Triển lãm tranh “Một ngày”: Một ngày vẽ cả ngàn năm

Một ngày, tên triển lãm đánh dấu kỷ niệm không thể lặp lại của các nghệ sĩ. Họ đều sinh trưởng và làm việc tại Hà Nội, thuộc thế hệ 6X, 7X, lớn tuổi nhất là Lê Thiết Cương (1962)...

(TT&VH) - Cảm giác lâng lâng hân hoan hòa cảm khi Thủ đô thân yêu tròn 1.000 tuổi chỉ có giữa những người được sinh ra, gắn bó nơi này. Nó càng đặc biệt khi được nhân lên bởi 9 nghệ sĩ cùng sáng tác vào ngày 1/10. Tác phẩm của họ hiện diện tại Không gian sáng tạo Trung Nguyên, 36 Điện Biên Phủ, Hà Nội, khai mạc 17h chiều mai 15/10, với 3 loại hình nghệ thuật.

Một ngày, tên triển lãm đánh dấu kỷ niệm không thể lặp lại của các nghệ sĩ. Họ đều sinh trưởng và làm việc tại Hà Nội, thuộc thế hệ 6X, 7X, lớn tuổi nhất là Lê Thiết Cương (1962), trẻ nhất là Nguyễn Phan Bách (1976, con trai nhà văn Nguyễn Huy Thiệp).

Kêu gọi anh em tham gia, quán xuyến và quyết định các khâu cho triển lãm này là HS Lê Thiết Cương, chủ nhiệm dự án. Từ tháng 8, anh có ý tưởng nhóm HS Hà Nội cùng nhau vẽ thành phố của mình trong ngày mở đầu Đại lễ với 2 điều kiện: vẽ không gian Hà Nội và chỉ vẽ trong ngày 1/10.

Họa sĩ Lê Thiết Cương

8h sáng, các HS tỏa đi vẽ. Rất chuyên nghiệp và ý thức về tư liệu, HS Cương mời NSƯT Vũ Đức Tùng (bạn học cùng trường ĐHSK-ĐA) quay phim các HS vẽ Một ngày, nhà nhiếp ảnh Trần Quốc Khanh làm phóng sự ảnh. Yêu cầu với 2 tay máy này là: làm phóng sự trung thực tuyệt đối, dùng ánh sáng trời, không sắp đặt. HS nào vẽ tại đâu thì báo với nhà quay phim và nhiếp ảnh, họ sẽ đến quay. 2 tay máy đến nhà Lê Thiết Cương và ghi hình ảnh ông chủ nhiệm dự án đầu tiên. Song chính HS cũng không biết mình bị quay “chộp” khi mua báo An ninh Thủ đô tại sạp báo Hàng Trống dùng làm chất liệu vẽ Nhà thờ Lớn. Lê Thiết Cương hay vẽ nhà thờ này, hình ảnh thân thiết, vì anh ở gần.

Đồng môn của anh, cùng khoa Thiết kế mỹ thuật trường SK - ĐA trên một khóa, HS Đào Hải Phong (khóa 3, 1982 - 1987) con trai NSND Đào Đức - HS thiết kế phim đầu đàn của điện ảnh VN rất thích thú với dự án này. Đào Hải Phong thích vẽ buổi chiều, anh khởi hành muộn nhất, 13h và 18h mới xong. Phong vẽ bột màu trên giấy Hồ Thiền Quang (55 x 75m). Nguyễn Phan Bách ra Văn Miếu, anh có Khuê Văn Các bằng sơn dầu trên vải. Chất liệu như Bách, Nguyễn Thế Dung vẽ Nhà hát Lớn, Chợ Đồng Xuân; Phạm Trần Quân, lãng mạn ra bãi Giữa vẽ Cầu Long Biên và tạo Tháp nước Hàng Đậu trên tranh đẹp như tháp nghiêng Pisa nước Việt. Dùng chất liệu acrylic trên giấy, Nguyễn Đình Vũ vẽ Cầu Thê Húc, Cột cờ Hà Nội. Thích màu sắc sặc sỡ, Nguyễn Thị Minh Tâm làm “phép nhân” Khuê Văn Các trên 13 hòn sỏi các cỡ. Tác phẩm của chị được bày trên bục gỗ sơn đen cao 1,2m, rộng 0,5m.

HS Lê Thiết Cương dành cuộc trò chuyện với TT&VH trước ngày khai mạc.

* Thưa anh, tại sao lại là trực họa? Chọn trực họa sáng tạo bằng xúc cảm trực tiếp mà sâu lắng?

- Tôi muốn khơi dậy, đánh thức những xúc cảm lâu nay thất tán, hao mòn vì tiết tấu sống. Chậm lại, bằng cách nhìn, cảm, lối vẽ bài bản, cổ điển là trực họa để tìm lại tuổi trẻ, nhớ Hà Nội của mình ngay khi đang trong lòng Hà Nội.

HS Lê Thiết Cương vẽ Nhà thờ Lớn trong ngày 1/10. Ảnh: Trần Quốc Khanh

Muốn vẽ, phải yêu, phải có cảm xúc. Tôi ngồi gần 3 tiếng trước Nhà thờ Lớn, nhiều người vây quanh xem. Ngồi ngoài trời, có nắng, có gió, tiếng nói, động cơ, khói bụi, âm thanh cuộc sống thật. Tờ giấy không ghi âm được, nhưng âm thanh tác động vào tất cả các giác quan nghệ sĩ bằng đường dẫn: đường nghệ thuật. Chỉ nghệ thuật mới tạo ra.

Giấy báo, anh chọn chất liệu rẻ cho lần triển lãm này, để nhớ thời SV nghèo? Chữ, ảnh trên báo, độ thấm của giấy có ảnh hưởng đến chất lượng tranh?

- Tôi học khóa 4 (1984 - 1987) trường Điện ảnh, đến nhiều nơi. Nhớ nhất là chuyến đi Nghĩa Lộ (Yên Bái) qua phà Âu Lâu (đã vào thơ Lê Đạt “Chiều Âu Lâu/ Bóng chữ động chân cầu”) vẽ 22 bức và về Sài Sơn, chùa Thầy, vẽ 12 bức. Toàn bột màu trên giấy báo.

Ngày ấy SV nghèo lắm, phải mua báo cũ về vẽ. Những chỗ mỏng của tờ báo lộ ảnh và chữ thì lại tạo ra hiệu quả thẩm mỹ khác. Ngày ấy, chúng tôi toàn vẽ bột màu sống của VN, sang thì của Trung Quốc, tự pha chế khi vẽ. Mơ giấy báo chưa in là đỉnh rồi, mà chẳng khi nào có.

* Anh vẫn vẽ bột màu sau khi ra trường và sau nhiều năm dùng họa phẩm ngoại, anh vẽ trở lại bột màu để hồi tưởng những năm gian khó?

- Làm sao quên được! Qua chất liệu, biết tình trạng HS và đời sống nền mỹ thuật phần nào. Hôm 1/10 tôi vẽ bằng bột màu Lukas (Đức), tôi dùng giấy, toile của hãng này cũng khá lâu. Nhưng ký ức vẽ bột màu của Việt Nam trên giấy báo cũ vẫn là mãi mãi. Tôi từng ra phố Hàng Thiếc đóng thùng tôn hoa Liên Xô để cất giữ những bức tranh thời sinh viên.

* Chất thơ ở đâu trong hiện thực Một ngày?

- Một ngày không chỉ là kỷ niệm của 9 nghệ sĩ. Suy cho cùng, nếu cho rằng nghệ thuật là câu chuyện của cá nhân, thì chất thơ đã dẫn dắt kỷ niệm chung này của chúng tôi thành dấu ấn vô giá. Bởi hơn hết và giản dị, đây là kỷ niệm một ngày trong một đời của mỗi người Hà Nội.

Vi Li