Xăng sẽ lại bị gánh thêm 1.000 đồng/lít?

(TT&VH) - Hôm qua 3/6, Bộ GTVT công bố Dự thảo Nghị định Quỹ bảo trì đường bộ để lấy ý kiến của các ban ngành, các chuyên gia cũng như người dân. Dự thảo đưa ra 3 phương án thu phí, theo đó phương tiện tham gia giao thông sẽ phải đóng góp 1.000 đồng khi mua mỗi lít xăng hoặc diezel.

Khó hoàn tiền cho người mua xăng dầu

Theo Bộ GTVT, nguồn vốn dành cho bảo trì đường bộ mới chỉ đáp ứng được khoảng 40- 50% nhu cầu đối với hệ thống quốc lộ và khoảng 20-30% nhu cầu đối các đường địa phương. Mặt khác, lưu lượng xe tăng nhanh dẫn đến tình trạng cầu, đường xuống cấp nghiêm trọng, nếu không có giải pháp hữu hiệu thì sẽ tạo điểm nghẽn cho sự phát triển kinh tế. Bộ đề xuất 3 phương án thu phí bảo trì đường bộ.

Phương án thứ nhất là thu phí qua giá xăng, diezel tiêu thụ và tổ chức hoàn lại tiền cho người mua xăng, diezel nhưng không sử dụng cho mục đích tham gia giao thông đường bộ. Mức thu phí sử dụng đường bộ qua giá xăng đề xuất là 1.000 đồng/lít. Lượng xăng tiêu thụ năm 2009 của cả nước khoảng 2,9 tỷ lít; với mức thu như trên thì dự kiến số thu của quỹ bảo trì đường bộ qua giá bán xăng khoảng 2.971 tỷ đồng/ năm cộng với số thu qua diezel khoảng 2.794 tỷ đồng/ năm. Theo phương án này, số thu cho quỹ bảo trì đường bộ đạt khoảng 5.765 tỷ đồng/năm.

Tuy nhiên, việc tổ chức hoàn lại tiền cho các đối tượng đã tiêu thụ xăng, diezel nhưng không sử dụng cho mục đích tham gia giao thông đường bộ là rất phức tạp; chi phí cho việc tổ chức hoàn trả lớn và khó thực hiện khi có tới 2/3 lượng diezel tiêu thụ được sử dụng không vì mục đích tham gia giao thông đường bộ.

Phương án thứ thứ hai là thu phí theo đầu xe mô tô, xe máy đăng ký mới và thu theo đầu xe ô tô khi kiểm tra định kỳ về an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường. Theo phương án này, dự kiến số thu cho quỹ đạt khoảng 6.137 tỷ đồng/năm. Phương án này có ưu điểm là thu không bị nhầm đối tượng, chỉ có phương tiện giao thông đường bộ mới phải chịu phí. Tuy nhiên, việc tổ chức thu phức tạp, tốn chi phí; mức phí mang tính bình quân, không đạt được mục tiêu xe tham gia giao thông nhiều thì phải nộp phí nhiều. Phương án này còn để sót đối tượng khi mô tô, xe máy đã đăng ký rồi thì không phải nộp phí.
Còn Phương án ba thì sẽ “dung hoà, tận dụng ưu điểm của hai phương án trên”. Cụ thể như dưới đây…

* Xóa bỏ các trạm thu phí đường?

Do lượng xăng không sử dụng cho mục đính giao thông là không đáng kể, nên phương án ba này vẫn đề xuất thu phí sử dụng đường bộ đối với phương tiện sử dụng xăng qua giá bán xăng. Như vậy, mặc dù không đáng kể nhưng thực tế vẫn tồn tại một vài loại máy móc thiết bị sử dụng nhiên liệu xăng nhưng không tham gia giao thông mà không được hoàn phí.

Lượng diezel sử dụng cho phương tiện tham gia giao thông chỉ chiếm khoảng 30% lượng diezel tiêu thụ ở Việt Nam. Việc thu phí qua lượng diezel tiêu thụ là không hợp lí. Do vậy, với phương tiện tham gia giao thông đường bộ sử dụng nhiên liệu là diezel, việc thu phí sử dụng đường bộ phải tính đến phương án thu trực tiếp từng phương tiện theo số km xe chạy.

Các phương tiện dùng diezel sẽ phải gắn một loại thiết bị hành trình tính phí ở trục xe, có đồng hồ hiển thị ở ca bin để đo số km, tương ứng với chỉ số được ghi trên thẻ phí do người sử dụng phương tiện mua.

Bộ GTVT dự kiến, sau thời gian từ 3 năm kể từ ngày Nghị định có hiệu lực thi hành, các phương tiện cơ giới đường bộ dùng diezel cơ bản hoàn thành việc lắp và áp dụng phương thức thu phí sử dụng đường bộ bằng thiết bị tính phí. Chủ phương tiện có thể mua phí sử dụng đường bộ theo tháng, theo kỳ đăng kiểm, hoặc mua cho cả năm. Đến kỳ đăng kiểm, chủ phương tiện phải xuất trình hóa đơn chứng minh đã nộp phí sử dụng đường bộ kể từ thời điểm đăng kiểm gần nhất.

Nếu áp dụng phương án này thì phải xóa bỏ toàn bộ các trạm thu phí trên đường hiện nay.

Sau khi tiếp thu, Bộ GTVT sẽ trình các ý kiến đóng góp của dư luận để Chính phủ ban hành Nghị định.