Xúc động Bài ca dời đô
Viết về sự kiện Vua Lý Công Uẩn dời đô từ Hoa Lư về Đại La, với vở thanh xướng kịch Hoa Lư - Thăng Long: Bài ca dời đô đã vang lên lần nữa vào tối 2/10 tại Nhà hát Lớn Hà Nội.
(TT&VH) - Viết về sự kiện Vua Lý Công Uẩn dời đô từ Hoa Lư về Đại La, với vở thanh xướng kịch Hoa Lư - Thăng Long: Bài ca dời đô đã vang lên lần nữa vào tối 2/10 tại Nhà hát Lớn Hà Nội sau hai đêm diễn cuối tháng 8. Nhạc sĩ Doãn Nho đã kết nối lịch sử dân tộc hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước trong câu chuyện bằng âm nhạc dạt dào cảm xúc.
1. Vở thanh xướng kịch gồm 4 chương. Chương I, Lý Thái Tổ xuống chiếu dời đô diễn ra trong tâm thế của người dân Hoa Lư trước quyết định dời đô của Vua Lý. Biết bao lo âu, nghi ngại, cuối cùng đã được giải tỏa thuyết phục bằng cái nhìn xa trông rộng của người đứng đầu thiên hạ, bằng tình nghĩa thủy chung của người luôn mang Hoa Lư trong trái tim mình…
Các chương tiếp theo là hành trình Đức Vua cùng quần thần về Đại La. Đoàn thuyền của nhà Vua đi trong không khí tưng bừng nghênh đón của thần dân Đại La. Dọc hai bên bờ sông, từng đoàn người ở các làng nghề (dệt lụa, đúc đồng, làm giấy, rèn sắt…) dọc lưu vực sông Hồng nghênh đón vua bằng những sản vật của quê hương hứa hẹn một cuộc sống âm no, tươi tốt… Nhà Vua cất tiếng cảm tạ thần dân trăm họ đã thuận tình dời đô và hạ lệnh cho thuyền lên bờ vào thành Đại La. Bỗng trời đất sáng rực ánh vàng. Từ dòng Tô Lịch, cuồn cuộn bay lên một dáng Rồng. Trong niềm phấn khích, Đức Vua chỉ dụ: “Thăng Long! Đây là thành Thăng Long…”…
2. Vì sao nhạc sĩ Doãn Nho hình dung Lý Thái Tổ về Đại La bằng đường thủy mà không phải đường bộ? Ông giải thích, những dòng sông ấy chứa đầy huyền tích lịch sử và văn hóa, không chỉ là con đường thực mà con là con đường biểu tượng dẫn vị Vua về với nơi hội tụ tinh hoa của đất trời và lòng người. Giai thoại trong dân gian cũng có truyền tụng những câu chuyện như vậy và bằng trải nghiệm của cuộc đời chiến sĩ, ông có dịp “hành quân” trở lại những địa danh ấy, đi trên những triền sông ấy để sống lại không khí và tâm thế của một thời, trước khi chấp bút cho những dòng kịch bản…
Dựa vào “chức năng” của mỗi vị thần, ông để cho các nhân vật nói về vai trò và sứ mệnh của mình trong tiến trình ngàn năm lịch sử và nhắc nhớ cho người hôm nay những bài học được đút kết từ lịch sử. Thánh Gióng nhớ về bầu sữa mẹ, nong cơm vại cà của bà con trong làng, nón sắt, gậy sắt, ngựa sắt do những người thợ làm nên. Còn hơn thế: “Gậy sắt gãy có lũy tre làng/Hãy nhớ hãy nhớ/Lẽ đơn giản/Lẽ đơn giản: Thánh là dân”. Thánh Tản: “Từ thuở Vua Hùng/Muốn dân no/Phải lo cho cây lúa nước/Phải giữ nước phòng khi hạn/Phải đắp đê phòng lũ kéo về/Thủy-Hỏa, Đạo-Tặc, Lũ là giặc xếp ở hàng đầu”… Mị Nương - Mẹ Lúa: “Phải lo tròn/Cho con lớn/Cho con khôn/Khỏe phần xác/Đẹp phần hồn…”. Ông trao cho Mị Nương thiên chức của người làm văn hóa: “Bên hạt gạo/Chớ nên quên/Chớ nên quên tiếng hát/Theo tiếng mẹ ru/Con lớn từng giờ”. Mỗi câu chữ ấy thấm đẫm những trăn trở về nhân tình, thế thái...
Thể loại kịch vốn xuất thân từ phương Tây này trở nên thân thuộc và gần gũi hơn bởi ngôn ngữ Việt đầy biểu cảm và cách dàn dựng mang đầy hơi thở Việt Nam. Tiếng “hưm” của dàn hợp xướng hai lần vang lên mang những “nỗi niềm” riêng: nỗi tiếc nhớ khi Hoa Lư sẽ trở thành cố đô và niềm hạnh ngộ khi Vua cùng quần thân ngược dòng sông Hồng chảy giữa đôi bờ ngàn dâu xanh ngắt về Đại La là một vận dụng sáng tạo của nhạc sĩ Doãn Nho- người nhiều năm trăn trở với loại hình thanh xướng kịch.
3. Ở tuổi 78, nhạc sĩ tâm sự, ông trút vào vở kịch này nhiều tâm sức và mong nó còn nhiều dịp vang lên, không chỉ với khán giả trong nước mà với bạn bè quốc tế, “để họ hiểu hơn về Hà Nội, về VN thông qua loại hình gần gũi với họ được “Việt hóa”. Ông cô đọng vở kịch này chỉ trong 45 phút cũng với hy vọng nó sẽ đến được với nhiều người hơn. Ông bày tỏ mong muốn Hoa Lư - Thăng Long: Bài ca dời đô sẽ là một phần trong chương trình giới thiệu những tác phẩm âm nhạc của ông, trong đó có các ca khúc gắn với tên tuổi của ông, các ca khúc mới sáng tác cùng các tác phẩm khí nhạc.
Ê-kíp thực hiện Con đường âm nhạc của Đài THVN đã có những buổi tiếp xúc với ông để chuẩn bị nội dung cho chương trình này trong thời gian tới.
1. Vở thanh xướng kịch gồm 4 chương. Chương I, Lý Thái Tổ xuống chiếu dời đô diễn ra trong tâm thế của người dân Hoa Lư trước quyết định dời đô của Vua Lý. Biết bao lo âu, nghi ngại, cuối cùng đã được giải tỏa thuyết phục bằng cái nhìn xa trông rộng của người đứng đầu thiên hạ, bằng tình nghĩa thủy chung của người luôn mang Hoa Lư trong trái tim mình…
Các chương tiếp theo là hành trình Đức Vua cùng quần thần về Đại La. Đoàn thuyền của nhà Vua đi trong không khí tưng bừng nghênh đón của thần dân Đại La. Dọc hai bên bờ sông, từng đoàn người ở các làng nghề (dệt lụa, đúc đồng, làm giấy, rèn sắt…) dọc lưu vực sông Hồng nghênh đón vua bằng những sản vật của quê hương hứa hẹn một cuộc sống âm no, tươi tốt… Nhà Vua cất tiếng cảm tạ thần dân trăm họ đã thuận tình dời đô và hạ lệnh cho thuyền lên bờ vào thành Đại La. Bỗng trời đất sáng rực ánh vàng. Từ dòng Tô Lịch, cuồn cuộn bay lên một dáng Rồng. Trong niềm phấn khích, Đức Vua chỉ dụ: “Thăng Long! Đây là thành Thăng Long…”…
2. Vì sao nhạc sĩ Doãn Nho hình dung Lý Thái Tổ về Đại La bằng đường thủy mà không phải đường bộ? Ông giải thích, những dòng sông ấy chứa đầy huyền tích lịch sử và văn hóa, không chỉ là con đường thực mà con là con đường biểu tượng dẫn vị Vua về với nơi hội tụ tinh hoa của đất trời và lòng người. Giai thoại trong dân gian cũng có truyền tụng những câu chuyện như vậy và bằng trải nghiệm của cuộc đời chiến sĩ, ông có dịp “hành quân” trở lại những địa danh ấy, đi trên những triền sông ấy để sống lại không khí và tâm thế của một thời, trước khi chấp bút cho những dòng kịch bản…
Cảnh trong vở Hoa Lư - Thăng Long: Bài ca dời đô. Ảnh: N.Đ.T.
Không chỉ “vẽ” nên những không gian nhuốm màu huyền thoại, nhạc sĩ Doãn Nho kết cấu vở kịch với các nhân vật giữ vai trò khác nhau như một chỉnh thể thống nhất của đất nước. Mỗi vị thần đại diện cho một ngành nghề hay lĩnh vực. “Thánh Gióng chuyên trách về quốc phòng, Thánh Tản Viên lo vấn đề nông nghiệp và phát triển nông thôn, Mỵ Nương coi sóc phần “hồn”, Tiên Dung - Chử Đồng Tử chịu trách nhiệm bang giao, đem về của cải, vật chất cho nước nhà…” - ông nói. Dựa vào “chức năng” của mỗi vị thần, ông để cho các nhân vật nói về vai trò và sứ mệnh của mình trong tiến trình ngàn năm lịch sử và nhắc nhớ cho người hôm nay những bài học được đút kết từ lịch sử. Thánh Gióng nhớ về bầu sữa mẹ, nong cơm vại cà của bà con trong làng, nón sắt, gậy sắt, ngựa sắt do những người thợ làm nên. Còn hơn thế: “Gậy sắt gãy có lũy tre làng/Hãy nhớ hãy nhớ/Lẽ đơn giản/Lẽ đơn giản: Thánh là dân”. Thánh Tản: “Từ thuở Vua Hùng/Muốn dân no/Phải lo cho cây lúa nước/Phải giữ nước phòng khi hạn/Phải đắp đê phòng lũ kéo về/Thủy-Hỏa, Đạo-Tặc, Lũ là giặc xếp ở hàng đầu”… Mị Nương - Mẹ Lúa: “Phải lo tròn/Cho con lớn/Cho con khôn/Khỏe phần xác/Đẹp phần hồn…”. Ông trao cho Mị Nương thiên chức của người làm văn hóa: “Bên hạt gạo/Chớ nên quên/Chớ nên quên tiếng hát/Theo tiếng mẹ ru/Con lớn từng giờ”. Mỗi câu chữ ấy thấm đẫm những trăn trở về nhân tình, thế thái...
Thể loại kịch vốn xuất thân từ phương Tây này trở nên thân thuộc và gần gũi hơn bởi ngôn ngữ Việt đầy biểu cảm và cách dàn dựng mang đầy hơi thở Việt Nam. Tiếng “hưm” của dàn hợp xướng hai lần vang lên mang những “nỗi niềm” riêng: nỗi tiếc nhớ khi Hoa Lư sẽ trở thành cố đô và niềm hạnh ngộ khi Vua cùng quần thân ngược dòng sông Hồng chảy giữa đôi bờ ngàn dâu xanh ngắt về Đại La là một vận dụng sáng tạo của nhạc sĩ Doãn Nho- người nhiều năm trăn trở với loại hình thanh xướng kịch.
3. Ở tuổi 78, nhạc sĩ tâm sự, ông trút vào vở kịch này nhiều tâm sức và mong nó còn nhiều dịp vang lên, không chỉ với khán giả trong nước mà với bạn bè quốc tế, “để họ hiểu hơn về Hà Nội, về VN thông qua loại hình gần gũi với họ được “Việt hóa”. Ông cô đọng vở kịch này chỉ trong 45 phút cũng với hy vọng nó sẽ đến được với nhiều người hơn. Ông bày tỏ mong muốn Hoa Lư - Thăng Long: Bài ca dời đô sẽ là một phần trong chương trình giới thiệu những tác phẩm âm nhạc của ông, trong đó có các ca khúc gắn với tên tuổi của ông, các ca khúc mới sáng tác cùng các tác phẩm khí nhạc.
Ê-kíp thực hiện Con đường âm nhạc của Đài THVN đã có những buổi tiếp xúc với ông để chuẩn bị nội dung cho chương trình này trong thời gian tới.
Hải Đông
Bản quyền © Báo điện tử Thể thao & Văn hóa - TTXVN