Đại học - giấc mơ và ác mộng của sĩ tử Trung Quốc

Không chỉ ở Việt Nam mà cả ở Trung Quốc, thi đại học vẫn được xem là con đường duy nhất để có tương lai tốt đẹp hơn và nếu đặt chân được vào một ngôi trường “điểm”, giấc mơ “đổi đời” càng trở nên gần hơn.

(TT&VH) - Không chỉ ở Việt Nam mà cả ở Trung Quốc, thi đại học vẫn được xem là con đường duy nhất để có tương lai tốt đẹp hơn và nếu đặt chân được vào một ngôi trường “điểm”, giấc mơ “đổi đời” càng trở nên gần hơn.

Những quan niệm này đang góp phần khiến cuộc thi tuyển đại học diễn ra thường niên trở thành sức ép tâm lý khổng lồ với hàng triệu sĩ tử Trung Quốc

Cuộc thi quyết định tương lai

Buổi ôn thi kéo dài 14 tiếng đồng hồ đã kết thúc nhưng thần kinh Tong Dan vẫn căng như dây đàn. Tuy nhiên cô gái trẻ mới 17 tuổi đã không cho phép bản thân nghỉ ngơi và dành nốt chút thời gian ít ỏi trong giờ nghỉ ăn trưa hôm 7/6 để ôn tập các nội dung thi, trước lúc bước vào cuộc đua cùng hàng triệu thí sinh khác.

Sự căng thẳng hiện lên trên nét mặt một thí sinh khi cô ôn bài lần cuối trước giờ thi đại học

Mỗi năm, hàng triệu học sinh trung học ở Trung Quốc sẽ cùng nhau tham gia cuộc thi tuyển đại học. Năm nay, khoảng 9,57 triệu thí sinh sẽ ganh đua vào 6,57 triệu chỗ trống trong các trường đại học, từ những học viện cao cấp tới các ngôi trường nhỏ ở tỉnh lẻ.

Đây được xem là cuộc thi mang tính quyết định tương lai bởi trượt đại học có nghĩa ai đó có thể phải về quê cày ruộng hoặc làm công nhân trong các nhà máy với điều kiện lao động mệt nhọc. Trong khi đó, những người đậu vào đại học sẽ có cơ hội kiếm việc trong các thành phố phồn thịnh nằm ven bờ biển phía đông Trung Quốc. “Thi đỗ đại học vẫn là con đường duy nhất để các gia đình đưa đứa con yêu quý của họ tới một tầng lớp lao động với thu nhập cao hơn” - bà Heidi A Ross, giám đốc Trung tâm nghiên cứu Đông Á ở Đại học Indiana Bloomington, Mỹ, nhận xét.

Tuy nhiên tình hình đang trở nên khó khăn hơn khi ngay cả những người có bằng đại học cũng không chắc đã kiếm được việc. Bằng chứng là 700.000 sinh viên đại học mới tốt nghiệp hồi năm ngoái vẫn đang thất nghiệp. Sự thực này đã gia tăng áp lực lên các sinh viên như Tong, buộc em phải thi tốt trong kỳ thi tuyển kéo dài hai ngày để kiếm được một chỗ trong những ngôi trường đại học đắt giá nhất nước.

Khó như thi vào trường điểm

Trung Quốc đã đổ hàng tỉ USD vào kế hoạch mở rộng hoạt động giáo dục đại học trong vòng mấy thập kỷ qua, khiến cho năm ngoái nước này đón nhận một lượng kỷ lục 6,3 triệu sinh viên tốt nghiệp. Đây là con số cực lớn nếu biết hồi năm 1998, Trung Quốc chỉ đón chừng 1 triệu tân cử nhân.

Việc bùng nổ số sinh viên theo học đã dẫn tới việc gia tăng khoảng cách về chất lượng giáo dục giữa nhiều ngôi trường đại học ở Trung Quốc, đặc biệt là những ngôi trường ở các tỉnh nghèo và tại các trường đầu bảng.

“Sinh viên chỉ muốn thi vào (trường điểm) bởi họ nghĩ những người tốt nghiệp ở đây sẽ dễ tìm việc làm hơn” - ông Zhang Juwei, Phó giám đốc Viện nghiên cứu Dân số và Kinh tế học Lao động thuộc Học viện Khoa học Xã hội Trung Quốc nhận xét.

Nhưng thi vào trường điểm không phải chuyện dễ. Hệ thống thi cử đại học ở Trung Quốc có nhiều vấn đề lịch sử để lại, rất phức tạp, lạc hậu và dựa nhiều vào chính sách hộ khẩu. Theo đó mỗi tỉnh sẽ đặt ra một hạn mức sinh viên người địa phương mà mọi trường đại học nằm trong tỉnh phải tuyển. Sau khi tuyển xong số bắt buộc này, các trường mới được tuyển thí sinh ngoại tỉnh. Hệ thống này khiến thí sinh ở các thành phố lớn như Bắc Kinh và Thượng Hải được lợi.

Để đền bù cho thí sinh tỉnh lẻ, Trung Quốc có chính sách cộng điểm ưu tiên cho những thí sinh thuộc tộc người thiểu số, là trẻ mồ côi, con liệt sĩ công an hoặc đã có thành tích tốt trong các cuộc thi cấp quốc gia về tiếng Anh, toán học... Tuy nhiên một số người chỉ trích lại cho rằng chính sách này sẽ làm lợi cho một bộ phận nhỏ thí sinh và tăng thêm sức ép vốn đã lớn cho các thí sinh khác.

Wang Yimin, một nhà nghiên cứu tại Indiana Bloomington cho rằng vấn đề cơ bản nằm ở chỗ chính sách thi đại học hiện của Trung Quốc gần như sẽ thiên vị các sinh viên “ưu tú”, vốn nằm nhiều ở vùng đô thị, nơi có hoạt động đào tạo ôn thi đại học tốt và đầy đủ hơn nhiều so với vùng nông thôn. Cô dẫn ví dụ Trường Đại học Fudan ở Thượng Hải, một trong những địa chỉ đã đẩy mạnh việc tuyển sinh ở vùng nông thôn. Song để vào trường, các thí sinh phải thực hiện các bài thi liên quan tới 10 nội dung khác nhau, thay vì 6 như nhiều cuộc thi thông thường. “Một số thí sinh thậm chí còn chưa được học các nội dung sẽ thi trong chương trình đào tạo phổ thông trung học” - Wang nói.

Nghiên cứu cách thức thay đổi hệ thống thi cử

Tình trạng trên đã dẫn tới một hệ quả là nhiều thí sinh, đặc biệt là những cá nhân có tiềm lực tài chính, đã tìm kiếm cơ hội đào tạo đại học ở nước ngoài. Theo tờ China Daily, trong năm 2009, 229.000 sinh viên Trung Quốc đã chọn cách nghiên cứu ở nước ngoài, tức lớn hơn 27% so với một năm trước.

Chính phủ đã thừa nhận sức ép đang đè nặng lên vai thí sinh và các quan chức đã công bố nhiều kế hoạch cải cách hoạt động thi đại học. Đầu năm nay, Bộ Giáo dục Trung Quốc đã công bố kế hoạch cho phép sinh viên tham gia các bài thi với chủ đề cụ thể. Họ cũng giới thiệu nhiều tiêu chí khác để đánh giá thí sinh, bên cạnh kết quả thi cử, như kinh nghiệm tham gia hoạt động tình nguyện và năng lực lãnh đạo.

“Chỉ riêng điểm số không thể đánh giá hết một sinh viên và nhiều trường đại học đang dần nhận ra thực tế này” - ông Zhang nói - “Trung Quốc đang nghiên cứu cách thức thay đổi hệ thống thi cử. Nhưng những thay đổi không thể xảy ra một sớm một chiều”.

Tường Linh