Bài 1: Bùng nổ mà vẫn còn... teo tóp
Sân khấu kịch dành cho thiếu nhi ngày càng đa dạng, tuy vậy nó vẫn không thể phát triển ổn định khi phải phụ thuộc vào quá nhiều yếu tố. Nhiều đơn vị sân khấu đã ví von tình cảnh của mình như "trẻ em đường phố" vì không có điểm diễn.
Rầm rộ sân khấu thiếu
nhi
(TT&VH Cuối tuần) - 10 năm trước, đúng ngày
1/6, vở kịch Tấm Cám mở hàng cho loạt Ngày xửa ngày xưa (NXNX) của sân
khấu kịch IDECAF gần như đã chính thức mở ra một sân khấu giải trí dành
riêng cho thiếu nhi TP.HCM: kịch thiếu nhi. Kể từ đó, mỗi năm đến Hè,
khán giả nhí Thành phố lại ngóng chờ những NXNX 2, 3, 4..., và năm nay,
là chương trình NXNX 10: vở hài kịch lấy cảm hứng từ truyện cổ tích Nga
Chú bé khoai lang tây và ba bà tiên.
|
Từ 20/5 đến 27/6, toàn bộ lực lượng kịch IDECAF xem như “nằm vùng” tại Nhà hát Bến Thành, phục vụ “hết ga” cho các thượng đế nhí. Kỷ niệm tuổi lên 10 của NXNX, Chú bé khoai lang tây và ba bà tiên cũng được đầu tư hoành tráng hơn. Vẫn phong cách náo kịch quen thuộc với các tình tiết hài hước, vui nhộn; sự tung hứng, hoạt náo của những “thần tượng”: Thành Lộc, Hữu Châu, Thanh Thủy, Đại Nghĩa, Đình Toàn…; kết hợp với sân khấu, trang phục hoành tráng, bắt mắt; sự sôi động, lôi cuốn của các bài hát, điệu nhảy; những phép thuật biến hóa kỳ ảo…, đã làm nên thương hiệu NXNX 10 năm qua, Chú bé khoai lang tây và ba bà tiên vẫn là lựa chọn hàng đầu của các bé (và các bậc phụ huynh) trong dịp Hè. Bên cạnh đó, từ 30/5, chùm 5 vở kịch: Chú mèo đi hia, Bông hoa phù thủy, Hoàng tử Ếch và công chúa Mập, Mụ phù thủy và hai em bé, Cuộc phiêu lưu của chú bé gỗ Pinochio cũng được IDECAF đưa vào kịch mục tại sân khấu số 7 Trần Cao Vân.
“Ông bầu” tuổi 22 Gia Bảo (cháu nội của nghệ sĩ Bảo Quốc), Hè này chi hẳn 300 triệu đồng cho vở náo kịch Chúa tể muôn loài, dựa vào bộ phim hoạt hình nổi tiếng của Walt Disney Lion King, diễn liên tục 26 suất từ 28/5 đến 20/6. Đây được xem là “đối thủ nặng ký” của sân khấu IDECAF khi quy tụ “cả một trời sao”: NSƯT Bảo Quốc, nghệ sĩ Minh Nhí, Trung Dân, Anh Vũ, Thanh Thủy, Thanh Thúy, Hòa Hiệp, Thanh Vân...
Chỉ mới xuất hiện từ dịp Tết nhưng sân khấu Hoàng Thái Thanh của bộ đôi Thành Hội - Ái Như cũng không đứng ngoài cuộc đua này. Không đơn thuần khai thác truyện cổ tích như các sân khấu khác, vở Nữ hoàng ngang ngược là câu chuyện hiện đại có lồng vào giấc mơ kỳ ảo của một cô bé “mới lớn” bướng bỉnh, đang trong giai đoạn phát triển và định hình cá tính nhằm gởi gắm những thông điệp giàu tính nhân văn. Không cần ngôi sao, không theo phong cách hoạt náo thông thường, Hoàng Thái Thanh chủ trương định hình một sân khấu cổ tích riêng “hấp dẫn và nghiêm túc”.
Duy nhất sân khấu Phú Nhuận còn khá im ắng. Mặc dù đã phúc khảo xong vở Cuộc chiến ẩm thực nhưng bà bầu Hồng Vân quyết định dời lại cho mùa kịch Tết nên chỉ còn lại chùm kịch ngắn Anh - Việt phục vụ học sinh các trường quốc tế tại sân khấu Super Bowl. Việc để cho các em chủ động lên sân khấu tham gia giải quyết tình huống kịch là nét đặc sắc trong những chương trình thiếu nhi của bà bầu Hồng Vân.
Sân khấu phía Bắc cũng sôi động không kém. Thương hiệu Ngôi nhà của bé (Nhà hát Tuổi trẻ) với chương trình tổng hợp gồm các ca khúc, tiểu phẩm được dàn dựng hoành tráng, vui nhộn theo chủ đề, vẫn được các bậc phụ huynh ưu tiên lựa chọn cho con em. Chuyện cáo và rùa là chủ đề chính của chương trình năm nay. Trước nhu cầu quá lớn của thiếu nhi thủ đô, Nhà hát Kịch Việt Nam cũng lần đầu dựng kịch thiếu nhi với vở Bông hồng trong thung lũng, dựa vào truyện Bà chúa tuyết nổi tiếng của Andersen. Cũng như mọi năm, nhóm Xuân Bắc - Tự Long lại cùng nhau dàn dựng chương trình náo kịch dựa vào những bộ phim hoạt hình, phim thiếu nhi “hot” của thế giới. Năm nay, cả hai đã cùng đi học võ Vovinam để trổ tài cùng các bé trong chương trình Ben – Cậu bé biến thể.
Nhiều mà vẫn thiếu?
Chưa bao giờ SKTN phát triển rầm rộ đa màu sắc, đa phong cách đến vậy. Tuy nhiên sự phát triển này có dài lâu hay không là điều khó đoán trước. “Ông bầu” Gia Bảo dự kiến Chúa tể muôn loài sẽ mở đầu cho chương trình thiếu nhi dài hơi Xứ sở diệu kỳ mang thương hiệu Kịch Gia Bảo (tương tự NXNX của IDECAF). Nhưng việc có tiếp tục series này hay không phụ thuộc nhiều vào thắng lợi của lần đầu ra quân. Hơn nữa, Gia Bảo chưa có sân khấu riêng để hoạt động, thường xuyên phải “ở nhờ” những sân khấu khác, cụ thể Chúa tể muôn loài phải “tạm trú” ở rạp cải lương Hưng Đạo, nên không tránh khỏi hoạt động có phần bị động, thất thường. Vở kịch xiếc Bầy quỷ và viên ngọc thần cũng được xem là “có thể” mở màn cho chương trình Những người bạn nhỏ biểu diễn thường xuyên ở đoàn xiếc Thành phố. Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang khi kết hợp với đoàn xiếc dựng Mụ phù thủy và chiếc đũa thần hi vọng sẽ duy trì thường xuyên một chương trình sân khấu cải lương dành cho thiếu nhi…
Nhưng hầu hết các nhà đầu tư đều chưa đưa ra một kế hoạch phát triển chi tiết, vì còn phụ thuộc nhiều vào kịch bản và cả nhà hát! Trong khi nhiều sân khấu người lớn vẫn còn long đong tìm điểm diễn thì SKTN lại càng gặp khó. Sân khấu dành cho thiếu nhi thường phải hoành tráng, bắt mắt đòi hỏi một sân khấu rộng rãi, hiện đại. Song đa phần các hệ thống sân khấu ở Việt Nam hiện nay đều đã xuống cấp, cũ kỹ, chật hẹp. Để có những NXNX đầy màu sắc, IDECAF phải thuê Nhà hát Bến Thành và điều này cũng khiến IDECAF bị động khi lên kế hoạch biểu diễn. Rạp Măng Non, địa điểm biểu diễn và là trụ sở của đoàn rối TP.HCM, thì lại nằm trong khu quy hoạch giải tỏa nên đề phòng phải “bất chợt dọn nhà”, nhiều năm qua đoàn cũng không dám mạnh dạn đầu tư chương trình thật chất lượng hoặc cải tạo cơ sở vật chất để phục vụ các em tốt hơn. Hơn ba tháng nay, rạp đã bị lấy lại nhưng đoàn rối vẫn chưa được cấp “nhà” mới. Bộ phận quản lý, hành chính phải “ở nhờ” Trung tâm Văn hóa quận 11, còn lực lượng biểu diễn thì chuyển sang lưu diễn, đến đầu tháng Sáu mới vào điểm diễn cố định mới là Nhà thi đấu Nguyễn Du. Ông Nguyễn Đức Thế (Giám đốc Đoàn Nghệ thuật Múa rối TP.HCM) cho biết: “Di dời khỏi rạp Măng Non là một tổn thất rất lớn đối với chúng tôi khi gần như mất trắng nguồn thu 1,3 – 1,5 tỷ đồng/năm vì mất lượng khách hàng quen thuộc; lại phải cải tạo, làm quen sân khấu mới, phải giới thiệu quảng bá lại chương trình…”.
Không khá hơn đoàn rối là mấy, đoàn xiếc lang bạt khắp nơi rồi về “ở tạm” công viên 23/9, chờ một ngày được “an cư” ở rạp xiếc đa năng hiện đại bậc nhất Đông Nam Á tọa lạc tại sân vận động Phú Thọ như được hứa hẹn đã bao năm nay, đến lúc sắp dời nhà sang công viên Gia Định thì hình như cái rạp đó mới xong phần thiết kế. Vậy mà cuối năm, đoàn xiếc và đoàn rối TP.HCM sẽ được sáp nhập thành lập nên Nhà hát Phương Nam, một nhà hát hiện đại phù hợp với nhiều loại hình biểu diễn sân khấu. Rằng vui thì thật là vui nhưng địa điểm xây dựng nhà hát hoành tráng đó vẫn đang trong quá trình… tìm kiếm (!?). Lãnh đạo của hai đơn vị đã ví von về tình cảnh của mình là y như… “trẻ em đường phố”, sắp tới hai “đứa trẻ lang thang” này sẽ về ở chung với nhau, không biết là sẽ tá túc ở góc đường nào đây (!).
Và không thể nhắc đến sự thiếu hụt sân khấu cho trẻ em thiệt thòi khi hầu hết những chương trình sân khấu đa dạng kể trên dành chủ yếu cho các khán giả thành thị, những gia đình khá giả có điều kiện cho con em thưởng thức nghệ thuật. Còn thiếu nhi các tỉnh, các vùng ngoại thành, vùng sâu vùng xa, trẻ em nghèo… thì việc thưởng thức sân khấu là một điều quá xa xỉ. Ngoài TP.HCM và Hà Nội thì hoạt động sân khấu dành cho thiếu nhi của các tỉnh hầu như là con số 0. Dù có nhiều tiền các bậc phụ huynh cũng không biết phải tìm đâu chỗ để con em giải trí (đa số tỉnh thành còn chưa có rạp chiếu phim). Từ 2006 – 2009, Nhà hát Kịch TP.HCM, Sân khấu Nhỏ 5B (TP.HCM), Nhà hát Tuổi trẻ (Hà Nội) đã triển khai dự án Tiếng nói trẻ thơ (TNTT), Hiệp hội Sân khấu Quốc tế Thụy Điển tài trợ, đưa sân khấu đến với trẻ em vùng nông thôn sâu, trẻ em chịu nhiều thiệt thòi không có điều kiện thụ hưởng nghệ thuật sân khấu. Lần đầu tiên trong đời, những đứa trẻ ở vùng sâu, vùng xa, vùng núi, biên giới..., những đứa trẻ nghèo khó, lang thang, mồ côi… được xem một đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp biểu diễn trực tiếp, được tận mắt thấy người nghệ sĩ, được biết thế nào là sức hút sân khấu. Với gần 1.000 buổi diễn, đã có hơn 500.000 lượt trẻ em khắp cả nước được xem TNTT, một mô hình “nhà hát lưu động” phục vụ thiếu nhi phổ biến ở các nước tiên tiến. Dự án đã kết thúc vào năm 2009, và hiện tại vẫn chưa thể tiếp tục vì thiếu tài trợ.
Xem ra, SKTN bùng nổ mà vẫn còn... teo tóp.
Bài 2: Thế giới làm sân khấu thiếu nhi như thế nào?
Đông A
Bản quyền © Báo điện tử Thể thao & Văn hóa - TTXVN