầy sức hấp dẫn với các doanh nghiệp. HA.GL, ĐT.LA... những mô hình “doanh nghiệp bóng đá” đầu tiên ra đời và nhanh chóng khẳng định vị thế hàng đầu trong cả nền thể thao vốn chỉ quen “hít thở” bằng ngân sách.
Bóng đá với sức xã hội hóa lớn đi bước đi tiên phong và khái niệm “thể thao chuyên nghiệp” cũng chính thức ra đời. Năm 2006, khi Luật Thể dục, thể thao ban hành - thể thao chuyên nghiệp được quy định cụ thể - là hoạt động thể thao, trong đó HLV, VĐV lấy huấn luyện, biểu diễn, thi đấu thể thao là nghề của mình (điều 44, mục II, chương III). Ngoài ra, còn là quy định về CLB thể thao chuyên nghiệp - doanh nghiệp do tổ chức, cá nhân thành lập để thực hiện đào tạo, huấn luyện VĐV và tổ chức thi đấu thể thao chuyên nghiệp; kinh doanh, dịch vụ trong lĩnh vực thể thao và các lĩnh vực khác theo quy định của pháp luật. CLB thể thao chuyên nghiệp là thành viên của liên đoàn thể thao quốc gia (điều 49, mục II, chương III).
Tới trào lưu chuyên nghiệp hóa
Trở thành một phần trong sự phát triển chung của TTVN - thể thao chuyên nghiệp xuất phát từ bóng đá đã nhanh chóng lan tới các môn khác như bóng bàn, bóng chuyền... để nay trở thành một trào lưu thực sự.
Bóng chuyền cũng đã và đang diễn ra những chuyện mua bán, chuyển nhượng có dấu hiệu bất ổn
Dĩ nhiên, để cơ chế hoạt động chuyên nghiệp thực sự hoàn chỉnh vẫn còn là câu chuyện dài mà 10 năm đã qua của bóng đá là minh chứng, hay việc hầu hết các môn thể thao khác hiện vẫn phải trông chờ vào sự bao cấp của Nhà nước là chính. Tuy nhiên, cũng không thể phủ nhận rằng, chính cái trào lưu ấy đã tạo nên sự thay đổi lớn về diện mạo của thể thao nước nhà hôm nay. Dần trở thành một nghề và với nguồn ngân sách dồi dào từ doanh nghiệp, tài trợ... đời sống của thể thao đã được nâng cao hơn thông qua mức lương, thưởng, tiền chuyển nhượng... tăng tới chóng mặt mà xem ra chẳng hề thua kém gì nhiều ngành, nghề khác trong xã hội.
Các CLB thể thao chuyên nghiệp ra đời và hoạt động theo mô hình doanh nghiệp cũng đã chứng minh tính hiệu quả rõ rệt trong công tác quản lý, điều hành theo hướng xã hội hóa, qua đó giảm tải cho nguồn ngân sách. Rồi sự có mặt của các ngoại binh, việc hình thành nên thị trường chuyển nhượng VĐV cùng các giải đấu chuyên nghiệp được tổ chức thường xuyên đã giúp tính hấp dẫn tăng cao, qua đó thúc đẩy trình độ chuyên môn chung phát triển.
Chập chững, nhưng đó là bước đi mang tính tất yếu với sự phát triển của bất kỳ nền thể thao nào và TTVN cũng không là ngoại lệ thông qua cái trào lưu chuyên nghiệp hóa đang ngày càng thắng thế.
Và tính tự phát của một cuộc chơi
Như đã đề cập, khi đã bắt tay vào, cuộc chơi chuyên nghiệp không hề là dễ dàng. Thế nhưng, điều đáng quan ngại nhất với TTVN lúc này chính là cái tính tự phát của cuộc chơi mang tính tất yếu này.
Bóng đá, sau 10 năm vẫn chưa thể tìm ra một mô hình chuẩn thực sự để rồi vẫn cứ mạnh ai nấy làm, hoặc lên - xuống theo cảm hứng từ túi tiền của các ông bầu doanh nghiệp. Gần nhất, chuyện Xuân Thành Hà Tĩnh hết mua suất của Hòa Phát V&V, rồi gia nhập HFF để đổi tên thành Xuân Thành Sài Gòn đã cho thấy cái sự tùy hứng trong cách làm của bóng đá chuyên nghiệp ở Việt Nam. Hay bóng chuyền, môn thể thao thứ hai có bước đi chuyên nghiệp đáng kể sau bóng đá với sự xuất hiện ồ ạt của doanh nghiệp, tài trợ, ngoại binh... nhưng về thực chất thì mới chỉ là việc chuyển chủ sở hữu, từ Nhà nước sang tư nhân và còn thiếu rất nhiều những chế tài chuyên nghiệp thực sự, trong đó phải kể đến chưa chính thức ra đời được quy chế chuyển nhượng VĐV chuyên nghiệp. Bóng bàn với T&T, Dầu khí Việt Nam - những CLB chuyên nghiệp đầu tiên và trong năm qua, cũng lần đầu tiên xuất hiện VĐV nước ngoài thi đấu giải trong nước, tuy nhiên, cái cách mà các CLB này vung tiền ra chỉ để tập hợp những cây vợt hàng đầu trong nước thì rõ ràng không hề chuyên nghiệp chút nào.
Cuối cùng là vai trò của các liên đoàn, hiệp hội thể thao trong cuộc chơi chuyên nghiệp mà chính họ là người sở hữu. Ngoại trừ LĐBĐVN có được tính độc lập nhờ tiềm lực tài chính và sự ổn định của hệ thống thi đấu quốc gia, thì hầu hết các liên đoàn, hiệp hội thể thao khác chủ yếu đóng vai trò phụ trợ, hỗ trợ tài chính, thương hiệu... trong khi các bộ môn thuộc Tổng cục TDTT mới là người quyết định chính. Đó là chưa kể đến quá trình chuyển giao việc tác nghiệp chuyên môn từ cơ quan quản lý nhà nước (ngành TDTT) cho các tổ chức xã hội về TDTT vẫn còn đang gây nhiều tranh cãi, nổi lên là vấn đề quyền lực.
Tóm lại, chuyên nghiệp là lộ trình tất yếu cho sự phát triển của TTVN, nhưng cái lộ trình ấy đang cần được kiểm soát bằng những nguyên tắc, chế tài chung, chứ không phải là cái cảnh lộn xộn như lúc này.
Bóng đá và sự ra đời của một khái niệm
Thuở còn bao cấp, bóng đá (và cả thể thao) là câu chuyện riêng của những người trong ngành, trong quản lý bộ máy và dĩ nhiên là của những người biết “quả bóng có bao nhiêu múi” như lời một cựu quan chức từng đứng đầu ngành thể thao trước đây. Bóng đá khi ấy đi liền với tên tuổi của từng địa phương, đơn vị có truyền thống về bóng đá! Và để nuôi sống những người đá bóng (dù chỉ là nghiệp dư, theo cách hiểu lúc đó), tiền lấy từ nguồn ngân sách nhà nước.
Tuy nhiên, vào năm 2000, khi bóng đá Việt bắt đầu chuyển sang hoạt động theo cơ chế chuyên nghiệp, sự thay đổi lớn trong môn thể thao vua bắt đầu. Đá bóng - đó vẫn là chuyện riêng của dân quần đùi, áo số. Còn Bóng đá - đã trở thành môi trường kinh doanh đầy sức hấp dẫn với các doanh nghiệp. HA.GL, ĐT.LA... những mô hình “doanh nghiệp bóng đá” đầu tiên ra đời và nhanh chóng khẳng định vị thế hàng đầu trong cả nền thể thao vốn chỉ quen “hít thở” bằng ngân sách.
Bóng đá với sức xã hội hóa lớn đi bước đi tiên phong và khái niệm “thể thao chuyên nghiệp” cũng chính thức ra đời. Năm 2006, khi Luật Thể dục, thể thao ban hành - thể thao chuyên nghiệp được quy định cụ thể - là hoạt động thể thao, trong đó HLV, VĐV lấy huấn luyện, biểu diễn, thi đấu thể thao là nghề của mình (điều 44, mục II, chương III). Ngoài ra, còn là quy định về CLB thể thao chuyên nghiệp - doanh nghiệp do tổ chức, cá nhân thành lập để thực hiện đào tạo, huấn luyện VĐV và tổ chức thi đấu thể thao chuyên nghiệp; kinh doanh, dịch vụ trong lĩnh vực thể thao và các lĩnh vực khác theo quy định của pháp luật. CLB thể thao chuyên nghiệp là thành viên của liên đoàn thể thao quốc gia (điều 49, mục II, chương III).
Tới trào lưu chuyên nghiệp hóa
Trở thành một phần trong sự phát triển chung của TTVN - thể thao chuyên nghiệp xuất phát từ bóng đá đã nhanh chóng lan tới các môn khác như bóng bàn, bóng chuyền... để nay trở thành một trào lưu thực sự.
Bóng chuyền cũng đã và đang diễn ra những chuyện mua bán, chuyển nhượng có dấu hiệu bất ổn
Các CLB thể thao chuyên nghiệp ra đời và hoạt động theo mô hình doanh nghiệp cũng đã chứng minh tính hiệu quả rõ rệt trong công tác quản lý, điều hành theo hướng xã hội hóa, qua đó giảm tải cho nguồn ngân sách. Rồi sự có mặt của các ngoại binh, việc hình thành nên thị trường chuyển nhượng VĐV cùng các giải đấu chuyên nghiệp được tổ chức thường xuyên đã giúp tính hấp dẫn tăng cao, qua đó thúc đẩy trình độ chuyên môn chung phát triển.
Chập chững, nhưng đó là bước đi mang tính tất yếu với sự phát triển của bất kỳ nền thể thao nào và TTVN cũng không là ngoại lệ thông qua cái trào lưu chuyên nghiệp hóa đang ngày càng thắng thế.
Và tính tự phát của một cuộc chơi
Như đã đề cập, khi đã bắt tay vào, cuộc chơi chuyên nghiệp không hề là dễ dàng. Thế nhưng, điều đáng quan ngại nhất với TTVN lúc này chính là cái tính tự phát của cuộc chơi mang tính tất yếu này.
Bóng đá, sau 10 năm vẫn chưa thể tìm ra một mô hình chuẩn thực sự để rồi vẫn cứ mạnh ai nấy làm, hoặc lên - xuống theo cảm hứng từ túi tiền của các ông bầu doanh nghiệp. Gần nhất, chuyện Xuân Thành Hà Tĩnh hết mua suất của Hòa Phát V&V, rồi gia nhập HFF để đổi tên thành Xuân Thành Sài Gòn đã cho thấy cái sự tùy hứng trong cách làm của bóng đá chuyên nghiệp ở Việt Nam. Hay bóng chuyền, môn thể thao thứ hai có bước đi chuyên nghiệp đáng kể sau bóng đá với sự xuất hiện ồ ạt của doanh nghiệp, tài trợ, ngoại binh... nhưng về thực chất thì mới chỉ là việc chuyển chủ sở hữu, từ Nhà nước sang tư nhân và còn thiếu rất nhiều những chế tài chuyên nghiệp thực sự, trong đó phải kể đến chưa chính thức ra đời được quy chế chuyển nhượng VĐV chuyên nghiệp. Bóng bàn với T&T, Dầu khí Việt Nam - những CLB chuyên nghiệp đầu tiên và trong năm qua, cũng lần đầu tiên xuất hiện VĐV nước ngoài thi đấu giải trong nước, tuy nhiên, cái cách mà các CLB này vung tiền ra chỉ để tập hợp những cây vợt hàng đầu trong nước thì rõ ràng không hề chuyên nghiệp chút nào.
Cuối cùng là vai trò của các liên đoàn, hiệp hội thể thao trong cuộc chơi chuyên nghiệp mà chính họ là người sở hữu. Ngoại trừ LĐBĐVN có được tính độc lập nhờ tiềm lực tài chính và sự ổn định của hệ thống thi đấu quốc gia, thì hầu hết các liên đoàn, hiệp hội thể thao khác chủ yếu đóng vai trò phụ trợ, hỗ trợ tài chính, thương hiệu... trong khi các bộ môn thuộc Tổng cục TDTT mới là người quyết định chính. Đó là chưa kể đến quá trình chuyển giao việc tác nghiệp chuyên môn từ cơ quan quản lý nhà nước (ngành TDTT) cho các tổ chức xã hội về TDTT vẫn còn đang gây nhiều tranh cãi, nổi lên là vấn đề quyền lực.
Tóm lại, chuyên nghiệp là lộ trình tất yếu cho sự phát triển của TTVN, nhưng cái lộ trình ấy đang cần được kiểm soát bằng những nguyên tắc, chế tài chung, chứ không phải là cái cảnh lộn xộn như lúc này.
Vũ Duy
Bản quyền © Báo điện tử Thể thao & Văn hóa - TTXVN