Kỳ 2: “Cái chết” của dòng thác huyền thoại
Những món quà thiên nhiên ban tặng cho đại ngàn Tây Nguyên có thể sẽ biến mất khi sức mạnh của dòng sông Sêrêpok bị chế ngự bởi bàn tay của con người.
(TT&VH Cuối tuần) - Những món quà thiên nhiên ban tặng cho đại ngàn Tây Nguyên có thể sẽ biến mất khi sức mạnh của dòng sông Sêrêpok bị chế ngự bởi bàn tay của con người. Không chỉ có sự di dân tự do và nạn phá rừng, thủy điện cũng đang là mối hiểm hoạ với dòng sông này.
* Niềm tự hào của đại ngàn Tây Nguyên
Thác Dray Sap, thác Gia Long, thác 7 nhánh chính là những món quà mà thiên nhiên đã ban tặng cho đại ngàn Tây Nguyên và tô điểm thêm cho sức mạnh của dòng sông Sêrêpok hùng vĩ. Đây là những thắng cảnh tuyệt đẹp được Bộ VH,TT&DL công nhận Di tích Lịch sử Văn hoá cấp quốc gia năm 1991 và năm 1999.
Thác Gia Long thuộc xã Đăk Sôr, huyện K’rông Nô, tỉnh Đắk Nông là thác thượng nguồn nằm trong hệ thống ba thác: Thác Gia Long, Dray Nur và Dray Sáp của sông Sêrêpok. Ngày xưa khi vua Gia Long đặt chân lên xứ này đã cho xẻ núi, cắt rừng làm con đường mòn rất đẹp dẫn đến thác, xây dựng kè chắn nước, tránh nước xâm thực phá vỡ cảnh quan cây rừng nơi đây. Chứng tích còn lại cho thấy hệ thống kè đá, móng cầu bê tông đã được xây dựng công phu chắc chắn, hướng qua phía bên kia dòng thác.
Còn dòng thác Dray Sáp mang trong mình câu chuyện đến mê hồn về của người Ê Đê: Thưở xưa có một cô thiếu nữ Ê Đê rất xinh đẹp tên là H’Mi. Dù nhiều chàng trai giàu người M’Nông, Ê Đê đến cầu hôn nhưng nàng đều cự tuyệt vì nàng đã yêu say đắm chàng trai hiền lành nhưng nghèo khổ cùng buôn với nàng. Một hôm, nàng cùng người yêu đi ra rừng ngồi nghỉ trên một tảng đá lớn. Đột nhiên có một con quái vật đầu to, xù xì như quả núi, mắt đỏ như phát ra những tia máu, từ trên cao, con quái vật lao xuống, phun nước từ miệng nó tạo thành cột nước khổng lồ về phía hai người. Chàng trai bị cột nước đánh văng ra xa rồi ngất đi còn cô gái đã bị con quái vật bắt đi. Khi tỉnh dậy, chàng vô cùng đau khổ hóa thành một cây to có rễ đâm sâu vào tảng đá và phát ra những tiếng kêu đau thương, than vãn, nhung nhớ người yêu. Chỗ chàng trai bây giờ là rừng cây bên bờ đá của dòng thác. Còn chỗ con quái vật lao xuống đã trở thành thác nước ngày nay”.
Bên thác Dray Sáp, Y Ma Thanh, 43 tuổi, người Ê Đê, sống tại thị trấn EA Tling, huyện K’rông Nô, Đắk Nông ngậm ngùi nói với chúng tôi: “Bây giờ thác Dray Sáp không còn đẹp như hồi xưa nữa. Nước dòng sông Sêrêpok bị chặn rồi”.
* Ngăn dòng Sêrêpok
Y Ma Thanh buồn bã nói: “Dray Sáp tiếng Ê Đê còn gọi là thác khói vì khi thác đổ bụi nước sẽ bắn tung lên xa lắm, cả ngàn mét vuông. Nay ngọn thác Dray Sáp này chỉ còn chảy 2 dòng thác nhỏ”. Chúng tôi chỉ nhìn Y Ma Thanh và hiểu rằng, anh đang tiếc nuối và hoài niệm về con thác huyền thoại gắn vốn gắn bó cả đời với anh.
Con đường vào khu du lịch thác Gia Long và thác Dray Sáp ngoằn ngoèo theo triền dốc. Tại khu thác Gia Long, dòng sông Sêrêpok thật yếu ớt chảy qua thác, những mỏm đá ngầm lộ thiên với hàng loạt cây Mai Dương mọc ra từ khe đá.
Ông Đỗ Minh Khâm, nhân viên duy nhất quản lý tại khu du lịch Gia Long nói: “Đập thủy điện đã ngăn dòng sông Sêrêpok. Đã từ lâu thác Gia Long không còn hùng vĩ như xưa. Tại khu du lịch này, trước khi có nhà máy thủy điện Buôn Kuôp, nước chảy vào các hồ nhân tạo rất đẹp và thu hút được nhiều du khách. Nay khu du lịch Gia Long đã gần như điêu tàn, hoang phế”.
Cách thác Gia Long không xa, nhìn bằng mắt thường chúng tôi thấy đập cửa chính của nhà máy thủy điện Buôn Kuốp sừng sững chắn ngang dòng sông Sêrêpok. Ngay sát dưới con đập chính, dòng sông Sêrêpok gần như cạn kiệt. Đập thủy điện đã làm thay đổi sâu sắc về môi trường, chế độ thủy văn vùng hạ lưu, mất các thác nước chảy nhanh và một số vùng đất ngập nước. Dòng sông Sêrêpok đã mất đi sự hùng vĩ và sức mạnh bởi bàn tay con người. Có lẽ sự cân bằng lợi ích giữa thủy điện và môi sinh, môi trường chưa có câu trả lời xác đáng.
Rời dòng thác đang mất dần sức sống, chúng tôi tiếp tục chuyến đi về nguồn Sêrêpok với những câu chuyện huyện thoại xen lẫn hiện thực.
* Niềm tự hào của đại ngàn Tây Nguyên
Thác Dray Sap, thác Gia Long, thác 7 nhánh chính là những món quà mà thiên nhiên đã ban tặng cho đại ngàn Tây Nguyên và tô điểm thêm cho sức mạnh của dòng sông Sêrêpok hùng vĩ. Đây là những thắng cảnh tuyệt đẹp được Bộ VH,TT&DL công nhận Di tích Lịch sử Văn hoá cấp quốc gia năm 1991 và năm 1999.
Thác Gia Long thuộc xã Đăk Sôr, huyện K’rông Nô, tỉnh Đắk Nông là thác thượng nguồn nằm trong hệ thống ba thác: Thác Gia Long, Dray Nur và Dray Sáp của sông Sêrêpok. Ngày xưa khi vua Gia Long đặt chân lên xứ này đã cho xẻ núi, cắt rừng làm con đường mòn rất đẹp dẫn đến thác, xây dựng kè chắn nước, tránh nước xâm thực phá vỡ cảnh quan cây rừng nơi đây. Chứng tích còn lại cho thấy hệ thống kè đá, móng cầu bê tông đã được xây dựng công phu chắc chắn, hướng qua phía bên kia dòng thác.
Dòng Sêrêpok khô cạn do đập nước thủy điện chắn dòng
Còn dòng thác Dray Sáp mang trong mình câu chuyện đến mê hồn về của người Ê Đê: Thưở xưa có một cô thiếu nữ Ê Đê rất xinh đẹp tên là H’Mi. Dù nhiều chàng trai giàu người M’Nông, Ê Đê đến cầu hôn nhưng nàng đều cự tuyệt vì nàng đã yêu say đắm chàng trai hiền lành nhưng nghèo khổ cùng buôn với nàng. Một hôm, nàng cùng người yêu đi ra rừng ngồi nghỉ trên một tảng đá lớn. Đột nhiên có một con quái vật đầu to, xù xì như quả núi, mắt đỏ như phát ra những tia máu, từ trên cao, con quái vật lao xuống, phun nước từ miệng nó tạo thành cột nước khổng lồ về phía hai người. Chàng trai bị cột nước đánh văng ra xa rồi ngất đi còn cô gái đã bị con quái vật bắt đi. Khi tỉnh dậy, chàng vô cùng đau khổ hóa thành một cây to có rễ đâm sâu vào tảng đá và phát ra những tiếng kêu đau thương, than vãn, nhung nhớ người yêu. Chỗ chàng trai bây giờ là rừng cây bên bờ đá của dòng thác. Còn chỗ con quái vật lao xuống đã trở thành thác nước ngày nay”.
Bên thác Dray Sáp, Y Ma Thanh, 43 tuổi, người Ê Đê, sống tại thị trấn EA Tling, huyện K’rông Nô, Đắk Nông ngậm ngùi nói với chúng tôi: “Bây giờ thác Dray Sáp không còn đẹp như hồi xưa nữa. Nước dòng sông Sêrêpok bị chặn rồi”.
* Ngăn dòng Sêrêpok
Y Ma Thanh buồn bã nói: “Dray Sáp tiếng Ê Đê còn gọi là thác khói vì khi thác đổ bụi nước sẽ bắn tung lên xa lắm, cả ngàn mét vuông. Nay ngọn thác Dray Sáp này chỉ còn chảy 2 dòng thác nhỏ”. Chúng tôi chỉ nhìn Y Ma Thanh và hiểu rằng, anh đang tiếc nuối và hoài niệm về con thác huyền thoại gắn vốn gắn bó cả đời với anh.
Con đường vào khu du lịch thác Gia Long và thác Dray Sáp ngoằn ngoèo theo triền dốc. Tại khu thác Gia Long, dòng sông Sêrêpok thật yếu ớt chảy qua thác, những mỏm đá ngầm lộ thiên với hàng loạt cây Mai Dương mọc ra từ khe đá.
Ông Đỗ Minh Khâm, nhân viên duy nhất quản lý tại khu du lịch Gia Long nói: “Đập thủy điện đã ngăn dòng sông Sêrêpok. Đã từ lâu thác Gia Long không còn hùng vĩ như xưa. Tại khu du lịch này, trước khi có nhà máy thủy điện Buôn Kuôp, nước chảy vào các hồ nhân tạo rất đẹp và thu hút được nhiều du khách. Nay khu du lịch Gia Long đã gần như điêu tàn, hoang phế”.
Thác Dray Sap không còn hùng vĩ như xưa
Cách thác Gia Long không xa, nhìn bằng mắt thường chúng tôi thấy đập cửa chính của nhà máy thủy điện Buôn Kuốp sừng sững chắn ngang dòng sông Sêrêpok. Ngay sát dưới con đập chính, dòng sông Sêrêpok gần như cạn kiệt. Đập thủy điện đã làm thay đổi sâu sắc về môi trường, chế độ thủy văn vùng hạ lưu, mất các thác nước chảy nhanh và một số vùng đất ngập nước. Dòng sông Sêrêpok đã mất đi sự hùng vĩ và sức mạnh bởi bàn tay con người. Có lẽ sự cân bằng lợi ích giữa thủy điện và môi sinh, môi trường chưa có câu trả lời xác đáng.
Rời dòng thác đang mất dần sức sống, chúng tôi tiếp tục chuyến đi về nguồn Sêrêpok với những câu chuyện huyện thoại xen lẫn hiện thực.
|
Thủy điện Buôn Kuốp nằm trong địa phận các xã Hòa Phú (TP. Buôn Mê Thuột) và Dray Sáp (xã Đắk Sôr, huyện K’rông Nô, Đăk Nông), cách chỗ hợp lưu của các sông K’rông Nô và K’rông Ana khoảng 10 km về phía hạ lưu. Công trình có công suất 280 MW này (lớn thứ 2 sau thủy điện Yaly - Tây Nguyên) được khởi công vào năm 2003. Nhà máy thuỷ điện Buôn Kuốp đã hoà lưới điện quốc gia từ năm 2008. |
Ký sự của Thái Nguyên – Anh Đức
Kỳ sau: Con “rái cá” trên dòng Sêrêpok
Bản quyền © Báo điện tử Thể thao & Văn hóa - TTXVN