Lập kỷ lục về tuổi thọ, Nhật Bản vừa mừng vừa lo
Việc người dân tăng tuổi thọ vừa là tín hiệu đáng mừng nhưng lại cho thấy những thách thức không nhỏ mà Nhật Bản phải đối mặt trong tương lai.
(TT&VH) - Ngày 26/7, Bộ Y tế Lao động và Phúc lợi Nhật Bản đã công bố kết quả điều tra dân số, theo đó nước này tiếp tục lập kỷ lục thế giới về tuổi thọ. Việc người dân tăng tuổi thọ vừa là tín hiệu đáng mừng nhưng lại cho thấy những thách thức không nhỏ mà Nhật Bản phải đối mặt trong tương lai.
Không có nạn tự sát thì còn cao hơn nữa
Kết quả điều tra do Bộ Y tế Lao động và Phúc lợi Nhật Bản công bố cho thấy trong năm 2009, tuổi thọ trung bình của phụ nữ ở Nhật Bản là 86,44 tuổi, tăng 0,39 tuổi so với năm ngoái. Đứng ngay sau Nhật Bản là phụ nữ Hong Kong (Trung Quốc) với tuổi thọ trung bình 86,1 tuổi và phụ nữ Pháp (84,5 tuổi). Trong khi đó tuổi thọ trung bình của nam giới là 79,59 tuổi, tăng 0,3 tuổi.
Với kết quả này, phụ nữ Nhật Bản giữ kỷ lục thế giới năm thứ 25 liên tiếp, trong khi nam giới lùi một bậc trên bảng xếp hạng quốc tế, xuống vị trí thứ 5. Giữ vị trí số một về tuổi thọ ở nam giới hiện là Qatar, với tuổi thọ trung bình 81 tuổi.
Người dân Nhật Bản vẫn nổi tiếng về sự trường thọ nhờ ăn uống lành mạnh, có lối sống năng động và được hưởng dịch vụ chăm sóc sức khỏe tốt. Chính Bộ Y tế Lao động và Phúc lợi Nhật Bản cũng cho rằng tuổi thọ trung bình của người dân liên tục tăng là nhờ việc chữa trị ba căn bệnh chính dẫn tới tử vong gồm ung thư, tim và đột quỵ, đang từng bước được cải thiện. Theo một quan chức của Bộ này, nếu dịch cúm không bùng phát, tuổi thọ trung bình của người dân Nhật Bản có thể cao hơn nữa.
Khoảng cách tuổi thọ giữa nam và nữ ở Nhật Bản cũng đã tăng lên một chút trong năm ngoái, so với năm 2008. "Một trong các lý do gây ra hiện tượng này là có nhiều người trẻ tuổi tự sát so với năm 2008" - một quan chức giấu tên nói với tờ Washington Post - "Đàn ông phải đối mặt với thực tế nghiệt ngã của xã hội và có nhiều thứ để lo lắng, đặc biệt là tại nơi làm việc". Trong năm 2009, hơn 70% trong số 32.845 người tự sát là đàn ông.
Thảm họa nhân khẩu học nhỡn tiền
Nhìn chung Nhật Bản vẫn có tuổi thọ trung bình cao. Tuy nhiên thực tế này cũng ẩn chứa trong nó những tác động trái chiều. Giống nhiều nước phương Tây, dân số Nhật Bản đang già nhanh trong khi tỉ lệ sinh sụt giảm. Song do nhiều yếu tố đặc biệt, cuộc khủng hoảng dân số ở Nhật Bản đang trở nên trầm trọng hơn. Tính tới năm 2008, tỉ lệ sinh toàn quốc ở Nhật là 1,37 con/phụ nữ. Nếu xu hướng này tiếp tục, dân số Nhật Bản sẽ sụt giảm từ 127 triệu hiện nay xuống 95 triệu vào năm 2050.
Phần lớn các nhà nghiên cứu đều cho rằng nếu không triển khai các biện pháp cấp bách, Nhật Bản sẽ đối mặt với một thảm họa nhân khẩu học, dẫn tới việc nền kinh tế của nước này không bao giờ có thể phục hồi. Nói một cách đơn giản, Nhật Bản hiện đang có quá nhiều người già không lao động và quá ít người trẻ tuổi có khả năng làm việc và nuôi sống họ. Khi khoảng cách này càng giãn rộng trong những năm tới, chi phí chăm sóc người già sẽ là gánh nặng chưa từng thấy đè lên lực lượng lao động Nhật Bản vốn đã kiệt sức.
Tình hình càng trở nên trầm trọng hơn khi người Nhật vẫn giữ truyền thống không mặn nồng với dân nhập cư. Các nước châu Âu như Đức, Italia và Tây Ban Nha đều có cơ cấu dân số già giống Nhật Bản nhưng những nước này lại có lượng dân nhập cư khá cao để bù đắp cho lực lượng lao động thiếu hụt. Trong khi đó, chỉ chưa đầy 2% dân số Nhật Bản là người sinh ra ở nước ngoài.
“Vấn đề không chỉ nằm ở chỗ quy mô dân số Nhật Bản sẽ giảm sút, vấn đề quan trọng là kích cỡ lực lượng lao động liên quan tới quy mô dân số này cũng sẽ giảm theo" - tiến sĩ Stephen Bronars tại công ty tư vấn lao động và việc làm Welch Consulting nhận xét. Theo một số thống kê của chính phủ Nhật Bản, tổng số người già đã lớn hơn số người trẻ tuổi ở nước này kể từ năm 1997. Người ta cũng tin rằng lực lượng lao động Nhật Bản sẽ bị cắt giảm mất 18% vào năm 2030. Bronars cho biết rằng nhiều nước phát triển khác cũng có tuổi thọ dân cao nhưng tỉ lệ sinh của họ không giảm nhiều đến thế. Vì thế lực lượng lao động vẫn lớn mạnh và gánh vác được nền kinh tế.
Nên khuyến khích nhập cư
Tổng nợ công của Nhật Bản hiện đã lớn hơn hai lần quy mô nền kinh tế 5.000 tỉ USD của nước này và qua đó đã vượt xa mọi quốc gia công nghiệp. Nền kinh tế Nhật Bản đã rơi vào tình trạng trì trệ trong vòng 2 thập kỷ qua dù thủ phạm chính không phải do quy mô dân số già. Song trong tương lai, lực lượng lao động già cỗi và dân số sẽ là một vấn đề mà Nhật Bản không thể coi nhẹ. "Một sự tăng lên về quy mô dân số người già sẽ dẫn tới kết quả là tăng chi tiêu lên y tế, phúc lợi xã hội và hưu trí, qua đó tăng thâm hụt ngân sách" - Bronars nói.
Theo các nhà phân tích, sẽ rất khó để Nhật Bản đảo ngược lại thảm hoạ dân số nhưng họ có thể thực hiện các biện pháp cần thiết để giảm nhẹ tác động của nó. Họ khuyến cáo chính phủ Nhật Bản nên tăng cường nhập cư giống các nước châu Âu, khuyến khích phụ nữ tham gia vào lực lượng lao động, nâng cao độ tuổi nghỉ hưu. Ngoài ra, các biện pháp khuyến khích sinh đẻ như trợ cấp tài chính, cho chồng nghỉ khi vợ đẻ, cắt giảm thuế đối với những hoạt động chăm sóc, nuôi dạy trẻ em, nhằm làm nhẹ bớt gánh nặng cho các bậc cha mẹ trẻ... sẽ là những biện pháp hiệu quả giúp đảo ngược tình hình dân số ở Nhật Bản.
Không có nạn tự sát thì còn cao hơn nữa
|
Quy mô dân số già đang tạo nên sức ép khổng lồ với nền kinh tế Nhật Bản |
Với kết quả này, phụ nữ Nhật Bản giữ kỷ lục thế giới năm thứ 25 liên tiếp, trong khi nam giới lùi một bậc trên bảng xếp hạng quốc tế, xuống vị trí thứ 5. Giữ vị trí số một về tuổi thọ ở nam giới hiện là Qatar, với tuổi thọ trung bình 81 tuổi.
Người dân Nhật Bản vẫn nổi tiếng về sự trường thọ nhờ ăn uống lành mạnh, có lối sống năng động và được hưởng dịch vụ chăm sóc sức khỏe tốt. Chính Bộ Y tế Lao động và Phúc lợi Nhật Bản cũng cho rằng tuổi thọ trung bình của người dân liên tục tăng là nhờ việc chữa trị ba căn bệnh chính dẫn tới tử vong gồm ung thư, tim và đột quỵ, đang từng bước được cải thiện. Theo một quan chức của Bộ này, nếu dịch cúm không bùng phát, tuổi thọ trung bình của người dân Nhật Bản có thể cao hơn nữa.
Khoảng cách tuổi thọ giữa nam và nữ ở Nhật Bản cũng đã tăng lên một chút trong năm ngoái, so với năm 2008. "Một trong các lý do gây ra hiện tượng này là có nhiều người trẻ tuổi tự sát so với năm 2008" - một quan chức giấu tên nói với tờ Washington Post - "Đàn ông phải đối mặt với thực tế nghiệt ngã của xã hội và có nhiều thứ để lo lắng, đặc biệt là tại nơi làm việc". Trong năm 2009, hơn 70% trong số 32.845 người tự sát là đàn ông.
Thảm họa nhân khẩu học nhỡn tiền
Nhìn chung Nhật Bản vẫn có tuổi thọ trung bình cao. Tuy nhiên thực tế này cũng ẩn chứa trong nó những tác động trái chiều. Giống nhiều nước phương Tây, dân số Nhật Bản đang già nhanh trong khi tỉ lệ sinh sụt giảm. Song do nhiều yếu tố đặc biệt, cuộc khủng hoảng dân số ở Nhật Bản đang trở nên trầm trọng hơn. Tính tới năm 2008, tỉ lệ sinh toàn quốc ở Nhật là 1,37 con/phụ nữ. Nếu xu hướng này tiếp tục, dân số Nhật Bản sẽ sụt giảm từ 127 triệu hiện nay xuống 95 triệu vào năm 2050.
Phần lớn các nhà nghiên cứu đều cho rằng nếu không triển khai các biện pháp cấp bách, Nhật Bản sẽ đối mặt với một thảm họa nhân khẩu học, dẫn tới việc nền kinh tế của nước này không bao giờ có thể phục hồi. Nói một cách đơn giản, Nhật Bản hiện đang có quá nhiều người già không lao động và quá ít người trẻ tuổi có khả năng làm việc và nuôi sống họ. Khi khoảng cách này càng giãn rộng trong những năm tới, chi phí chăm sóc người già sẽ là gánh nặng chưa từng thấy đè lên lực lượng lao động Nhật Bản vốn đã kiệt sức.
Tình hình càng trở nên trầm trọng hơn khi người Nhật vẫn giữ truyền thống không mặn nồng với dân nhập cư. Các nước châu Âu như Đức, Italia và Tây Ban Nha đều có cơ cấu dân số già giống Nhật Bản nhưng những nước này lại có lượng dân nhập cư khá cao để bù đắp cho lực lượng lao động thiếu hụt. Trong khi đó, chỉ chưa đầy 2% dân số Nhật Bản là người sinh ra ở nước ngoài.
“Vấn đề không chỉ nằm ở chỗ quy mô dân số Nhật Bản sẽ giảm sút, vấn đề quan trọng là kích cỡ lực lượng lao động liên quan tới quy mô dân số này cũng sẽ giảm theo" - tiến sĩ Stephen Bronars tại công ty tư vấn lao động và việc làm Welch Consulting nhận xét. Theo một số thống kê của chính phủ Nhật Bản, tổng số người già đã lớn hơn số người trẻ tuổi ở nước này kể từ năm 1997. Người ta cũng tin rằng lực lượng lao động Nhật Bản sẽ bị cắt giảm mất 18% vào năm 2030. Bronars cho biết rằng nhiều nước phát triển khác cũng có tuổi thọ dân cao nhưng tỉ lệ sinh của họ không giảm nhiều đến thế. Vì thế lực lượng lao động vẫn lớn mạnh và gánh vác được nền kinh tế.
Nên khuyến khích nhập cư
Tổng nợ công của Nhật Bản hiện đã lớn hơn hai lần quy mô nền kinh tế 5.000 tỉ USD của nước này và qua đó đã vượt xa mọi quốc gia công nghiệp. Nền kinh tế Nhật Bản đã rơi vào tình trạng trì trệ trong vòng 2 thập kỷ qua dù thủ phạm chính không phải do quy mô dân số già. Song trong tương lai, lực lượng lao động già cỗi và dân số sẽ là một vấn đề mà Nhật Bản không thể coi nhẹ. "Một sự tăng lên về quy mô dân số người già sẽ dẫn tới kết quả là tăng chi tiêu lên y tế, phúc lợi xã hội và hưu trí, qua đó tăng thâm hụt ngân sách" - Bronars nói.
Theo các nhà phân tích, sẽ rất khó để Nhật Bản đảo ngược lại thảm hoạ dân số nhưng họ có thể thực hiện các biện pháp cần thiết để giảm nhẹ tác động của nó. Họ khuyến cáo chính phủ Nhật Bản nên tăng cường nhập cư giống các nước châu Âu, khuyến khích phụ nữ tham gia vào lực lượng lao động, nâng cao độ tuổi nghỉ hưu. Ngoài ra, các biện pháp khuyến khích sinh đẻ như trợ cấp tài chính, cho chồng nghỉ khi vợ đẻ, cắt giảm thuế đối với những hoạt động chăm sóc, nuôi dạy trẻ em, nhằm làm nhẹ bớt gánh nặng cho các bậc cha mẹ trẻ... sẽ là những biện pháp hiệu quả giúp đảo ngược tình hình dân số ở Nhật Bản.
Tường Linh
Bản quyền © Báo điện tử Thể thao & Văn hóa - TTXVN