Nhập nhằng cần nói lại cho rõ
Sau khi đăng bài Lại một vụ bê bối trong giới điện ảnh TP.HCM? (TT&VH Cuối tuần số 27) và Điện ảnh đổi chác (TT&VH Cuối tuần số 28), BBT báo TT&VH có nhận được phản hồi của đạo diễn Hồng Yến.
(TT&VH Cuối tuần) - Sau khi đăng bài Lại một vụ bê bối trong giới điện ảnh TP.HCM? (TT&VH Cuối tuần số 27) và Điện ảnh đổi chác (TT&VH Cuối tuần số 28), BBT báo TT&VH có nhận được phản hồi của đạo diễn Hồng Yến, tác giả bộ phim Cổ tích thời Hiphop bị hai diễn viên chính tố cáo việc họ “phải đóng tiền mới được đóng phim” và “phim mãi không thể hoàn tất” như bài báo đã nêu.
Theo thư phản hồi, đạo diễn Hồng Yến cho rằng thông tin trong bài báo nêu trên là “lời vu cáo, cố tình nói sai bản chất hiện tượng”. Để chứng minh cho luận điểm này, trong phản hồi có nêu 3 vấn đề :
1. Nhân thân của hai diễn viên tố cáo sự việc bị cho rằng “phạm tội thất tín, bê bối nội bộ, lem nhem tiền bạc”.
2. Hợp đồng đã ký giữa đạo diễn với hai diễn viên là Hợp đồng đào tạo, phim mà hai bạn đóng là phim bài tập, vì vậy không có chuyện đạo diễn thu tiền để cho đóng phim.
3. Giải thích về phát biểu của đạo diễn trong bài Lại một vụ bê bối trong giới điện ảnh TP.HCM?, phản hồi của đạo diễn Hồng Yến.
Xét thấy, trong phạm vi báo chí và để bạn đọc hiểu rõ thêm sự việc, chúng tôi không bàn đến các vấn đề 1 và 3 trong thư phản hồi, mà chỉ xin nói lại cho rõ vấn đề “mắt xích” của vụ lùm xùm này, đó chính là bản hợp đồng giữa hai bên. Hợp đồng làm việc giữa đạo diễn và hai diễn viên này là loại hợp đồng gì? Bộ phim Cổ tích thời Hiphop, “sản phẩm hợp tác” của họ là phim sản xuất hay phim bài tập?
Thứ nhất, dự án phim truyền hình Cổ tích thời Hiphop được đạo diễn Hồng Yến công bố liên tiếp trên 4 kỳ của tạp chí Điện ảnh TP.HCM, bắt đầu từ tháng 5/2009, với những thông tin về bộ phim, về việc tuyển diễn viên và giới thiệu những diễn viên chính đã được chọn. Trong những bài báo đã đăng tải này, hoàn toàn không có thông tin nào về việc Cổ tích thời Hiphop chỉ là “phim bài tập”.
Thứ hai, hợp đồng đã kí giữa đạo diễn Hồng Yến và hai diễn viên chính của bộ phim là Nguyễn Nhật Phương và Phạm Ngọc Diễm Trang, có tên Hợp đồng đào tạo thời vụ, nhưng nội dung bên trong lại cho thấy không hoàn toàn là hợp đồng đào tạo. Phạm Ngọc Diễm Trang (nghệ danh là Gia Kỳ) kí hợp đồng với đạo diễn Hồng Yến từ ngày 02/4/2009, còn hợp đồng của Nguyễn Nhật Phương được kí vào ngày 08/06/2009. Hai bản hợp đồng có chung một nội dung gồm 4 điều.
Về hợp đồng này, đạo diễn Hồng Yến giải thích: “Hai bạn trên với tôi kí hợp tác trên một Hợp đồng đào tạo diễn viên – mục đích đào tạo học nghề sau này có nghề, chứ không phải hợp đồng thuê diễn viên hay làm phim chính thức cho một bộ phim cụ thể nào – phim mà bạn đóng vai, là một phim bài tập trong khóa học tự bạn chọn – điều này thể hiện rõ trên hợp đồng hợp pháp”.
Song trong 2 bản hợp đồng, ở Điều 1 lại ghi:
“- Bên A (Trần Thị Hồng Yến) tổ chức từ thu âm đến thu hình chương trình phim truyện mà bên B tham gia thực tập, cho vai trò diễn viên nữ chính, giao cho bên B (Phạm Ngọc Diễm Trang, Nguyễn Nhật Phương) trong tập phim trên(dự kiến trích từ tập kịch bản XTEEN 9 – tập 28 – tựa tập phim THẮM SẮC TIGÔN (có thể đổi thành tựa phim khác - mà sau này đạo diễn Hồng Yến xác nhận với PV báo TT&VH rằng đây chính là phim Cổ tích thời Hiphop - TT&VH) – thời lượng 90 phút).
- Bên A thay mặt giao dịch các đối tác phục vụ cho sản xuất và ra mắt thành công phim nói trên”.
Như vậy, trong nội dung hợp đồng có điều khoản bộ phim mà hai diễn viên - học viên này tham gia đóng vai chính được “sản xuất và ra mắt thành công”. Không hiểu nếu chỉ “thực tập” diễn xuất, nếu chỉ là “phim bài tập” thì ra mắt thành công được nói đến trong hợp đồng này là ra mắt ở đâu hay chỉ trong nội bộ lớp học? (chi tiết này xin được nói rõ hơn ở phần sau).
Thêm nữa, là hợp đồng đào tạo nhưng trong Điều 3, tổng số tiền một diễn viên phải thanh toán cho đạo diễn Hồng Yến là 32 triệu đồng, “giá trên bao gồm 3 (ba) khoản phí: Học tập – Phụ sản xuất và Lên sóng truyền hình”. Nhưng đến phần thống kê bảng chi phí thì thông tin được diễn giải là số tiền 32 triệu đồng nói trên nằm “Trên tổng dự toán thực hiện làm phim 250.000.000 đồng từ công đoạn xây dựng công trình tới phát sóng”, trong đó bao gồm: “1. Đào tạo: 5 triệu; 2. Hợp tác diễn viên: 25 triệu/diễn viên; 3. PR: 2 triệu”. Như vậy rõ ràng, hợp đồng dù mang tên đào tạo, nhưng nội dung lại là sản xuất phim, hợp tác diễn viên, có phát sóng hẳn hoi! Điều này cũng phù hợp với phản ánh của hai diễn viên nói trên rằng: cả hai đã kí hợp đồng nói trên vì muốn được đóng phim còn đạo diễn Hồng Yến thì đồng ý trao vai cho họ!
Cũng theo TT&VH được biết, toàn bộ ê-kíp diễn viên tham gia bộ phim Cổ tích thời Hiphop chỉ có hai diễn viên -học viên đóng tiền trên đây là có kí hợp đồng với đạo diễn (thực chất là ba, và diễn viên - học viên này cũng phải “ra đi” sau khi rơi vào tình trạng tương tự).
Khi “cơm lành canh ngọt”, đạo diễn Hồng Yến từng “vỗ về” hai diễn viên rằng: “Phim bài tập nằm trong cả phim đang quay. Nếu các em tệ thì là phim bài tập còn nếu tốt thì sẽ có cát-sê. Nếu phim được nghiệm thu thì các em sẽ nhận lại được số tiền mình đã đóng vô, tiền vô sẽ được lãnh ra với hình thức khác gọi là cát-sê, tiền vào đầu này chui ra đầu kia…” (!)
Quay lại lần nữa với câu hỏi, Cổ tích thời Hiphop là phim bài tập hay là phim sản xuất, trong cuộc gặp gỡ giữa phóng viên và đạo diễn Hồng Yến tại tòa soạn báo TT&VH, đạo diễn Hồng Yến cho biết bộ phim Cổ tích thời Hiphop đã có đối tác sản xuất là Việt Idea và được VTV xếp lịch phát sóng vào tháng 10/2010. Tuy nhiên, khi được hỏi, ông Đỗ Văn Hồng, trưởng Ban Thư kí biên tập đài TH Việt Nam, Ủy viên thường trực Hội đồng duyệt phim xã hội hóa, khẳng định: “Tôi chưa bao giờ nghe thấy tên bộ phim này!”.
Đến đây có thể thấy có sự lùng nhùng, không rõ ràng trong cách làm việc của ê-kíp làm phim Cổ tích thời Hiphop. Xưa nay, các diễn viên (chuyên nghiệp hay nghiệp dư) muốn nhận được vai diễn trong một bộ phim, nhất là vai chính như hai bạn trẻ Gia Kỳ và Nhật Phương trong Cổ tích thời Hiphop đều phải qua một cuộc tuyển chọn (casting). Làm phim đàng hoàng thì không có chuyện ai đó có thể bỏ tiền ra, qua bất kì hình thức nào, để đổi lại vai diễn. Và làm phim đàng hoàng, thì quá trình làm việc giữa đạo diễn và diễn viên có thể coi là một quá trình đào tạo trên phim trường, không có chuyện diễn viên phải trả tiền cho đạo diễn, bởi vì đó cũng chính là nhiệm vụ của đạo diễn. Tuy nhiên, thực tế có không ít bạn trẻ chưa nhận thức rõ vấn đề, thiếu hiểu biết, mong muốn nhanh chóng được lên phim, được nổi tiếng hoặc những diễn viên kém muốn nhanh chóng thành ngôi sao mà không qua thử vai, không qua những cuộc tuyển chọn gắt gao, không cạnh tranh và vươn lên bằng chính nội lực của mình, họ đã nghĩ đến việc có thể dùng tiền để đổi lấy vai diễn, đổi lấy giải thưởng. Hiện tượng này đã được phản ánh trong bài Điện ảnh đổi chác (TT&VH Cuối tuần số 28) và cũng được nói đến nhiều qua vụ mua giải thưởng Diễn viên điện ảnh triển vọng diễn ra gần đây. Song, để hiện tượng này có cơ phát triển, cũng có những nhà làm phim, có những người làm điện ảnh biến cuộc làm nghệ thuật thành cuộc làm ăn, chấp nhận đổi chác.
Vụ việc giữa đạo diễn và hai diễn viên trong bộ phim chưa hoàn tất Cổ tích thời Hiphop xét về giá trị kinh tế cũng như những ảnh hưởng đến người trong cuộc không quá lớn. Nhưng có thể xem đây là bài học cho những người mang danh làm nghệ thuật và những người đeo đuổi giấc mơ làm nghệ thuật. Chất lượng phim Việt sẽ còn bị ca thán, môi trường làm điện ảnh Việt sẽ còn bị vẩn đục, chừng nào những kiểu làm việc như trên còn tồn tại.
Theo thư phản hồi, đạo diễn Hồng Yến cho rằng thông tin trong bài báo nêu trên là “lời vu cáo, cố tình nói sai bản chất hiện tượng”. Để chứng minh cho luận điểm này, trong phản hồi có nêu 3 vấn đề :1. Nhân thân của hai diễn viên tố cáo sự việc bị cho rằng “phạm tội thất tín, bê bối nội bộ, lem nhem tiền bạc”.
2. Hợp đồng đã ký giữa đạo diễn với hai diễn viên là Hợp đồng đào tạo, phim mà hai bạn đóng là phim bài tập, vì vậy không có chuyện đạo diễn thu tiền để cho đóng phim.
3. Giải thích về phát biểu của đạo diễn trong bài Lại một vụ bê bối trong giới điện ảnh TP.HCM?, phản hồi của đạo diễn Hồng Yến.
Xét thấy, trong phạm vi báo chí và để bạn đọc hiểu rõ thêm sự việc, chúng tôi không bàn đến các vấn đề 1 và 3 trong thư phản hồi, mà chỉ xin nói lại cho rõ vấn đề “mắt xích” của vụ lùm xùm này, đó chính là bản hợp đồng giữa hai bên. Hợp đồng làm việc giữa đạo diễn và hai diễn viên này là loại hợp đồng gì? Bộ phim Cổ tích thời Hiphop, “sản phẩm hợp tác” của họ là phim sản xuất hay phim bài tập?
Thứ nhất, dự án phim truyền hình Cổ tích thời Hiphop được đạo diễn Hồng Yến công bố liên tiếp trên 4 kỳ của tạp chí Điện ảnh TP.HCM, bắt đầu từ tháng 5/2009, với những thông tin về bộ phim, về việc tuyển diễn viên và giới thiệu những diễn viên chính đã được chọn. Trong những bài báo đã đăng tải này, hoàn toàn không có thông tin nào về việc Cổ tích thời Hiphop chỉ là “phim bài tập”.
Thứ hai, hợp đồng đã kí giữa đạo diễn Hồng Yến và hai diễn viên chính của bộ phim là Nguyễn Nhật Phương và Phạm Ngọc Diễm Trang, có tên Hợp đồng đào tạo thời vụ, nhưng nội dung bên trong lại cho thấy không hoàn toàn là hợp đồng đào tạo. Phạm Ngọc Diễm Trang (nghệ danh là Gia Kỳ) kí hợp đồng với đạo diễn Hồng Yến từ ngày 02/4/2009, còn hợp đồng của Nguyễn Nhật Phương được kí vào ngày 08/06/2009. Hai bản hợp đồng có chung một nội dung gồm 4 điều.
Về hợp đồng này, đạo diễn Hồng Yến giải thích: “Hai bạn trên với tôi kí hợp tác trên một Hợp đồng đào tạo diễn viên – mục đích đào tạo học nghề sau này có nghề, chứ không phải hợp đồng thuê diễn viên hay làm phim chính thức cho một bộ phim cụ thể nào – phim mà bạn đóng vai, là một phim bài tập trong khóa học tự bạn chọn – điều này thể hiện rõ trên hợp đồng hợp pháp”.
Song trong 2 bản hợp đồng, ở Điều 1 lại ghi:
“- Bên A (Trần Thị Hồng Yến) tổ chức từ thu âm đến thu hình chương trình phim truyện mà bên B tham gia thực tập, cho vai trò diễn viên nữ chính, giao cho bên B (Phạm Ngọc Diễm Trang, Nguyễn Nhật Phương) trong tập phim trên(dự kiến trích từ tập kịch bản XTEEN 9 – tập 28 – tựa tập phim THẮM SẮC TIGÔN (có thể đổi thành tựa phim khác - mà sau này đạo diễn Hồng Yến xác nhận với PV báo TT&VH rằng đây chính là phim Cổ tích thời Hiphop - TT&VH) – thời lượng 90 phút).
- Bên A thay mặt giao dịch các đối tác phục vụ cho sản xuất và ra mắt thành công phim nói trên”.
Như vậy, trong nội dung hợp đồng có điều khoản bộ phim mà hai diễn viên - học viên này tham gia đóng vai chính được “sản xuất và ra mắt thành công”. Không hiểu nếu chỉ “thực tập” diễn xuất, nếu chỉ là “phim bài tập” thì ra mắt thành công được nói đến trong hợp đồng này là ra mắt ở đâu hay chỉ trong nội bộ lớp học? (chi tiết này xin được nói rõ hơn ở phần sau).
Thêm nữa, là hợp đồng đào tạo nhưng trong Điều 3, tổng số tiền một diễn viên phải thanh toán cho đạo diễn Hồng Yến là 32 triệu đồng, “giá trên bao gồm 3 (ba) khoản phí: Học tập – Phụ sản xuất và Lên sóng truyền hình”. Nhưng đến phần thống kê bảng chi phí thì thông tin được diễn giải là số tiền 32 triệu đồng nói trên nằm “Trên tổng dự toán thực hiện làm phim 250.000.000 đồng từ công đoạn xây dựng công trình tới phát sóng”, trong đó bao gồm: “1. Đào tạo: 5 triệu; 2. Hợp tác diễn viên: 25 triệu/diễn viên; 3. PR: 2 triệu”. Như vậy rõ ràng, hợp đồng dù mang tên đào tạo, nhưng nội dung lại là sản xuất phim, hợp tác diễn viên, có phát sóng hẳn hoi! Điều này cũng phù hợp với phản ánh của hai diễn viên nói trên rằng: cả hai đã kí hợp đồng nói trên vì muốn được đóng phim còn đạo diễn Hồng Yến thì đồng ý trao vai cho họ!
Cũng theo TT&VH được biết, toàn bộ ê-kíp diễn viên tham gia bộ phim Cổ tích thời Hiphop chỉ có hai diễn viên -học viên đóng tiền trên đây là có kí hợp đồng với đạo diễn (thực chất là ba, và diễn viên - học viên này cũng phải “ra đi” sau khi rơi vào tình trạng tương tự).
Khi “cơm lành canh ngọt”, đạo diễn Hồng Yến từng “vỗ về” hai diễn viên rằng: “Phim bài tập nằm trong cả phim đang quay. Nếu các em tệ thì là phim bài tập còn nếu tốt thì sẽ có cát-sê. Nếu phim được nghiệm thu thì các em sẽ nhận lại được số tiền mình đã đóng vô, tiền vô sẽ được lãnh ra với hình thức khác gọi là cát-sê, tiền vào đầu này chui ra đầu kia…” (!)
Quay lại lần nữa với câu hỏi, Cổ tích thời Hiphop là phim bài tập hay là phim sản xuất, trong cuộc gặp gỡ giữa phóng viên và đạo diễn Hồng Yến tại tòa soạn báo TT&VH, đạo diễn Hồng Yến cho biết bộ phim Cổ tích thời Hiphop đã có đối tác sản xuất là Việt Idea và được VTV xếp lịch phát sóng vào tháng 10/2010. Tuy nhiên, khi được hỏi, ông Đỗ Văn Hồng, trưởng Ban Thư kí biên tập đài TH Việt Nam, Ủy viên thường trực Hội đồng duyệt phim xã hội hóa, khẳng định: “Tôi chưa bao giờ nghe thấy tên bộ phim này!”.
Đến đây có thể thấy có sự lùng nhùng, không rõ ràng trong cách làm việc của ê-kíp làm phim Cổ tích thời Hiphop. Xưa nay, các diễn viên (chuyên nghiệp hay nghiệp dư) muốn nhận được vai diễn trong một bộ phim, nhất là vai chính như hai bạn trẻ Gia Kỳ và Nhật Phương trong Cổ tích thời Hiphop đều phải qua một cuộc tuyển chọn (casting). Làm phim đàng hoàng thì không có chuyện ai đó có thể bỏ tiền ra, qua bất kì hình thức nào, để đổi lại vai diễn. Và làm phim đàng hoàng, thì quá trình làm việc giữa đạo diễn và diễn viên có thể coi là một quá trình đào tạo trên phim trường, không có chuyện diễn viên phải trả tiền cho đạo diễn, bởi vì đó cũng chính là nhiệm vụ của đạo diễn. Tuy nhiên, thực tế có không ít bạn trẻ chưa nhận thức rõ vấn đề, thiếu hiểu biết, mong muốn nhanh chóng được lên phim, được nổi tiếng hoặc những diễn viên kém muốn nhanh chóng thành ngôi sao mà không qua thử vai, không qua những cuộc tuyển chọn gắt gao, không cạnh tranh và vươn lên bằng chính nội lực của mình, họ đã nghĩ đến việc có thể dùng tiền để đổi lấy vai diễn, đổi lấy giải thưởng. Hiện tượng này đã được phản ánh trong bài Điện ảnh đổi chác (TT&VH Cuối tuần số 28) và cũng được nói đến nhiều qua vụ mua giải thưởng Diễn viên điện ảnh triển vọng diễn ra gần đây. Song, để hiện tượng này có cơ phát triển, cũng có những nhà làm phim, có những người làm điện ảnh biến cuộc làm nghệ thuật thành cuộc làm ăn, chấp nhận đổi chác.
Vụ việc giữa đạo diễn và hai diễn viên trong bộ phim chưa hoàn tất Cổ tích thời Hiphop xét về giá trị kinh tế cũng như những ảnh hưởng đến người trong cuộc không quá lớn. Nhưng có thể xem đây là bài học cho những người mang danh làm nghệ thuật và những người đeo đuổi giấc mơ làm nghệ thuật. Chất lượng phim Việt sẽ còn bị ca thán, môi trường làm điện ảnh Việt sẽ còn bị vẩn đục, chừng nào những kiểu làm việc như trên còn tồn tại.
TT&VH
Bản quyền © Báo điện tử Thể thao & Văn hóa - TTXVN