Cây cầu chuyên chở quá khứ

Hồi bé tôi không thích cầu Long Biên. Tôi thấy nó già nua, xấu xí và kinh khủng nhất là hình như nó... lung lay. Trên suốt quãng đường sang sông, không lúc nào tim tôi không đập nhặng xị vì một nỗi ám ảnh là cây cầu sắp... rơi.

(TT&VH) - Ngày trước nhà tôi ở bên kia cầu, khi Gia Lâm còn là một huyện chứ chưa được lên quận. Vì muốn tôi phát triển ở môi trường tốt nhất, mọi việc học hành hay sinh hoạt ngoại khoá của tôi đều được bố mẹ tôi giao cho “bên Hà Nội”. Vậy là mỗi ngày, tôi qua sông ít nhất 2 lần.

1. Hồi bé tôi không thích cầu Long Biên. Tôi thấy nó già nua, xấu xí, han rỉ, cũ kĩ, và kinh khủng nhất là hình như nó... lung lay. Trên suốt cả quãng đường sang sông, không lúc nào tim tôi không đập nhặng xị vì một nỗi ám ảnh thường trực là cây cầu này hình như sắp... rơi. Mặc cho bố mẹ tôi trấn an bằng mọi cách, tôi vẫn hầu như nhắm mắt úp mặt vào lưng mẹ mỗi khi qua cầu, miệng giục mẹ đạp nhanh lên, nhanh nữa lên, để cái rung rinh của mặt cầu nhanh chóng bị đẩy lùi sau lưng tôi, và dòng nước đỏ mênh mang đục ngầu dưới kia không còn làm tôi sợ hãi.

Tôi không thích ăn cơm bán trú ở trường, bố mẹ cũng sẵn sàng đón tôi về buổi trưa cho tôi ăn ngon ngủ đủ ở nhà rồi mới đi học tiếp, nhưng tôi thà ăn bát cơm khô khốc cứng quèo ở lớp còn hơn phải nhân đôi lên số lần qua cầu. Tôi đi học bơi cũng vì cảm giác bất an và trí tưởng tượng hoang đường của tôi về một ngày mà tôi và tất cả những người hiền lành đang đi qua cầu bỗng nhiên rơi tõm xuống nước.

Tôi muốn bố tôi đưa tôi đi học qua cầu Chương Dương bằng xe máy. Nhưng công việc làm ăn của bố tôi hiếm khi tạo điều kiện cho ông đưa tôi đi học dù cả hai cùng muốn thế. Vậy thì tôi muốn mẹ đèo tôi đi học qua cầu Chương Dương cho chắc ăn. Nhưng mẹ tôi yếu nên chỉ đi được xe đạp, nghĩa là không thể đi đường cầu Chương Dương. Vậy là lộ trình của tôi vẫn gắn chặt với cầu Long Biên ngày ngày, sau tấm lưng gầy của mẹ.

Minh họa Lê Trí Dũng

2. Vài năm sau đó khi tôi lớn lên, mẹ tôi đã mất vì bệnh, cầu Long Biên đã già đi nhưng không hề yếu ớt và nguy hiểm nư tôi tưởng. Đó mới là lúc tôi dần dần nhận ra nó đẹp đẽ và ý nghĩa với tôi đến mức nào. Cây cầu vẫn ở đó, gan lì và vĩnh cửu, kiên nhẫn và hiền từ chứng kiến tất cả những kỉ niệm cũng như đổi thay đầu tiên trong cuộc đời tôi.

Năm 18 tuổi khi tôi đỗ Đại học, bố đặt vào tay tôi chiếc chìa khóa xe máy và bảo từ nay tôi có thể đi đường cầu Chương Dương để qua sông như tôi muốn. Nhưng tôi không còn muốn điều ấy nữa. Không rõ là vô thức hay có chủ ý, nhưng tôi vẫn chỉ đi lại bằng cầu Long Biên.

Ngày xưa mẹ đạp xe đèo tôi đi hết cầu mất 15 phút. Bây giờ tôi phóng xe 5 phút là qua sông. 5 phút ấy tôi dành để nghĩ về rất nhiều điều. Tuổi thơ của tôi, bệnh tật của mẹ, sự trưởng thành của tôi, sự hi sinh của mẹ...

Cây cầu không chỉ nhìn thấy tận mắt sự lớn lên của tôi mà còn chứng kiến sự suy nhược của mẹ. Ngày mẹ tôi mất, tôi ước xe tang có thể đi qua chiếc cầu này. Những năm sau khi mẹ tôi mất, bố muốn tôi đi xe bus (qua cầu Chương Dương) cho an toàn, nhưng tôi xin được tự đạp xe (qua cầu Long Biên) đi học. Những cái Tết sau khi mẹ tôi mất, bố tôi đạp xe đưa tôi lên cầu mỗi đêm 30, đứng lặng sau lưng tôi, cùng tôi ngắm pháo hoa người ta bắn ở tận Hồ Gươm, rồi lại tất tả ngược gió đèo tôi về để làm nốt các nghi lễ Giao thừa...Tất cả những điều đấy, khi đi cầu Chương Dương tôi không bao giờ nghĩ đến.

Bây giờ nhà tôi không còn ở bên đó nữa, nhiều khi tôi lại nhớ đến phát điên cái đường đi lối lại hoàn toàn ngược chiều với giao thông Việt Nam ấy (cầu Long Biên đi bên trái). Trong những cuộc hội ngộ giữa tôi và cầu Long Biên, bao giờ tôi cũng mang theo máy ảnh, để ghi lại hình ảnh của tôi, của bạn tôi, của cây cầu, của bãi sông, của những người bán bánh mì giữa dốc, của những người lóc cóc đạp xe đi đâu về đâu, của những cô bán ngô trồng dưới bãi, của con tàu chốc lát lại lao vụt qua..., để xem cái gì là thay đổi, còn cái gì là bất biến? Rồi tôi nhận ra rằng, chỉ cái cách người ta cư xử với cây cầu là có đôi chút khác đi, còn bản thân nó và những gì thuộc về tự nhiên, về không gian, lịch sử, văn hóa vẫn nguyên xi như vậy.

Và cũng không hiểu vì sao, mỗi lần đối diện với cây cầu này, trong tôi lại dâng lên ngập đầy cảm giác về quá khứ. Với tôi, cầu Long Biên luôn là hiện thân của quá khứ, của những gì quý giá cổ xưa, những sự kiện, những con người, những mảnh đời đã đi qua mà giá trị vẫn ngàn năm không phai bạc.

Phạm Hương Thủy