Nhìn thẳng vào toán học Việt Nam (Kỳ 2): Tiềm năng ở đâu?
Ngoài GS Ngô Bảo Châu vẫn có những người mà nhiều người VN chưa biết cũng là những nhà toán học giỏi đã và đang được giới toán học công nhận, họ là “vỉa quặng” và bên cạnh họ còn những “vỉa quặng” chưa được khám phá.
(TT&VH) - Khi GS Ngô Bảo Châu nhận giải Fields, người VN mới biết nhiều về anh. Phải tỉnh táo để nói hiện tượng Ngô Bảo Châu là hiếm có. Nhưng anh không phải cây đại thụ đơn độc trong giới toán học VN. Xung quanh anh có những người mà nhiều người VN chưa biết cũng là những nhà toán học giỏi đã và đang được giới toán học công nhận, ngưỡng mộ, họ là “vỉa quặng” và bên cạnh họ còn những “vỉa quặng” chưa được khám phá.
Những người xây “ngôi nhà toán học VN”
Từ năm 1940, GS toán học Lê Văn Thiêm đã có nhiều bài báo khoa học được đăng trên các tạp chí quốc tế. Những công trình nghiên cứu của GS Thiêm về lý thuyết Nevalina công bố khi đó đã được đánh giá cao và đến nay vẫn được cộng đồng toán học thế giới trích dẫn.
GS Hoàng Tụy cũng là tên tuổi được giới toán học quốc tế biết đến và kính trọng. Với các công trình nghiên cứu giữa những năm đất nước khó khăn, GS Hoàng Tụy đã sinh ra một ngành mới trong toán học là ngành tối ưu toàn cục mà trước đó chưa có ai nghiên cứu thành công.
Đoàn học sinh Việt Nam giành giải 3 toàn đoàn
tại cuộc thi Olympic toán quốc tế IMO 2007
tại cuộc thi Olympic toán quốc tế IMO 2007
Thế hệ đầu tiên của toán học VN có GS Lê Văn Thiêm, Hoàng Tụy, Phan Đình Diệu, Nguyễn Cảnh Toàn..., họ giống như những cột cái được dựng lên của ngôi nhà toán học VN.
Sau họ phải kể đến một “thế hệ vàng” toán học được nhen nhóm từ chủ trương đúng đắn của Nhà nước những năm 1970 mà công đầu là Thủ tướng Phạm Văn Đồng, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Tạ Quang Bửu. Nhiều nhà toán học bây giờ vẫn cho rằng: Không có chủ trương kịp thời giữa những năm bom đạn còn đang trút xuống nước ta thì toán học VN còn phải nhiều năm sau mới có thể tạo nên được hình hài.
Người được nhắc nhiều đến trong “thế hệ vàng” là GS Ngô Việt Trung, nguyên Viện trưởng Viện Toán học VN, người được cộng đồng toán học quốc tế biết đến với các nghiên cứu về đại số giao hoán. Với gần 90 bài báo đăng trên các tạp chí toán học quốc tế trong khoảng 10 năm trở lại đây, ông đã được các tác giả của các nước trích dẫn 600 lần trong các công trình nghiên cứu. Tên tuổi ông gắn với đại số giao hoán.
Thế hệ vàng còn kể đến các GS Hoàng Xuân Phú, GS Nguyễn Văn Khuê, GS Đào Trọng Thi, GS Hà Huy Bảng, GS Đinh Nho Hào... Sau này là GS Lê Tuấn Hoa, Đinh Thế Lục...
Dù nền toán học VN vẫn đứng ở hàng 54-55, nhưng các nhà toán học của những thế hệ đầu tiên là những người thực sự giỏi. Họ có cống hiến đáng trân trọng cho toán học VN. Họ khiến cộng đồng quốc tế biết đến toán VN ngay trong thời kỳ mà “giấy trắng, giấy than để đánh máy các bài báo khoa học còn không có đủ” (lời GS Ngô Việt Trung).
Sáng nay, GS Ngô Bảo Châu về Việt Nam Theo dự kiến, 9h35 sáng nay, 28/8, GS Ngô Bảo Châu sẽ về đến sân bay Nội Bài. Ngày 29/8, lễ đón tiếp GS Châu được tổ chức trang trọng tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia. Ngày 5/9 GS Châu sẽ bay sang Mỹ để bắt đầu công việc ở ĐH Chicago. |
Không thiếu người giỏi!
Nhìn vào các kỳ thi Olympic, VN có trên 30 năm tham dự và có nhiều giải thưởng. Hệ thống trường chuyên của VN theo GS Đỗ Đức Thái - ĐHSPHN thì thuộc hàng “thượng thặng” so với thế giới. Đây là cái nôi phát hiện, nuôi dưỡng những “mầm toán học”. Dĩ nhiên, theo GS Thái “không được nhầm lẫn giữa thành tựu thi Olympic và thành tựu nghiên cứu toán học VN”, nhưng thực tế đã chứng minh từ cái nôi chuyên toán, có rất nhiều người ra đi và trở thành nhà toán học giỏi.
Trở thành nhà toán học, họ cần một lộ trình dài hơi từ các trường đại học đến môi trường nghiên cứu khoa học, nhưng không thể bác bỏ, họ có tiềm năng toán học với những tố chất để trở thành một “đại trí thức”.
Một loạt cựu học sinh Olympic toán quốc tế của VN hiện nay đang là những nhà toán học hàng đầu thế giới trong các chuyên ngành của mình. Đó là Vũ Kim Tuấn (HCB năm 1978) hiện là chuyên gia về biến đổi tích phân, các hàm đặc biệt và giải tích số tại ĐH Tổng hợp West Georgia, Mỹ; GS Lê Tự Quốc Thắng (HCV quốc tế năm 1982) chuyên gia hàng đầu thế giới về tôpô vi phân, đa tạp chiều thấp và quasi-crystals, làm việc tại Học viện Công nghệ Georgia, Mỹ. GS Phạm Hữu Tiệp, (HCB năm 1979) là chuyên gia nghiên cứu về nhóm hữu hạn, lý thuyết biểu diễn nhóm đại số và đại số lie, lưới nguyên, mã tuyến tính, thuộc Đại học Florida...
GS Đỗ Đức Thái nhân câu chuyện về Ngô Bảo Châu đã nói: “Muốn vươn lên được các đỉnh cao, cần phải có cái đáy rộng, vững chắc”. Những chuyên gia toán học người Việt được nuôi dưỡng và phát triển từ các “đáy rộng” ở nước ngoài đã trở thành những nhà toán học hàng đầu, mà tiêu biểu như Ngô Bảo Châu. Còn ở VN, cho dù tiềm năng lớn, cho dù người giỏi không thiếu nhưng không có “đáy rộng”, cái cây vươn lên bằng nội lực chủ yếu cũng chỉ đến một tầm nào đó là phải dừng lại.
Họ dù ở trong nước, hay ở nước ngoài, dù có đóng góp ít nhiều hay chưa đóng góp cho toán học VN thì vẫn là những “vỉa quặng” quý, cần cho toán học VN. Nhưng tiếc là lâu nay những người làm toán VN chưa được đầu tư đúng mức.
Kỳ 3: Các “trụ cột” hiến kế cho “giấc mơ toán học Việt Nam”
Việt Anh - Lê Hằng
Bản quyền © Báo điện tử Thể thao & Văn hóa - TTXVN